WED 23 FEB 2022

Koorlink organizes a JOSQUIN THE UNDEAD concert on Sunday morning 6 March at 11am at AMUZ Antwerp.
A unique chance to hear our new program for the first time this year!
Reserve your tickets here!

WED 2 FEB 2022

Graindelavoix organiseert audities voor zangers die zich verwant voelen met de stijl en het repertoire van het gezelschap. Zangers hoeven niet per se gespecialiseerd te zijn in oude muziek: we appreciëren jouw expertise en algemeen muzikale en vocale kwaliteiten! Stuur je kandidatuur naar samen met wat je relevant lijkt: CV, klank of video opnames/fragmenten, andere info die nuttig zou kunnen zijn… De audities vinden plaats in Muziekcentrum De Bijloke in Gent op 2, 3 en 4 maart 2022. We kijken ernaar uit je te verwelkomen!

Graindelavoix organizes auditions for singers of all genres and kind who feel close to the ensemble’s approach and repertoire. Singers don’t have to be specialized in any kind of style: we appreciate your expertise and general musical and vocal skills! Please, send your application to accompanied with what you think could be relevant: CV, sound and/or video examples, other stuff you might imagine as useful… The auditions will take place in Muziekcentrum De Bijloke in Ghent (Belgium) on March 2, 3 & 4 2022. Looking forward to receive your letter!

WED 18 AUG 2021

Watch the concert film online Friday 20 August or Saturday 21 August 2021 from 8pm on.
Free access on our vimeo channel.

THU 11 MAR 2021

Lees of download hier het essay van Bjørn Schmelzer over Philippe De Monte, geschreven voor de brochure van Lunalia Festival, Mechelen 2021

“De Monte Vergeten.
De ellende, obstakels en mislukkingen van de laatste der polyfonisten”

THU 21 JAN 2021

Conclusion: graindelavoix (and specially its CD-linernotes!) is like alcohol, coffee and cigarets, all bad for your health but life would be shitty without them....

read the full article



Bjorn Schmelzer's project of assembling/assimilating into his ensemble voices he finds particularly interesting or particularly 'rough,' voices from different musical backgrounds, and facilitating cross-pollination without enforcing homogeneity has resulted in a sound that reminds me, of all things, of South Chinese Sizhu music, where each specific instrument contributes its own distinct idiom of melodic ornamentation and embellishment to the heterophonic texture. In Sizhu, it works because we always have recourse to the basic melody shared by everyone, so there is no chance of things feeling too fragmented. In the Graindelavoix style, on the other hand, we can't even grasp onto the next best thing for stability, harmony, because even that is mostly obscured by everyone's simultaneous ornaments - we don't get long to revel in that archetypical feeling of 4, 5, or 6-voice concordance ringing through our ears and bodies before the ensemble gets restless and everybody has to keep moving, getting into a little queasy portamento or vibrato or something. It's as if they are worried we will get bored, so they have to spice things up a bit.

By the same token, though, it's often easy for me to hear the Graindelavoix idiom as just impossibly verdant, lush, overgrown in a satisfying way, an overwhelming musical ecology where everything demands and rewards maximum attention all the time, and there are indeed moments when other, more 'normal' performances of Renaissance polyphony seem too dry and sparse by comparison. So on the whole I'm kind of frustrated by it, and by Bjorn Schmelzer too, with his intensely self-conscious promotion of the Graindelavoix aesthetic project as something radical or revolutionary via his extraordinarily thought-provoking liner notes - easily the most interesting liner notes in early music, right? It's just that it all seems a bit forced, a bit artificial, and he always gets to have his cake and eat it too - in one essay, he's found evidence in favor of these 'ugly' (actually clearly beautiful, to anyone who can listen outside the aesthetic confines of 20th-century conservatory culture) types of vocal ornaments in historical sources, but in another essay, he was never trying to recreate historical performance practice anyway, but rather to reanimate the repertoire's capacity for vitality or say something about our contemporary relationship to history; in one essay, he finds 'shock-value' embedded in the music itself, and so performs it shockingly, but in another, he is unmotivated by audience response and perhaps those who are shocked should think about their preconceptions (and remember, in each case the music is performed almost the same way)... But, still, I do understand his argument, in the fundamental mode of leftist critical-theoretical argument, that normative early-music performance practice is just as forced and artificial but in a way that's been naturalized as default without self-awareness, and that the only way out is this kind of deliberate jolting out of complacency... it's a valuable critique, and the results sound nice, but I think unlike other early-music iconoclasts like Marcel Peres or Rebecca Stewart, the Schmelzer idiom doesn't really allow for enough nuance and complexity to feel like anything other than a critique, it doesn't stand on its own, all it can do is parasitically point towards its own sense of difference from the norm. So ultimately all the deliriously, enchantingly dense liner notes, which, really, more than the music, I wouldn't want to be without, don't amount to much more than really effective marketing.

This album in particular feels like a kind of summation, to me, precisely because within the Graindelavoix canon it's kind of a minor work, a soundtrack accompanying an art exhibition if I remember right... Some pieces of some obscure masses, an intriguing connection between concurrent shifts in music and architecture, yea, that's Graindelavoix... The Missa Praeter rerum seriem, though, is based on one of my all time favorite Josquin motets, and I'd be lying if I said I wasn't excited to hear that texture treated to the Graindelavoix aesthetic.

WED 6 JAN 2021

[repost from Dark Van Eyck ]

Started working on upcoming music theatre show VAN EYCK DIAGRAMS...spring première in Hanover (KunstFestSpiele Herrenhausen), performances in Amsterdam (Muziekgebouw aan 't IJ)and Ghent (Muziekcentrum De Bijloke Gent)...
To quote from the libretto: “Demolishing in the dust by day; Van Eyck sessions and singing by night. Gerard cooked, we sang."

MON 4 JAN 2021

Happy to see Gesualdo CD in Dieter Sermeus’s year-end-list 2020 of Trix, Antwerp!

THU 31 DEC 2020

Graindelavoix’s Gesualdo among the best of 2020 according to classical music magazine Scherzo!

TUE 15 DEC 2020

Proud GESUALDO is chosen by BR-KLASSIK as one of the ten best classic cds of 2020! 🙏

FRI 4 DEC 2020

“Forgetting Philippe De Monte”: The Miseries, Obstacles and Failures of the Last of the of the new 2021 programs we are currently preparing on request of Lunaliafestival Mechelen and on stage from March on. Also in Cologne (ZAMUS - Zentrum für Alte Musik Köln), Muziekcentrum De Bijloke Gent, Schwetzinger SWR Festspiele, Utrecht Early Music Festival,...

THU 3 DEC 2020

[repost from Dark Van Eyck ]

Preparing the analogue archive of Gerard Van den Acker for the VAN EYCK DIAGRAMS rehearsals December part 1 ...

WED 2 DEC 2020

Starting up singing again since March...three new programs to come for 2021...more info soon...
Photos by Marius Peterson

WED 25 NOV 2020

Happy to announce Gesualdo TENEBRAE’s nomination for the 2021 ICMA awards !

MON 26 OCT 2020

French top-philosopher Jean-Luc Nancy’s “coups de cœur“: L’ensemble Graindelavoix et Dalida

“Quand j’étais jeune, j’ai fait partie d’un groupe de chant. J’ai énormément aimé chanter. Cette sensation du chant qui vous sort de la bouche a quelque chose de magique : c’est comme si le corps tout entier partait là-dedans... Je viens de découvrir l’album Tenebrae de Gesualdo par l’ensemble Graindelavoix. J’aime le caractère sévère, mais sans sécheresse, de leur chant a cappella. Dans un tout autre style, j’aime aussi Dalida. Il y a une certaine vulgarité dans son personnage, tout y est outré, mais elle donnait de la grâce à une présence qui aurait pu être lourde et « impérialiste ».“

Read the article online

FRI 23 OCT 2020

Some impressions of the DARKVANEYCK website launch at Muziekcentrum De Bijloke Gent.
Discover more on !

Photos Koen Broos

WED 21 OCT 2020

Tonight in Kraakhuis, De Bijloke: it’s almost full (with corona that’s not a big achievement). Who doesn’t get there: we will have it live-streamed on Facebook and on the Youtube-channel of our friends from the graindelavoix bootlegs!!

Tune in tonight at 8pm!

with Joanna Gomes, Andrew Hallock, Tim Foubert and Björn Schmelzer (host Tom Janssens).

MON 19 OCT 2020

Forget about the Da Vinci Code (and other ultra-conservative pseudo-revelatory art history...) Here comes the Van Eyck Code...!!
No kidding: on Wednesday we wil reveal at least two pending enigma’s surrounding Jan Van Eyck: the Leal Souvenir code and the Jan De Leeuw rebus (the points and the crosses, remember?), last one recognized but neglected by specialists...
And if you are not so much into riddles and codes (like we) don’t worry this is just a small part of the cake....there will be exciting speakers who talk about a previously unknown side of the great painter Jan van Eyck and a crucial key to his artistic work!

Dark Van Eyck, Muziekcentrum De Bijloke (Kraakhuis), Wednesday 21 October at 8pm, talks are in English...

It’s almost full so be quick and reserve your seat!

TUE 6 OCT 2020

21 October we launch DARK VAN EYCK …be there!

One of the major scoops will be the revelation of the final identity of this guy!! Scholars are speculating and debating for almost 100 years who this man is on Jan Van Eyck’s first portrait of 1432… and to be clear it is not Binchois, Gilles de Backere, Jean de Croÿ or Van Eyck himself…prepare for a shock…this will change your view on Van Eyck forever….

Muziekcentrum De Bijloke Gent
21 October, 8 pm
limited availability, reserve your seat here

More info

(c) Portrait of a man, 1432, Jan van Eyck, National Gallery

THU 1 OCT 2020

Check this out! 21 october was a crucial date for Jan Van Eyck and since this year we celebrate Dark Van Eyck Day, offering a new and uncanny window on the artist...
In our “residency” De Bijloke Ghent we will launch a new Van Eyck website ( which promises in all modesty to be the revelation of the Van Eyck Year 2021! Please join us...keep you posted!

MON 28 SEP 2020

Lees de uitgebreide en enthousiaste recensie van Björn Schmelzers lezing in De Bijloke door Tim De Backer.


Een Viking lookalike, die met zijn geesteskind GRAINDELAVOIX de controverse zowat tot huisstijl maakte, kwam in De Bijloke spreken over ‘het schandaal van de polyfonie’. Of zoveel beeldengestorm, opgebouwd in drie tableaus, wel goed is voor een mens, was initieel niet helemaal zeker. Maar, zo bleek achteraf, een immer enthousiaste en erudiete Björn Schmelzer weet met zijn prikkelende ideeën en paradoxen ook als spreker een publiek anderhalf uur lang in de ban te houden. “Wat universeel is in een cultuur, is altijd het uitzonderlijke.” Dat vraagt om wat extra toelichting natuurlijk. Al was er soms die gedachtesprong teveel, waardoor de laatste twee tableaus pas ternauwernood werden aangesneden.

Volgens Schmelzer, sinds het begin van deze eeuw artistiek leider van het vocaal oude muziekensemble GRAINDELAVOIX, was het ontstaan van meerstemmige muziek in de 12de eeuw niet het resultaat van een lang en geleidelijk proces, maar van een abrupte scheur die aanleiding gaf tot een modern concept van kunst. Ieder historicus wordt van een boude stelling als deze natuurlijk meteen meer dan een tikkeltje wantrouwig. Want leert de heuristiek ons niet om in de maalstroom der geschiedenis bijzonder voorzichtig te zijn met plotse omwentelingen? U kent ze vast nog wel van de middelbare school. 476, 1453 of 1789, enkele miraculeuze jaartallen waarin alles zogezegd veranderde en ook nooit meer hetzelfde zou worden. Als reactie op deze evenementiële geschiedschrijving benadrukte de École des Annales, en ene Fernand Braudel in het bijzonder, het concept van de ‘longue durée’. En net dát langetermijnperspectief zou voor culturele veranderingen allerhande instrumenteel zijn. Bovendien kunnen we ons een modern concept van kunst uit de koker van de middeleeuwers maar moeilijk voorstellen. Veel gekker kan haast niet. Al is dat lange, duistere tijdvak op zijn beurt alweer een huizenhoog en o zo fout cliché, die mannen – hoogst zelden een vrouw – creëerden toch niets uit en van zichzelf. Ze kopieerden alleen maar wat, toch, beste lezers? Unisono als ze waren. Hoe dan ook, als weinig subtiele teaser werkte het schandalige uitgangspunt van Schmelzer wonderwel, getuige een volgelopen – maar niet volgepakt natuurlijk – De Bijloke Café.

Moderne flessenpost

Björn Schmelzer is ook geen historicus pure et dure. Naast antropoloog en (etno)musicoloog is deze Viking annex opvallend Jezusfiguur naar eigen zeggen vooral een autodidact die met zijn zingend, in Antwerpen gehuisveste, maar dit seizoen in Gent residerende gezelschap tegen het zeker ook in onze contreien heilige huisje van de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk schopt. “De kunstenaar als nestbevuiler is bijna een morele plicht”, zo klonk het ook vanavond stellig. Bij Klara, en dan meer bepaald bij de redactie van Berg en Dal, juichen ze die rebelse houding luidop toe. Daar vinden ze de associatieve, holistische en dus doorgaans onorthodoxe aanpak van GRAINDELAVOIX duidelijk geweldig. “Beter en gezonder dan de beste dope.” Wablieft …! Come again? Ondanks het meer dan acute verslavingsgevaar zien we ons dan maar verplicht om een beperkte dosis van dit muzikale roesmiddel hieronder toe te dienen. Deze video, gemaakt op basis van een integrale opname uit 2019 van de Tenebrae Responsoria van de late renaissancist Carlo Gesualdo (1611), is onderdeel van een zowel gewaagde als fenomenale, en onmiskenbaar ook – jawel – polyfone marathon van maar liefst vier uur, gecomponeerd om de hoogdagen van de Goede Week op te luisteren.

Met zijn visie op het verleden, en hoe dat naar het heden kan worden gebracht, kleurt Schmelzer al vele jaren overtuigd buiten de lijntjes. De man is vrijwel allergisch aan woorden als cultuurpatrimonium en … canonisering. “Want hoe klinkt dat dan? Ik zou het niet weten.” Hij gelooft weliswaar in het universele van de kunst, maar die universaliteit zit hem niet zozeer in het schone, wel in het uitzonderlijke: het punt dat de schoonheid misschien net verstoort en waarover men niet kan spreken – een trauma eigenlijk, maar dan met een positieve betekenis. Het simpele, lineaire perspectief wordt door hem ook afgezworen of minstens fundamenteel in vraag gesteld, zo bleek nogmaals eerder dit jaar uit een ontmoeting met twee studenten van de School of Arts Gent . “Ik hou nogal van Adorno’s idee van kunstwerken als flessenpost. Het zijn rare dingen die uit het verleden komen aandrijven. Weird stuff, waar moeilijk een touw aan vast te knopen is. Wij, in het heden, hebben de plicht die flessen te openen. Alleen mag je de inhoud ervan niet neutraliseren met historische uitvoeringspraktijk. Je moet de eigenaardigheid ervan net in de verf zetten. […] De filosoof Bruno Latour zegt ‘Nous n’avons jamais été modernes’. Ik zeg bij wijze van boutade: ‘Nous avons toujours été modernes’. Ik meen dat ergens in de 13de en 14de eeuw een verloren moderniteit verzonken ligt, een die zich nooit geactualiseerd heeft.”

De dans ontspringen

Over die verloren moderniteit en “de nood aan schandalen in kunst en cultuur” ging het dus ook vanavond, tijdens het eerste – toeval of niet – Avondje Adorno: een nieuwe lezingenreeks over muziek van De Bijloke, telkens op maandagavond. Schandalen hebben immers een “emancipatorisch potentieel”, zo formuleerde Schmelzer van bij aanvang een duidelijk uitgangspunt. Vervolgens nam hij, met enige schroom weliswaar, een tiental blaadjes papier ter hand. Het risico dat er anders van de hak op de tak zou worden gesprongen, was te groot. Zelfkennis als het begin van alle wijsheid, maar dan zonder af te lezen. Dat begon dus al goed, ware er niet de onoverkomelijke aard van het beestje. De spreker zou drie tableaus ophangen, waarbij eerst halt werd gehouden in de 19de eeuw om vervolgens via de 12de tot de 14de eeuw uiteindelijk in het heden te belanden. Het zou in feite net iets anders en vooral ook trager verlopen dan aanvankelijk geschetst, al werd de eigen filosofie achter het betoog wél meteen geëxpliciteerd: “Waar het in cultuur en de meeste culturen werkelijk om draait, is het onuitspreekbare, dat er desondanks toch is. Een kunstenaar zoekt naar die onzeglijke kern van repertoire uit het verleden.” Daar is het Schmelzer dus om te doen, eerder dan om het historiseren en steeds maar verder accumuleren van informatie uit het verleden. “Het is soms zelfs een kwestie van te desinformeren” – voorwaar een boude uitspraak in andere contexten en woelige, ja zelfs fake tijden – “om aldus te raken aan het ontijdige en het aberrante in de kunst.” Het is de idee van de geschiedenis als ladder die je wel moet beklimmen, maar nadien zonder pardon wegtrapt of, beter nog, wegzingt. Om zo, net als de kunstenaar zelf, “de dans van de eigen tijd te ontspringen”. Om iets te doen waar de eigen tijd geen blijf mee weet. En waar dus altijd nog een publiek voor in de maak is. Zowaar een mooie, hoopvolle gedachte!

Aansluitend werd een eerste, algauw vruchteloze poging gedaan om zich aan de uitgeschreven tekst te houden. “De hernieuwde appreciatie voor oude muziek, de reconstructie en her-uitvinding van muzikale repertoires uit het verleden, ontstond in het begin van de 19de eeuw: in de tijd van de restauratie en de traumatische nasleep van de Franse revolutie. Muziek uit het verleden uitvoeren, was zo’n restaurerend symptoom én bovendien een essentieel morele houding.” Want de gelijkheid van stemmen die de polyfonie zo wezenlijk kenmerkte, was ook het prototype voor een democratisch potentieel. Maar daartoe moesten, zo benadrukte Schmelzer, “twee vijanden worden geëlimineerd”, prooien van een doorslaande esthetische moderniteit: de monstrueuze, welhaast onnatuurlijke romantische muziek van Beethoven en konsoorten, en de onaantrekkelijke, gedegenereerde survivals van het muzikale verleden. Om deze tweede uitsluiting en “paradigmatische breuk” duidelijker te illustreren, werd teruggegrepen naar, en even bevlogen als uitvoerig geciteerd uit een artikel van de schilder en organist Jean-Joseph Bonaventure Laurens (1801-1890). In De la Musique religieuse dans l’ancienne tonalité (Revue du Midi, 1843) promootte die als een van de eersten de muzikale aanpak van de vandaag in vergetelheid geraakte Justus Thibaut (1772-1840), en dit tegen de even traditionele als roekeloze praktijken van de chantres au lutrin die in de parochiekerken in Frankrijk gangbaar waren. Die aanpak was in tegenstelling tot in het (verre) verleden gericht op herkenbaarheid, en niet langer op aemulatio, waarbij de partituur van een muziekstuk als eerbetoon aan de componist zoveel als mogelijk werd uitgewrongen en tot zichzelf gemaakt. Met alle ingrijpende gevolgen van dien voor de getrouwheid. Precies daartegen (re)ageerde Thibaut met zijn in 1825 anoniem gepubliceerde Über Reinheit der Tonkunst. Daarin werd een vurig pleidooi gehouden tegen “ongezonde en immorele elementen” in de muziek, tegen ornamentatie en vóór “goedbedoelde authenticiteit” en “pure eenvoud”.

Uitzuivering versus Nachleben

Wat Thibaut hier volgens Schmelzer initieert, is de prototypische inzet van de 19de-eeuwse oude muziek-“revival”. “In oorsprong is er dat fantasma dat er in de oude repertoires geen gat is, geen ‘punctum’, zoals Roland Barthes (1915-1980) het noemde, dat kunst in de positieve zin kenmerkt en onverteerbaar maakt. Muzikale expressie spruit daarentegen immer voort uit de natuur der dingen zelf, vandaar ook de idee dat uitvoeringen in de originele context altijd en overal de beste zouden zijn. In die zin is de geschiedenis een traag proces van corruptie en decadentie, die er zogezegd in het begin niet waren. De enige manier om zinvol met het verleden om te gaan, is daarom het revivalisme: het proces van uitzuivering van alle latere elementen die het origineel bezoedelen, ja zelfs kapot maken, en die door de Duitse cultuurtheoreticus Aby Warburg (1866-1929) het Nachleben van een kunstwerk werd genoemd.” Dat tweede leven is een soort van anorganische staat – net zoals de gotiek de eerste architectuur van het anorganische zou zijn, een werf die nooit écht af is – die ook op vandaag in de oude muziek blijkbaar niet aanvaard wordt of waar men het toch op z’n minst heel erg moeilijk mee heeft. Oorspronkelijkheid is immers synoniem voor goed, een teveel aan Nachleben en “survival” anderzijds slecht.

Hoog tijd om naar het tweede tableau en de 12de eeuw te springen, want ondertussen zijn we al ruim een uur ver. Zo verwijst het schandaal in de titel van Schmelzers lezing evenzeer naar de seksuele aberratie en het onmogelijk erotische waarmee de meerstemmigheid van bij haar ontstaan werd vereenzelvigd. Want zorgde de polyfonie voor muzikale vernieuwing, dan werd zij in de vrome middeleeuwen ook vergeleken met sodomie. Mannelijke zangers die op elkaars lippen staan te zingen, die elkaar vasthouden en wiens monden in elkaar schuiven. De getoonde plaatjes lieten inderdaad weinig aan de verbeelding over. “Het uitzuiveren van de polyfonie in de 19de eeuw, en de vaststelling dat er iets louche aan is, was eigenlijk de juiste intuïtie”, zo luidde de boodschap, en sluit aan bij de idee die vanaf de 12de eeuw opgang maakte waarbij naast de mens ook de natuur en het dierenrijk zelf als corrupt werden beschouwd. Om die evolutie aanschouwelijk te maken, gaat Schmelzer onder andere te rade bij cisterciënzermonnik Alain de Lille en zijn De planctu naturae, en duiken er verder ook enkele afbeeldingen op van de Tuin der Lusten. Dat Jheronimus Bosch ruim drie eeuwen later bij de Lille inspiratie vond, is zo klaar als de dieren op het paneel mismaakt zijn. En met de polyfonie brak deze decadentie dus ook in de sacrale muziek door. Foei! “Als het verlangen om te luisteren het geluid meer verlangt dan de betekenis van de tekst, moet het worden afgekeurd”, zo zwaaide kerkvader Augustinus al met het opgestoken vingertje.

Pas helemaal op het eind krijgen we ‘het schandaal van de polyfonie’ ook eindelijk in het oor gesplitst. Tweemaal zelfs. Kort, want de tijd zit er zo goed als op. Met Fumeux fume par fumee en Science n’a nul annemi horen we hoe de 14de-eeuwse Ars subtilior in het heden klinkt. Eerst verschillende stemmen die op een bevreemdende manier op elkaar inspelen en aldus een chromatiek avant la lettre creëren, gevolgd door verstomming oproepende, dissonante klanken. Muziek die zodanig ontwricht, dat ze inderdaad de dans van haar eigen tijd ontspringt. “Ik had nog zeker zes pagina’s te gaan”, stelde Schmelzer weinig verrassend vast. Niet elke nobele poging om aan de tijd te ontkomen, hoe boeiend ook, loopt even goed af.

FRI 11 SEP 2020

Tomorrow night!
Don't forget to reserve your seat via

TUE 9 SEP 2020

Our Lisbon concert will be replaced by a covid-free screening of OUTLANDISH. The film will be introduced by Björn Schmelzer.

Be there on Saturday 12th of September, at 9 pm at LNEC (Laboratório Nacional de Engenharia Civil, Edifício principal - Anfiteatro de Conferências , Avenida do Brasil, 101 - 1700-066 Lisboa)

A film by Björn Schmelzer, Margarida Garcia, Koen Broos, Nuno Henriques, Alex Fostier, Bram Leys, Willem Van Vooren and Katrijn Degans. With Manuel Mota, Marius Peterson, Timothy Foubert, Bert Timmermans, Bregje Vivier.

Soundtrack by Graindelavoix/Björn Schmelzer (dir.)

Music by Damião de Góis, Thomas Ashewell and John Browne.

In collaboration with Appleton Lisbon

Taking into account the limitations of COVID room capacity, please reserve your seat:

More info

TUE 24 AUG 2020

Gesualdo disque classique du jour sur France Musique! Ecoutez ici!

MON 17 AUG 2020

Happy to announce that Gesualdo CD Tenebrae is on the Bestenliste and nominated for the Preis der Deutschen Schallplattenkritik

“Das belgische Vokalensemble Graindelavoix mit seinem Leiter Björn Schmelzer ist seit zehn Jahren unterwegs in den Konzertsälen, aber auch in den inneren Kathedralen historisch achtsamer Musikliebhaber, die der Musik des Mittelalters und der Renaissance mehr zutrauen, als nur vokale Vorstufen der abendländischen Symphonik zu liefern. Graindelavoix erreicht, auch diesmal wieder, in einer preiswürdigen Neueinspielung der Karfreitagsmusiken Gesualdos, einen Grad an klangsinnlicher Unmittelbarkeit, komplexer Vielschichtigkeit und spiritueller Intensität, der dazu beiträgt, dass diese alles andere als museale Klangwelt die Musikentwicklung der nachfolgenden Jahrhunderte souverän überstrahlt.”

WED 1 JUL 2020

Gesualdo got 5 stars in Portuguese newspaper Expresso!

SUN 14 JUN 2020

Listen this afternoon to part I of João Chambers’s classical program on Portuguese Antena 2, fully dedicated to graindelavoix’s new Gesualdo CD’s...!

Antena 2, Musica Aeterna
4 pm (Portuguese time)

THU 30 APRIL 2020

Five stars for TENEBRAE in NRC Handelsblad.


Het Belgische zangersensemble Graindelavoix van Björn Schmelzer is berucht als rebellenclub van de oude muziek. Sommige critici spreken zelfs meewarig over polyfoniepunkers, een geuzentitel die ook past bij renaissancecomponist Carlo Gesualdo (1566-1613). Deze duistere figuur – hij kwam weg met de moord op zijn vrouw en haar minnaar – schreef beeldschone, maar grillige gezangen. Als edelman was Gesualdo niet afhankelijk van opdrachten van kerken. Die zouden bovendien zijn Tenebrae – Latijns voor schaduwen – niet binnen hun muren hebben geduld. Werden ze al gezongen, dan vermoedelijk alleen in de beslotenheid van de kapel in zijn eigen kasteel. Maar wat een bedwelmende muziek, zeker uit de kelen van Graindelavoix. Niet grofkorrelig, zoals de naam vaak terecht suggereert, maar verglijdend in de tijd, van licht naar donker, en terug – de stemmen lijken hun weg te zoeken door een onherbergzaam landschap, over de ruïnes van een oude stad: een verslavende echo die toen, maar ook nu is.

Joost Galema

WED 22 APRIL 2020

Polyphony punkers got five stars!
Today in De Standaard ...

“Bijnamen: soms zijn ze eerder vloek dan zegen. Menig ‘jonge leeuw’ zag zichzelf verpieteren tot eeuwige belofte en ook het ‘enfant terrible’ wordt wel eens met het badwater weggekiept. Björn Schmelzer en Graindelavoix zijn al twintig jaar de ‘luis in de pels van de oudemuziekscene’, maar bewezen inmiddels veel meer te zijn dan een stel polyfoniepunkers. Ja, dit blijft een uitvoeringsstijl waar je van houdt of van gruwt. Maar luisteren wil je alleszins. Of zou je, in het geval van deze release, móéten willen. Op drie cd’s werken Schmelzer en acht zangers zich doorheen Gesualdo’s responsoriagezangen voor de Goede Week: het muzikale testament van een geniale gek met twee benen in de renaissance en een voet in de barok. Graindelavoix’ vocale zenuwtrekjes worden nooit spek naar ieders bek, maar de karaktervolle stemmen en Schmelzers regie van de ensembleklank, strak en vrij tegelijk, zijn wereldklasse. “(st)

TUE 21 APRIL 2020

Here is the legendary Caligaverunt oculi mei by Gesualdo, new film of the TENEBRAE cd recording sessions...

WED 15 APRIL 2020

Newspaper tip: Survive your quarantine in Berlin with Gesualdo!


Kultur zu Hause: Unsere tägliche Empfehlung für Bücher, Filme, DVDs und Webseiten, mit denen sich die ausgangsfreie Zeit überbrücken lässt. Heute: Musik des belgischen Vokalensembles Graindelavoix.

Wenn Vokalmusik im Musikleben auch nur annähernd den ihr zustehenden Rang einnehmen und nicht permanent von der ewig gleichen Orchestermusik und ihren aufdringlichen Protagonisten namens „Dirigenten“ in den Hintergrund geschoben werden würde, gäbe es seit Jahren kaum ein interessanteres Diskursthema als das belgische Vokalensemble Graindelavoix und seinen Gründer und Leiter Björn Schmelzer. Schmelzers Klangästhetik ist ein Frontalangriff auf die Sauberkeitsbestrebungen britischer oder auch deutscher Ensembles.

Schmelzer ermutigt seine Sänger zur Individualität ihres Stimmklangs, zu Stimmansätzen, die man in herkömmlichen Chören als unsauber und wacklig qualifizieren würde und die wie selbstverständlich in Ornamentierungen münden, die aus traditionellen Singkulturen stammen – was das bedeutet, wird hier noch ausführlicher erörtert werden. Graindelavoix pflegte diesen Ansatz bevorzugt in Musik des Mittelalters oder der frühen Renaissance, seit einigen Jahren wird er auch auf spätere Musik übertragen, etwa Madrigale von Cipriano de Rore.

Identifikation mit dem Gekreuzigten
Die neueste Aufnahme widmet sich den Passions-Responsorien von Carlo Gesualdo von 1611, je neun Motetten für Gründonnerstag, Karfreitag und -sonnabend, eine ausschweifende, jede liturgische Funktion durch die schrankenlose Identifikation des Komponisten mit dem Gekreuzigten über den Haufen rennende Musik für sechs Stimmen in der privaten Kapelle (Gesualdo: Tenebrae, Glossa). Beim gleichen Label erschien vor sechs Jahren eine Aufnahme der Compagnia del Madrigale, der man damals Referenzwert zusprechen konnte. Verglichen mit Graindelvoix klingt sie fast grell: Das italienische Ensemble singt einen halben Ton höher als das belgische und statt mit einem Altus mit einem weiblichen Alt. Das erhöht indes zusammen mit einer helleren Akustik die Transparenz. Ihrem Namen schließlich werden die Italiener gerecht durch ihre stärker am Madrigal ausgerichtete Interpretation: Sprechende Kontraste wie zwischen dem vollstimmigen „Omnes amici mei “ (Alle meine Freunde) und dem geringstimmigen „dereliquerunt me“ (haben mich verlassen) werden bei der Compagnia del Madrigale ungemein deutlich.

Sparsame Manierismen
Bei Graindelavoix wird dergleichen nicht unterschlagen, aber in einen größeren klanglichen Fluss integriert. Die typischen Manierismen des Ensembles kommen relativ sparsam zum Einsatz und bewegen sich auf dem schmalen Grat zwischen subjektiver Belebung und Verwischung der kompositorischen Feinheiten – das macht die Sache spannend. Zugleich verleiht der individualisierte, naturhafte und dennoch sauber intonierte Stimmklang dem Ganzen eine große Wärme und der Musik eine nirgends aufdringliche Intimität.

Frank Junghänel

Read the article on Berliner

TUE 14 APRIL 2020

Huge thanks to Mladen Dolar for his inspiring booklet essay he wrote specially for our Gesualdo release.
Let’s not keep unnoticed that Mladen wrote probably the best book ever on the voice : "A Voice and Nothing More” (Short Circuits Series, Mitpress, 2006), a reference work for us all ever since…

Here is just the beginning of his Gesualdo essay Out of Joint: "There is something deeply troubling and inscrutable in Gesualdo’s music, something that any listener, even the most inexpert one, will unfailingly experience. This most particularly holds for Tenebrae responsoria (1611), his definitive statement, his monument, his testament. It is as if this work, firmly embedded in the framework of liturgy for the Holy Week and reaching back to the practices of the Gregorian chant, would constantly extend over its boundaries and transgress its time and setting, immediately addressing modernity, disturbing all the rules in a severe tension, reaching into something that borders on chaos and madness, within the very order and religious devotion it fully espouses….”

THU 9 APRIL 2020

Some small compensation for the canceled CD release tour and concerts...However the CD is available from today on!
Digital release Friday 17th...

MON 23 MARCH 2020

All Gesualdo release concerts in April have been canceled, the perfect antidotum for these times will nevertheless be available soon...keep you posted!

WED 4 MARCH 2020

Onrust °9 - Feb - Mar 2020 // Kask - Conservatorium Ghent


Björn Schmelzer in gesprek met Régis Dragonetti

Het is een druilerige ochtend wanneer ik samen met filmstudent Martijn Van de Wiele, cameraman van dienst, naar Antwerpen rijd. We plannen een promovideootje op te nemen voor het concert van ensemble Graindelavoix in de MIRY Concertzaal begin april. Naar het schijnt heeft artistiek leider Björn Schmelzer weer iets bekokstoofd en daar willen we het fijne van weten. Binnen de oude muziek hebben Schmelzer en compagnie de laatste vijftien jaar een heel eigen positie ingenomen, wars van het dominante model van de historische uitvoeringspraktijk. Die huldigt namelijk de idee dat authenticiteit slechts te bereiken is middels een minutieuze reconstructie van het toenmalige klankbeeld. Schmelzer is het daarmee oneens. Hij vat de vertaalslag naar vandaag veel breder op, wat maakt dat zijn concerten en opnames weinigen koud laten.

We worden verwacht op het hoofdkwartier van Graindelavoix, een eerder onaanzienlijk huis in de Brederodewijk. Binnen echter verrast ons de Boheemse stemmigheid, die het interieur en de aanwezige mensen eerlijk onder elkaar hebben verdeeld. We worden begroet als vrienden en wanneer Schmelzer verneemt dat de studenten van het conservatorium zoiets als kunstenaarsteksten krijgen, schenkt hij ons prompt zijn Time Regained, A Warburg Atlas for Early Music , een prachtige publicatie die hij in samenwerking met Margarida Garcia samenstelde en een soort tekstuele provisiekast vormt voor oude muziek. Hij stelt voor om het interview in zijn ‘schrijvershol’ te doen. We klimmen naar het hoogste verdiep en betreden een kamertje, dat meer weg heeft van een geïmplodeerde bibliotheek. De wanden staan tot aan het plafond vol met boeken. Zonder overdrijving: duizenden. Samuel Becketts trilogie, geschriften van Henri Bergson en Giordano Bruno, de klassiekers van Charles Darwin, essays van Bruno Latour, de visioenen van Hadewijch… Veel literatuur, maar nog meer filosofie.

Schmelzer toont zich een bevlogen spreker. Hij denkt snel, brengt zichzelf op een idee en stort zich op een nieuw denkspoor. Ik ben blij dat de camera alles registreert, want het heeft iets van een achtbaanrit. Onderstaand interview vond dan ook nooit plaats. Het is een compositie op basis van dat gesprek. Dat is natuurlijk wel vaker het geval in geschreven media, maar dat we het hier voor een keer niet wegsteken, heeft alles te maken met Schmelzers visie op het verleden, en hoe dat heden kan worden.

ONRUST: Graindelavoix is niet vies van minder bekend repertoire, maar met de Tenebrae Responsoria (1611) van Carlo Gesualdo brengen jullie toch wel een klepper?

SCHMELZER: Ja, de Tenebrae zijn inderdaad een soort monstre sacré van de oude muziek. Qua status doen ze niet onder voor de Messe de Nostre Dame van Guillaume de Machaut. Ook voor Graindelavoix is het een mijlpaal. Ik beschouw onze nieuwe plaat bij Glossa, een integrale a capella opname van de Tenebrae, dan ook als het beste dat we tot nog gepresteerd hebben.

ONRUST: We zijn geen grote pilaarbijters, moeten we bekennen. Wat zijn tenebrae responsoria nu precies ook weer?

SCHMELZER: Het is repertoire voor de Paasweek, meer specifiek voor de nachten die Witte Donderdag, Goede Vrijdag en Stille Zaterdag voorafgaan. Je moet je dat zo voorstellen. Eerst werd een lamentatie gezongen, soms polyfoon soms op Gregoriaanse wijze, waarop dan een antwoord volgde — een responsorium dus. Elke nacht telde er negen en het was de gewoonte om na afloop van elk stuk een kaars te doven, zodat het officie in het pikkedonker eindigde. Dat Gesualdo precies voor de responsoria kiest, eerder dan de lamentaties, is trouwens niet onlogisch. Ze bevatten de meest passionele teksten.

ONRUST: Gids ons.

SCHMELZER: Alles draait uiteraard rond de passie van Christus. De eerste nacht is zeer dramatisch. Hij vangt aan In monte Oliveti, waar Jezus in de steek wordt gelaten door zijn slaperige leerlingen en Judas zijn verraad pleegt. De tweede nacht, waarin de kruisdood wordt geëvoceerd, is ook dramatisch, maar heeft een meer contemplatieve inslag. Mijn voorkeur gaat uit naar de derde nacht, want daar staat het klagen centraal. Ik ben zelf een grote klager, moet je weten. (Lacht.) Het heeft iets antieks. Ernesto De Martino schreef erover in zijn boek La terra del rimorso. Vrouwen die zichzelf huilend op de borst slaan, priesters die hun gezicht en lichaam met as inwrijven. Ook de films van Pasolini komen me spontaan voor de geest. Daar voel je net als bij Gesualdo de archetypes spoken, het nachleben zoals Aby Warburg het zou noemen. In het begin van de zeventiende eeuw, toen Gesualdo zijn responsoria schreef, was die klaagcultuur overigens nog springlevend, zeker in Puglia en Campania.

ONRUST: De componist had zelf ook reden tot klagen, nietwaar?

SCHMELZER: De muziek van Gesualdo is inderdaad moeilijk los te zien van zijn levensloop. Hij was een getormenteerd figuur, die teruggetrokken leefde. In zekere zin is hij een romantische kunstenaar, zij het een kleine tweehonderd jaar avant la lettre. Volgens sommigen biografen zou hij zich net als Dürer met Christus hebben vereenzelvigd, wat bij een lijdensverhaal als dit natuurlijk voor extra resonanties zorgt.

ONRUST: Had de man niet iemand vermoord?

SCHMELZER: Er is een enorme mythevorming rond Gesualdo. Die is boeiend op zich, maar laat ons beginnen met de feiten. In de eerste fase van zijn leven woont hij in Napels. Daar vermoordt hij inderdaad zijn vrouw en haar minnaar (of laat hen vermoorden), nadat hij hun heeft aangetroffen in flagrante delicto. Let op, dat werd als aristocraat min of meer van hem verwacht. Een straf heeft hij er alleszins niet voor gekregen. Hoe dan ook, hij huwt opnieuw, met een prinses uit Ferrara, en vestigt zich op twintig kilometer van Napels, in zijn slot in het afgelegen Avellino. Daar vangt het tweede en meest mythische deel van zijn leven aan. Verteerd door spijt, zoals dat heet, overgeleverd aan zijn demonen. Er is sprake van hekserij, paranoia, vreemd gedrag… Zo zou hij zich regelmatig door jonge knapen hebben laten geselen.

ONRUST: En dat… hoor je?

SCHMELZER: Wel, je kan je altijd afvragen in hoeverre de biografie van een componist relevant is. Het probleem is nu net dat je in die Tenebrae werkelijk iets ziekelijks hoort doorklinken. Dat ongeremde pathos en die intensieve chromatiek vind je nergens zo ver doorgedreven. Vergelijk Gesualdo’s muziek met de serene madrigaalkunst van Palestrina en de Victoria en je begrijpt meteen waarom de inquisitie ze op de Index plaatste.

ONRUST: Geen goede zaak voor zijn muzikale nalatenschap, stellen we ons voor.

SCHMELZER: Ook op dat vlak lopen feit en fictie dooreen. Zogezegd is de muziek van Gesualdo lange tijd compleet vergeten geweest, om pas tijdens de twintigste eeuw door Stravinski en anderen herontdekt te worden. Nu, ten dele is dat waar. Zijn oeuvre is voor een stuk gemarginaliseerd, zowel door de vormelijke excentriciteit ervan, als die Katholieke banvloek. Anderzijds heeft hij zijn Tenebrae wel uitgegeven. Zoiets laat zich moeilijk rijmen met het beeld van de kluizenaar die slechts muziek schrijft voor eigen gebruik. We weten trouwens dat Heinrich Schütz zijn werk kende, alsook Constantijn Huygens, een belangrijke homo universalis uit de Gouden Eeuw. Bovendien was onder aristocraten tot laat in de 17de eeuw de praktijk gangbaar om gezeten rond een tafel samen te zingen uit stemboekjes. Gesualdo’s muziek kwam daar zeker in voor.

ONRUST: Half vergeten dan maar?

SCHMELZER: Ik zie hem als een soort undead composer die door de muziekgeschiedenis waart. Eigenlijk was hij in zijn eigen tijd al iets van een anachronisme. Afgezien van zijn chromatische eigenaardigheden schreef hij in een eerder conservatief idioom. Sommigen verweten hem maniërisme. Vergeet niet dat Monteverdi voor 1611 al heel wat belangrijke barokke werken had geschreven. In die zin is er dus de link met Bach, die zich ook vreemd tegen zijn eigen tijd verhield. Shakespeare laat Hamlet ergens zeggen: ‘Time is out of joint’. Zo zie ik dat ook. Weet je, ik heb ooit een jaar in Napels gewoond, een speciale stad waar de tijd niet stil staat, maar eerder een maalstroom vormt. Als je er over de Spaccanapoli (in het oudste stadscentrum) loopt en naar Gesualdo’s palazzo vraagt, weten mensen meteen wat je bedoelt. Mythe en waarheid versmelten er zoals Christus’ huid en de lijkwade bij dat prachtige, weliswaar veel jongere beeld van Giuseppe Sanmartino dat is te bezichtigen in de Cappella Sansevero.

ONRUST: In MIRY Concertzaal gaan jullie zelf aan het mengen.

SCHMELZER: Ja, ons concert wordt een vorm van historische sciencefiction. Wat als… Als de muziek van Gesualdo bekender ware geweest, wat zou dan de impact geweest zijn op pakweg de Duitse muziek, die tenslotte in hoge mate vanuit het zuiden beïnvloed is. Concreet voegen we aan de zes stemmen een orgel en twee theorbes toe; een basso continuo dus. Die organisatie vanuit de laagste stem is natuurlijk typisch voor de barok, maar gek genoeg is het resultaat iets dat je een missing link zou kunnen noemen tussen de Italiaanse madrigaalkunst en de vroege Duitse school à la Buxtehude en Schein. Eigenlijk nemen we de limiet van de historische uitvoeringspraktijk: hoe het zeker niet is geweest.

ONRUST: Heel stout.

SCHMELZER: Er is meer. Als tweede ingreep confronteren we bepaalde responsoria met zettingen van dezelfde tekst door andere componisten. Belangrijke bronnen zijn daarbij het Promptiarium Musicum en het Florilegium Portense, twee verzamelingen van zestiende-eeuwse polyfonie (Prima pratica zoals dat heet), die later zeer invloedrijk zijn geweest buiten Italië. We nemen bijvoorbeeld het ‘Tristis est anima mea’ uit de eerste nacht en stellen er zettingen naast van de uit Bergen afkomstige Orlando di Lasso en de veel minder bekende Agazzari. Ook Cypriano de Rore zal vertegenwoordigd zijn. Deze Vlaming was namelijk de leermeester van de leermeester (sic) van Gesualdo en maakt het kluwen van bloedlijnen nog ingewikkelder. Enfin, het doel is een virtuele horizon te scheppen, waartegen de muziek van Gesualdo in de 17de eeuw in de Nederlanden maar ook in Duitstalige gebieden geapprecieerd had kunnen worden. Had. Kunnen. Worden.

ONRUST: Nogmaals: heel stout.

SCHMELZER: Ik hou nogal van Adorno’s idee van kunstwerken als flessenpost. Het zijn rare dingen die komen aandrijven uit het verleden. Weird stuff, waar moeilijk een touw aan vast is te knopen. Wij, in het heden, hebben de plicht die flessen te openen. Alleen mag je de inhoud ervan niet neutraliseren met historische uitvoeringspraktijk. Je moet de eigenaardigheid, ja, de queerness ervan net in de verf zetten. Sorry, maar de Ars Subtilior was iets van een klein groepje avant-gardekunstenaars. Je hoeft het niet nodeloos te romantiseren, maar gewoontjes was het allerminst. De filosoof Bruno Latour zegt ‘Nous n’avons jamais été modernes’. Ik zeg bij wijze van boutade: ‘Nous avons toujours été modernes.’ Ik meen dat ergens in de 13de en 14de eeuw een verloren moderniteit verzonken ligt, een die zich nooit geactualiseerd heeft.

ONRUST: Is het culturele veld zich daar voldoende bewust van?

SCHMELZER: Met de verrechtsing merk je twee dynamieken. Wantrouwen jegens het nieuwe en inzet op het oude, dat waar we zeker van zijn. Ik vraag me alleen af: ‘Zijn we daar wel zo zeker van?’ Neem nu de grote tentoonstelling rond Van Eyck. Heel die commerciële hetze draagt niet bij aan de revisie op zo’n kunstenaar. We blijven steken op het detail en het mercantilistische perspectief. Dat laatste komt sommigen nog goed uit ook, want het legitimeert schijnbaar het neo-liberaal karakter van onze maatschappij. Van artistieke complexiteit of metaperspectief is geen sprake. Mijn laatste boutade: het is duidelijk dat Van Eyck de films van Hitchcock kende, dat hij Magritte gezien heeft en iets van Broodthaers wist. Zonder hen is Van Eyck ondenkbaar. Ik denk dat we meer op zo’n manier naar de geschiedenis moeten kijken. Niet het simpele lineaire perspectief.

ONRUST: Okay, bedankt. Stof tot nadenken, lijkt ons zo.

SCHMELZER: Trekt het op iets? Ik spreek veel te snel, hé? Als ik zo beelden zelf zie denk ik… Doe er maar wat colour grading bij.

ONRUST: Neen, neen, het was zeer interessant. Echt waar. Hier en daar wat montagewerk misschien.

SCHMELZER: Ik hoop het. Zeg, willen jullie nog een mandarijntje voor onderweg?

ONRUST: Euh… Awel ja.

*** Snelcursus ‘Polemiek binnen de oude muziek’

De term ‘oude muziek’ slaat vooral op muziek uit de middeleeuwen, renaissance en barok, die sinds de twintigste eeuw een hernieuwde interesse geniet. Hamvraag is hoe je die moet uitvoeren. Partituren laten namelijk altijd ruimte voor interpretatie.

Aanvankelijk komt er weinig musicologische rigueur aan te pas en speelt men volgens de heersende, romantische opvatting.

Vanaf de jaren zeventig maakt de historische of authentieke uitvoeringspraktijk opgang. Een interpretatie wordt in zekere zin een (poging tot) reconstructie: muziek ‘zoals die ooit geklonken moet hebben’ met de correcte instrumenten, aantal muzikanten, frasering, tempo, zangwijze… Vlaanderen laat zich niet onbetuigd. Namen als Kuijcken, Van Immerseel, Herreweghe, Jacobs vinden internationaal weerklank.

Aan het begin van de eenentwintigste eeuw werpt Björn Schmelzer met Graindelavoix een knuppel(tje) in het hoenderhok. Het historicisme heeft voor hem afgedaan. Liever bemiddelt hij tussen het verleden en het heden, geïnformeerd maar zonder dogma’s.

Photos Koen Broos

Read the article online


Repost by Brussels Conservatory

"Today Björn Schmelzer and the fantastic singers of graindelavoix were our guests and they treated us on a lecture-performance that rocked (what else can you expect with a title as 'Singing a pair of trousers'?)(...)"


Happy to announce the lecture-performance by Björn Schmelzer and the singers of graindelavoix, next Tuesday, 2pm at the “Temple" of Koninklijk Conservatorium Brussel: "Singing a Pair of Trousers. Incarnation, Trash, and the Concrete Absolute in Early Music."

After the intervention of last year on Proust and Early Music, BS and gdlv will be back for a promising exiting trip with live music of Ockeghem and a lot of visual stuff...

Schmelzer together with Andrew Hallock, Albert Riera, Marius Peterson and Arnout Malfliet, core musicians of graindelavoix, will explore the plastic and gestural potentials of polyphonic performance. To cut it short: you will get an inside in the inner kitchen of graindelavoix!

Check the full program!

Photo Koen Broos


Still one more by Carlos Garcia Reche at Press-Music!

El segundo capítulo del Festival Llums d’Antiga tuvo lugar en la gótica Basílica de Santa Maria del Pi, uno de los emplazamientos más idóneos para rendirse al arte primigenio del ars nova y del Renacimiento. Como en veladas anteriores del festival, la arquitectura y la música parecen fundirse en un solo arte o, como mínimo, estar más cerca la una de la otra. Así lo debió sentir el numeroso público que casi llenó la bancada del templo el pasado jueves 6 de febrero, que asistió al concierto de Graindelavoix, dirigido por Björn Schmelzer a través de los orígenes del desarrollo de la polifonía. La propuesta de Graindelavoix pasaba por recorrer la Francia de Guillaume de Machaut (1300 – 1377), con su famosa Misa de Nostre Dame; a la Bélgica de Johannes Ciconia (1370 – 1412) y Jacob Obrecht (1457 – 1505); con parada obligatoria en la Italia de Carlo Gesualdo (1566 – 1613). Otro acierto en el guion fue la variedad de géneros de las obras cantadas, desde lo religioso como la misa o el motete, al profano como el rondeau o el madrigal, huyendo de una monotonía que a simple vista (u oído) puede parecer inminente debido a unas características y limitaciones de un estilo difícil y minoritario.

Aunque si por algo se caracteriza Granindelavoix, además de sus excelentes interpretaciones, es por la personalidad de su conjunto, a cuyos miembros es habitual verlos interpretar en ropa informal y en actitud distendida y cercana. Si bien la formación, originaria de Amberes, Bélgica, destacó en 2006 con la grabación de la Misa Caput de Johannes Ockeghem, no le ha costado mucho especializarse más y más en el repertorio de la escuela francoflamenca de finales del siglo XIV y mediados del XV, que alcanzaría su mayor esplendor con Jacob Obrecht y Desprez a principios del XVI. Aunque es cada vez más habitual toparse con actuaciones musicales en basílicas o iglesias, Graindelavoix acostumbra a decantarse por formatos cercanos al público, incluyendo puestas en escena “sin escenario” y rehusar del altar, interpretando a escasos metros de los asistentes. La propuesta de Schmelzer tiene que ver obviamente con la intención de transmitir proximidad y favorecer la recepción de los oyentes. Durante el concierto, fue común ver rotar a los cantantes después de cada pieza aportando vitalidad y variedad.


En casi oscuridad total, salvo por cuatro luces situadas en el “escenario”, la basílica empezó a resonar con la cristalina misa de Machaut, una de las obras maestras de la polifonía medieval. No fue ésta sin embargo la mejor interpretación del repertorio, que mejoró con la contemplativa y humeante Fuemaux fume, joya del ars subtilior del misterioso compositor Solage (¿? – 1460?) cuya voz y pensamientos parecieron invocarse cual espíritu desde la penumbra. Se añadieron las únicas dos sopranos en Le ray au soleyl de Ciconia en una interpretación que arrancó algún que otro aplauso espontáneo. Otras delicias de la primera parte fueron Science n’a n’ul annemi de Matheus de Sancto Johanne (1370 – 1412) por la rareza de sus armonías y por supuesto, Salve Regina de Obrecht la más larga de la primera mitad, peculiar por sus cambios de textura donde Schmelzer se mostró especialmente implicado en la dirección.

Tras la pausa llegaron el melismático Sanctus de la misa Ave Maria de Thomas Ashwell (1478 – 1527?) y el amabale Agnus Dei de Antoine Brumel (1460 – 1510) en dos de las más plenas interpretaciones de la tarde. Tras una solemne y emotiva Media Vita in morte sumus llegaron los platos fuertes. El primero se trataba del fantástico madrigal Se ben il duol de Cipriano de Rore (1515 – 1565), una muestra visionaria de la aplicación del cromatismo que si bien no resulta tan extrema como la de Gesualdo en sus últimos madrigales (más de medio siglo despúes), sí que alcanza una retórica estremecedora. Precisamente con dos fragmentos de responsorio firmados por el príncipe de Venosa Graindelavoix terminaba su recital, incidiendo en el catálogo tal vez más inexplorado de Gesualdo en el que los de Schmelzer estuvieron particularmente inspirados. El público ovacionó especialmente estas tres últimas obras y la originalidad de la puesta en escena y, sobre todo, la cercanía de los músicos y su música.

By Carlos Garcia Reche


Another nice review by Lluís Trullén in Revista Musical Catalana !


LLUMS D’ANTIGA. Graindelavoix. Dir.: Björn Schmelzer. Obres de Guillaume de Machaut, Solage, Alexander Agricola, Antoine Brumel, Nicolas Gombert, Cipriano de Rore i Carlo Gesualdo. BASÍLICA DE SANTA MARIA DEL PI. 6 DE FEBRER DE 2020.

Quan les veus del conjunt Graindelavoix van entonar el “Sanctus” de la Messe de Notre Dame de Guillaume de Machaut al bell mig de la nau de l’església gòtica del Sant Maria del Pi, iniciaven un recorregut que va esdevenir fascinant per la música vocal medieval i renaixentista. Les obres de Cicconia, Agricola, Gombert, Obrecht… s’elevarien durant quasi dues hores amb la puresa vocal inigualable d’aquest conjunt de vuit cantants dirigits per Björn Schmelzer que per les seves versions exquisides i a voltes controvertides (muntatges multimèdia i interdisciplinaris) s’han fet des de l’any 2006 un lloc preeminent en la recreació del repertori de la música antiga.

Disposats en cercle i creant una atmosfera ajudada per la il·luminació tènue de la basílica que només oferien els llums situats damunt els seus faristols, aquest “Sanctus” inicial, compost per Machaut amb anterioritat a l’any 1370 i pertanyent a la composició més antiga d’un ordinari de la missa realitzada per un sol autor, esdevenia per si sol tota una mostra de la qualitat musical i exigència que envolta aquest conjunt de veus. Fumeux fume de Solage –pàgina de la qual s’han fet nombrosos estudis musicològics i de la qual conjunts com Gothic Voices o Huelgas Ensemble tenen versions de referència– ha esdevingut una de les obres més controvertides del Codex Chantilly, integrat per un centenar de composicions polifòniques del segle XIV representatives de l’Ars Subtilior, la major part atribuïdes a autors francesos. La tremenda complexitat harmònica i les tonalitats sempre allunyades d’un centre definit el fan portar a uns cromatismes complexíssims sobre tessitures greus que creen una atmosfera misteriosa sobre un text de significat molt controvertit.

Però res és obstacle per a Graindelavoix. Les seves veus individualment meravelloses s’emmotllaven una vegada i una altra a la polifonia religiosa i profana, a la música medieval i del primer Renaixement elevant-se amb unes interpretacions en què els cants melismàtics, els efectes de dinàmiques i una perfecció absoluta en l’afinació donaven mostres de l’exigència tècnica i la compenetració que posseeix aquest conjunt de reconeguda vàlua internacional.

El programa ens va apropar a la música d’autors com Thomas Ashwell –de qui han sobreviscut poques obres escrites, afectades per la dissolució dels monestirs ordenada per Enric VIII– o el bellíssim “Agnus Dei” de la Missa Et ecce terrae motus, del compositor Antoine Brumel, de l’escola francoflamenca, deixeble de Josquin des Prés i educador dels nens de Notre-Dame fins a l’any 1500. El concert recollia obres tan curioses com La ciència no té enemics de Matheus de Sancto Johanne, en què les característiques distàncies d’intervals de quarta tan propis de la música medieval ens apropaven, sota un cant interpretat amb una afinació extrema, a l’atmosfera característica de l’Ars Subtilior, fins a obres dels autors renaixentistes de l’escola francoflamenca com Gombert o del madrigalista Cypriano de Rore, ja a la plenitud del XVI. Versions totes subtils, màgiques, amb un cant a cappella en què les diferents tessitures vocals confegien una amalgama de sensacions de la qual resultava impossible escapar. Obres a sis veus com els dos responsoris de Carlo Gesualdo, principe di Venosa, amb les dissonàncies i els cromatismes propis del seu estil, van tancar aquest viatge inoblidable per la música medieval i renaixentista que Graindelavoix va voler titular “Monsters of the early music”, dedicat a uns músics veritablement magistrals per la complexitat i modernitat que ens van llegar amb les seves obres.

by Lluís Trullén


Great review by Pep Gorgori about MONSTERS program in Barcelona!


Graindelavoix es una formación excelente en todos los aspectos

Si hay un repertorio especialmente difícil de interpretar y de entender plenamente, este es el de la polifonía vocal de final del medievo y los inicios del Renacimiento. Por eso no abundan las formaciones que lo aborden y, entre las que lo hacen, pocas logran llegar a un nivel como el de Graindelavoix. El grupo de Amberes -con una notable presencia española en su formación- se ha consolidado como una referencia en este terreno. El del pasado jueves fue su primer concierto en Barcelona, y había expectación por saber si en directo suenan tan bien como en sus discos. Y sí, suenan increíblemente bien.

Las complicaciones para defender un programa como el que propusieron comienzan en la simple elección del repertorio. Cada obra conlleva una investigación para escoger -cuando no hacer expresamente- una edición de la partitura. Hay pocas fuentes originales, a menudo mal conservadas y siempre abiertas al gazapo del amanuense que recogió las melodías en una notación que, para más inri, difiere de las reglas actuales del lenguaje musical.

Superado este escollo, quedan todavía muchos más, entre los que destaca la afinación: las relaciones entre notas no eran las mismas que hoy y a menudo hay pasajes que pueden sonar extraños, cuando en realidad se están afinando de manera impecable, solo que con otros parámetros. El trabajo que tiene que hacer cada cantante es titánico.

Graindelavoix es una formación excelente en todos los aspectos. Una afinación increíblemente precisa, una fonética adecuada para cada época y región -el latín no siempre se ha pronunciado igual en todas partes- y sobre todo una profunda comprensión del estilo y de la sutileza que oculta cada ornamento, cada inflexión. Si hubiera que buscar una pega, quizás sería la ambición de incluir en un solo programa obras de épocas y autores tan dispares, con la excusa de hacer un homenaje a los «monstruos de la música antigua», según el título del recital. Sería el equivalente a dar un concierto de ópera mezclando arias de Monteverdi, Mozart, Puccini, Berg y Strauss.

El concierto tuvo lugar en la basílica del Pi, una de las sedes del festival Llums d’Antigaque organiza L’Auditori para permitir escuchar estas músicas en un marco mucho más idóneo que las frías paredes de una sala de conciertos.

by Pep Gorgori


The monsters of early music are ready! Tonight at 8pm at Basílica de Santa Maria del Pi Barcelona!

With Teodora Tommasi, Clara Brunet, Albert Riera, Andrew Hallock, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Tomàs Maxé and Björn Schmelzer (dir.)

Photos Koen Broos


Nice review of Gesualdo concert in Vienna!

Read the article on Die

"Beispielhaft raue, durchdringende Bußgesänge

Jubel für Gesualdos „Tenebrae“, herb gesungen von Graindelavoix, bei den „Resonanzen“ im Konzerthaus. „Congregamini“: Süß locken die Stimmen in homophoner Eintracht zur Versammlung. Doch im nächsten Moment schon stieben sie polyphon auseinander, eine hungrige Meute: „Et properate ad devorandum illum“ – „und eilt, ihn zu verschlingen!“ Die Sünder im eigenen Volk sind es, die der Prophet Jeremias wie die Raubtiere auf sich losgehen sieht . . .

Carlo Gesualdo war vermutlich jener Renaissance-Komponist, der die „Tenebrae Responsoria“ auf die expressivste Weise vertonte. Diese Finstermetten zur Karwoche, von alters her gesungen bei karger Kerzenbeleuchtung, waren ein besonderer liturgischer Ort von Einkehr und Buße, und das beschriebene Detail ist bei Gesualdo nur eines von vielen. Gesualdo und die Hinrichtung Jesu: Bei den „Resonanzen“, die heuer die Zehn Gebote abhandeln, ist das natürlich die ideale Kombination für „Du sollst nicht töten“. Immerhin hat dieser Komponist 1590 seine Ehefrau und deren Geliebten ermordet oder ermorden lassen. Von irdischer Gerichtsbarkeit unbehelligt, büßte er dennoch sein ganzes weiteres Leben dafür, etwa mit exzessiven Flagellationsriten.

Salti durch die Tonarten

Wenn man Björn Schmelzer dirigieren sieht, glaubt man manchmal so etwas wie stilisierte Peitschenhiebe zu sehen, so wenig bedeutet ihm die bei Vokalmusik übliche betont runde Zeichengebung. Diese würde zu Graindelavoix ohnehin kaum passen. Im Gegensatz zu so vielen Gesangsensembles, die stimmliche Homogenität über alles stellen, treffen hier mit Bedacht Individuen aufeinander: mit oft durchdringender, klagender Tongebung, unvermittelt wirkenden Crescendi oder quicken Portamenti, bei denen die Stimme von einem Ton zum nächsten schnellt. Den ohnehin in Stimmführung und Harmonien kühnen Vertonungen Gesualdos, der für seine frappanten Wortausdeutungen Salti durch die Tonarten schlägt, fügt das eine weitere, tendenziell verstörende Ausdrucksebene hinzu – und ergibt doch ein gemeinsames Ganzes: Das Glatte, Polierte, die unverbindliche Schönheit, all das ist bei Graindelavoix suspendiert zugunsten des Rauen, Unbehauenen, Ehrlichen. Großer Jubel."

von Walter Weidringer


Back in Vienna at Resonanzen.

Start of a new season featuring a lot of Gesualdo and the new upcoming recording of his Tenebrae Responsoria, to be expected in early spring!


Watch a piece (O Rosa Bella by John Bedyngham)
from the concert in Timisoara last weekend!


Concert in a most wonderful, spooky, expressionist gothic church, perfect spot for music by Franco-Flemish migrant composers working in Italy...Don’t miss it!
Still some tickets available at the entrance!

with Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Floris De Rycker, Bor Zuljan, Lukas Henning, Anna Danilevskaia and Björn Schmelzer (dir.)


Back in Belgium.
Tomorrow concert in Maasmechelen’s “Mine Cathedral”!

Tuesday 22/10, 8.15 pm
Sint-Barbarakerk Eisden-Tuinwijk (Maasmechelen)


Tonight in Timisoara! In 2 days in the Italian church of Maasmechelen, Belgium!

Sunday October 20th, 7 pm at Biserica Evanghelică Lutherană.
Tuesday October 22nd, 8.15 pm at Sint-Barbarakerk
Eisden-Tuinwijk, Maasmechelen


Excited to be back in Timisoara!
Concert tomorrow night at 7pm, Biserica Evanghelică Lutherană.
with Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Floris De Rycker, Bor Zuljan, Lukas Henning and Björn Schmelzer (dir.)


Gesualdo edit has started! We are preparing a 3 cd’s edition of the full Tenebrae Responsoria for spring 2020! Of course with Glossa...Check it out!


What is the connection between Corsican and Franco-Flemish polyphony?
Discover it tonight in the cathedral of Calvi at 9.30 pm.
Singers are already exercising some typical gestures 😉!


Nice memories of two Gesualdo nights in Utrecht!

Photo Marieke Wijntjes

SAT 31 AUGUST 2019

Still deciding if Gesualdo will be with historical piano or without... Last chance tonight to join us for another 4-hours trip in the Janskerk, 8pm. Still some tickets available!

FRI 30 AUGUST 2019

First Gesualdo marathon tonight at 8pm at Janskerk. The bad news is: it is sold-out, the good news: we have another marathon tomorrow, Saturday 31th at 8pm! Tickets for tomorrow still available.

THU 29 AUGUST 2019

Back in the Janskerk, our Utrecht home for the next 3 days, as last year... :-) Today 5 pm Agricola versus Codice Montecassino at Utrecht Early Music Festival.

With Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Albert Riera, Andrès Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Anna Danilevskaia, Bor Zuljan, Floris De Rycker, Lukas Henning and Björn Schmelzer (dir.)

SAT 24 AUGUST 2019

In 1 hour the final Anthony’s Fire concert in Saint-dié-des-Vosges. A small town in Lorraine with amazing architecture: romanic churches to Le Corbusier...

SAT 24 AUGUST 2019

Yesterday's concert: a nice experience, shared with an enthusiast public and health assistance ladies! On our way to Lorraine for tonight’s last concert of Anthony’s Fire tour.

lecture Björn Schmelzer, 5 pm, Musée Pierre Noël
concert, 8.30 pm, Eglise Notre Dame de Galilée

Saint-Dié-des-Vosges, Festival des Abbayes en Lorraine

with Anne-Kathryn Olsen, Albert Riera, Razek-François Bitar, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Joachim Hochbauer Hannes Nieuwlaet (bells), Björn Schmelzer (dir.)

FRI 23 AUGUST 2019

Concert at 4...we are waiting in the local townhall...

FRI 23 AUGUST 2019

Full house yesterday for Antoniusvuur in Antwerp! Nightbus brought us to Vezelay...unloading bells for concert today at 4pm!

THU 22 AUGUST 2019

Peter Vandeweerdt prijst concert van vanavond aan in Knack van deze week!Laatste tickets, concert begint om 22u15!

THU 22 AUGUST 2019

Join us in St. Pauluskerk tonight!
If not for a nocturne with polyphony and bells, you should come and see from nearby the flagellation of Rubens, his best painting, before it moves for a year to Venice!

WED 21 AUGUST 2019

Sint-Antoniusvuur in Antwerp!
Join us tomorrow, August 22nd at 10.15 pm at St. Pauluskerk Last tickets!

MON 19 AUGUST 2019

de Volkskrant tipt Gesualdo-marathons in Utrecht!
Er is nog plaats op zaterdag 31 augustus.
Still tickets available for Saturday August 31th.

"Neem een kussentje mee, want dit concert van het vaak tegendraadse vocaal ensemble Graindelavoix duurt maar liefst vier uur. De Tenebrae-responsoria van Carlo Gesualdo zijn gewijde nachtmuziek, lamentaties voor de dagen voor Pasen, de duisterste tijd van het kerkelijk jaar, waarin de kruisdood van Christus wordt doorleefd. Ze bevatten naast beeldschone klanken ook wringende dissonanten en afgrondelijke harmoniewisselingen, al zijn ze minder extravagant dan Gesualdo’s madrigalen. Let op: van de twee uitvoeringen is de eerste zo goed als uitverkocht."

Vrijdag 30 en zaterdag 31/8, 20.00 uur, Janskerk

foto Koen Broos


Still in Krakow for a lecture on Orlando di Lasso and more...
Schmelzer’s talk will discuss the connection with image, including his influence on German cinema, for example in this wonderful fragment of Fassbinder’s masterpiece Martha (1973).

Unfortunately the YouTube fragment started too late, omitting the scene where appreciation for Lasso proceeds through a negation of Donizetti’s Lucia di Lammermoor...

Pawilon Wyspiańskiego
Friday August 9th, 11 am


The Musica Reservata of ingenious Orlando di Lasso tonight in Krakow...mannerism as austere musical straitjacket...something slightly different after last weeks with Gesualdo...

With Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Razek-François Bitar, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Joachim Höchbauer and Björn Schmelzer (dir.)

Franciscan Church, 8 pm


We did it! 3 cd’s with Gesualdo’s Tenebrae ready for montage after 10 days of recording...
Glossa release in spring 2020...

On the road to Krakow for some Penitential Psalms by Orlando di Lasso...


Gesualdo recording day 7
Ghost of Gesualdo is slowly taking over...


Gesualdo recording day 5…not sure if it goes in the good direction...

WED 31 JULY 2019

10 days marathon recording sessions of Gesualdo’s Tenebrae Responsoria have started…

SAT 27 JULY 2019

Some souvenirs of yesterday’s Gesualdo night! On our way to Belgium for more...

FRI 26 JULY 2019

Tonight first of summer Gesualdo marathons in beautiful Haapsalu
, Estonia! Join us for a long, intense trip into the night….

With Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Albert Riera, Razek-François Bitar, Andrès Miravete, Adrian Sîrbu, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Björn Schmelzer (dir.)

photos Koen Broos

MON 22 JULY 2019

We left Saintes...
Thank you Stephan, Odile and the whole equipe for sharing again some memorable moments! More crazy Agricola this time framed by his journey to Naples, on August 29th at the Utrecht Early Music Festival! In the meantime we continue the summer with some intensive Gesualdo weeks! More to follow...

FRI 19 JULY 2019

Last check for tonight’s concert in the gorgeous abbatiale of Saintes!

Festival de Saintes

Abbaye aux Dames, 7.30 pm

THU 18 JULY 2019

Equipe on the way to Saintes for the performance of Sacred Allegories; Italian recycling of Franco-Flemish polyphony...and of course, the adaptation is better than the original!
Those who missed the gorgeous paintings in Berlin: no worries, they will be present at the lecture tomorrow 11 am!!

Conférence Björn Schmelzer / Friday July 19th / 11 am
«L’art de l’allégorie sacrée entre Mantoue et Venise»
Salle Françoise de Foix – Abbaye aux Dames

Concert / Friday July 19th / 7.30 pm
«L’art de l’allégorie sacrée entre Mantoue et Venise»
Abbatiale – Abbaye aux Dames

with Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Anna Danilevskaia, Floris de Rycker, Lukas Henning, Bor Zuljan, Björn Schmelzer (dir.)

MON 15 JULY 2019

Wonderful review by Piotr Tkacz of our book TIME REGAINED - A Warburg Atlas for Early Music, in Glissando, Polish magazine for contemporary music!

THU 20 JUNE 2019

Late but detailed review in Polish by Ryszard Lubieniecki on our "Liberation of the Gothic" CD! Previously published at Ruch Muzyczny magazine.

THU 6 JUNE 2019

Le Guess Who? festival announces their coproduction: join us in August for two marathon nights Gesualdo at Utrecht Early Music Festival.
August 30th and 31th, Janskerk Utrecht

MON 3 JUNE 2019

Het schandaal van de polyfonie: finale op woensdag 5 juni in het Zuiderpershuis!

Wednesday June 5: Final seminar by Björn Schmelzer in Antwerp!

20u, Zuiderpershuis Antwerpen

TUE 28 MAY 2019

Ter memorie:
Morgen, 29 mei, derde SEMINAR ON WEDNESDAY, door Björn Schmelzer!

Tomorrow, May 29th, third SEMINAR ON WEDNESDAY, by Björn Schmelzer!

20u, Zuiderpershuis Antwerpen

MON 20 MAY 2019

woensdag 22 mei Seminar 2 met Björn Schmelzer!
Het Schandaal van de Polyfonie...

entrance Timmerwerfstraat
2000 Antwerpen

more info

MON 13 MAY 2019

Deze woensdag 15 mei eerste seminar van Björn Schmelzer!


This Wednesday May 15th first seminar of Björn Schmelzer!
20u, Zuiderpershuis Antwerpen

Check de info

MON 6 MAY 2019


van Alain de Lille (12de eeuw) tot de Franse Revolutie en daarna

from Alain de Lille (12th century) to the French Revolution and beyond


De Seminars on Wednesday startten in 2012 en geven Björn Schmelzer de gelegenheid onderzoek en context van zijn werk met graindelavoix toe te lichten en uit te diepen.

Het uitgangspunt van deze reeks is de vraag wat voor een evenement de uitvinding van de Parijse polyfonie in de 12de eeuw was en wat voor een breuk ze bewerkstelligde in de perceptie en functie van muziek en kunst in het algemeen.

Volgens Schmelzer is de Parijse polyfonie niet het resultaat van een lang, geleidelijk proces, maar van een abrupte scheur die aanleiding geeft tot een modern concept van kunst.

Iedereen is welkom op dit seminar waarin Schmelzer ingaat op de bredere culturele context van die breuk en haar gevolgen. Speciale aandacht zal gaan naar het belang van notatie, kwantificering en machine; de filosofische en theologische herdefiniëring van de concepten ‘Natuur’ en 'Incarnatie' en de impact op de kunst van die cruciale breuk met het traditioneel kosmisch en morele evenwicht.

- Vanaf 15 mei vier opeenvolgende woensdagen in mei en juni telkens om 20u in het Zuiderpershuis in Antwerpen. - Inkom gratis, inschrijven kan ( ) maar is niet verplicht (de seminars zijn ook los van elkaar te volgen).

- - -

The 'Seminars on Wednesday' started in 2012 and give the opportunity to Björn Schmelzer to clarify and deepen his research and its context of the work with graindelavoix.

Starting point of this series is the question what kind of event the invention of Parisian polyphony in the 12th century is and what kind of break did it force in the perception and function of music, art and culture in general.

According to Schmelzer Parisian polyphony is not the result of a long, slow process, but of an abrupt rupture, giving way to a modern concept of art.

We welcome everyone to this seminar which focuses on the broader cultural context of this break and its consequences. Special attention will go to the importance of notation, quantification and the machine; the philosophical and theological redefining of the concepts of ‘Nature’ and 'Incarnation' and the impact on art of this crucial rupture with the tradition of cosmic and moral balance.

- Four Wednesdays in May and June, starting May 15th, at 8pm at the Zuiderpershuis in Antwerp. - Free entrance, registration possible ( ) but not required (also possible to follow the seminars separately).

@ ZUIDERPERSHUIS / Timmerwerfstraat 40 / 2000 Antwerpen (free parking at Gedempte Zuiderdokken, Vlaamsekaai)

WED 24 APR 2019

Another nice review of Paris Gesualdo concert last week by Irène Salas!

"Les huit chanteurs affrontent avec une remarquable précision cette partition exigeante. Aussi bien dans les arabesques vocales, dans les accords dissonants et instables que dans l’articulation du texte latin.”


Carlo Gesualdo à l’Oratoire du Louvre : ténébreuses méditations

Vaste cycle vocal de plus de deux heures et testament musical du compositeur napolitain Carlo Gesualdo (1566-1613), les Tenebræ Responsoria sont interprétés en clair-obscur à la fois rugueux et lumineux par l’ensemble Graindelavoix : Au début de ce concert-cérémonie liturgique, une lumière crépusculaire baigne le Temple de l’Oratoire. À la fin, au moment de la crucifixion, l’auditoire sera plongé dans les ténèbres, le ciel de Paris se sera revêtu de noir. Dans cette obscurité nocturne, seules quelques petites ampoules éclairent les partitions. Scénographie intime et dépouillée : l’atmosphère doit être propice à l’introspection. Aussi le public est-il resserré en carré autour du chœur, lui-même disposé en cercle autour de Björn Schmelzer, qui dirige avec ferveur ses chanteurs. Mais leur place n’est pas figée : au fil des motets, ils sont amenés à chanter en tutti ou en effectif réduit —un ou deux solistes, s’écartant alors ponctuellement de la ronde. Celle-ci tournera aussi lentement, de façon à spatialiser les voix et à créer une « expérience psycho-acoustique ».

Les choristes ne sont pas organisés par tessiture : les basses se mêlent aux sopranos, de sorte que chaque courbe mélodique ressort très distinctement par contraste, ciselée comme une pièce d’orfèvrerie. Cette disposition a l’avantage de mettre en relief la superposition des plans sonores et l’écriture en contrepoint, de faire s’entrechoquer les voix, d’accentuer le travail des dissonances et des écarts de tonalités. L’harmonieuse (et reposante) simplicité des unissons se fait en revanche plus rare. N’émanant pas d’une commande officielle, l’œuvre de Gesualdo a bénéficié d’une grande liberté d’écriture, permettant à la personnalité du compositeur de s’épanouir. Destinée à être jouée dans un cadre privé, elle s’ouvre à des interprétations diverses, de l’expression pathétique des sentiments à la sobriété de l’ascèse spirituelle. Or, entre ces deux polarités, Björn Schmelzer semble ne pas vouloir prendre parti. Dans cette hésitation, c’est la technique qui l’emporte, époustouflante de virtuosité chromatique, mais un peu âpre. La puissance émotionnelle est retenue, alors que l’écriture offrait de nombreux éléments affectifs (lamentation, violence, affliction) : ainsi certaines phrases musicales, surgissant du lointain, auraient pu se détacher du chœur avec plus de force, certains mélismes, comme autant de sanglots, auraient pu être plus projetés. La douleur se veut contenue, jamais explosive : soit, mais la pureté recherchée crée parfois une beauté sèche.

Les huit chanteurs affrontent avec une remarquable précision cette partition exigeante. Aussi bien dans les arabesques vocales, dans les accords dissonants et instables que dans l’articulation du texte latin. Certains passages sont particulièrement martelés, ajoutant à la richesse sonore de l’œuvre : ils font siffler les consonnes sourdes (s, ks), vibrer les fricatives (r) ou appuient les chuintantes (ch). Les contre-ténors ont des voix d’une grande limpidité et une remarquable maîtrise du souffle, en particulier Razek-François Bitar dont les trémolos sont suaves et poignants. Arnout Malfliet fait résonner une basse profonde et chaude, tandis que la soprano Carine Tinney déploie un timbre rond et velouté, au beau vibrato (même si elle a rarement l’occasion de le faire entendre). La soprano Anne-Kathryn Olsen, avec sa voix dense et pénétrante, tient le cantus. Parfois, sa mâchoire serrée tend à nasaliser la pureté angélique de sa voix. Au contraire, le ténor Adrian Sîrbu laisse affleurer toute sa sensibilité. Avec sa puissante voix de poitrine, il peut aussi intérioriser des lamentos bouleversants et d'une grande délicatesse. Son large ambitus lui permet de passer avec souplesse des graves aux aigus (en voix de tête).

Sur le long psaume final, interprété avec finesse, l’ensemble acquiert une flamboyante élévation. C’est sans contrition aucune que le public, transporté, fait retentir une salve d’applaudissements.

TUE 23 APR 2019

Nice detailed review of our Prague concert last week!


Magický večer v čase Velikonoc

„Byť každý z nich má velice unikátní hlas, tvoří dohromady zvukově dechberoucí proud hudby.“ „Po pár minutách se díky suverénnímu, ale zároveň obrovsky křehkému projevu souboru dostávám do jakéhosi magického bezčasí.“ „Můžeme se ponořit pouze do hudební struktury, ale zároveň neztratit kontakt s rituálním, či lépe řečeno liturgickým původem díla.“

Vprostřed potemnělé lodi kostela svatých Šimona a Judy stojí v kruhu devět soustředěných lidí. Pod vedením Belgičana Björna Schmelzera tu stojí umělci z amerického Oregonu, syrského Aleppa, španělské Barcelony, ze Skotska, Estonska, Rumunska. Uskupení individualit, jejichž hudební i profesní zázemí jsou různorodá; v souboru Graindelavoix se věnují provádění děl pozdně středověké a renesanční hudby.

V noci 16. října roku 1590 se v paláci v Neapoli udála dvojitá vražda, která dodnes inspiruje badatele k novým přezkoumáním a umělce k novým zpracováním. Podle dostupných svědectví se v ložnici v Palazzo San Severo našlo zkrvavené tělo mladého a krásného šlechtice Dona Fabrizia Carafy, oděné pouze v dámské noční róbě. Krom tří střelných zranění na sobě mělo nespočet bodných ran na „tváři, krku, hrudi, břichu, ledvinách, pažích, rukou a ramenou“. Pod ním se nacházelo několik hlubokých děr v podlaze, způsobených prudkými a zuřivými bodnutími mečem.

Na posteli ležela zavražděná Donna Maria d’Avalos, choť váženého prince Dona Carla Gesualda. Stejně jako její milenec měla rány na tváři a pažích. Její hrdlo bylo podřezáno. Nikdo neměl pochyby o tom, kdo byl vrahem. Do pokoje vtrhl mladý a podivínský princ se svými pohůnky a zpět se vrátil celý od krve. Nachytání někoho „in flagrante“ získalo toho večera velmi temné rozměry. O 21 let později zkomponoval Carlo Gesualdo da Venosa, nejslavnější vrah mezi skladateli, rozsáhlé dílo Responsoria et alia ad Officium Hebdomadae Sanctae spectantia, nebo také Tenebrae responsoria (temné hodinky) pro Zelený čtvrtek, Velký pátek a Bílou sobotu.

Liturgické texty k bohoslužbám před Velikonocemi jsou plné poetického vyprávění o utrpení Ježíše Krista, Gesualdovo dílo je tak de facto pašijemi. Své dodnes překvapivě znějící hudební postupy tu pozdně renesanční mistr uplatňuje na texty o bolesti, utrpení, smutku, hlubinách duše. Kolik odříkání a zpytování do své hudby Gesualdo promítl, zůstane navždy na románové představivosti každého z nás, výsledek je ovšem po skladatelské stránce úžasný. Odvážněji znějící hudbu spadající do postupů tzv. prima prattica, tedy renesančně polyfonního stylu, který má většina z nás spojený s transparentním, přísným kontrapunktem, jen stěží najdeme. Chromatická, dur-mollová sazba je tak prchavá a pohyblivá, že se například během pár dob přenášíme pomocí tzv. terciových chromatických příbuzností od D dur přes F dur až k A dur. Podobné postupy se znovu objevují až v době romantismu. Tak komplexní hudba s sebou samozřejmě přináší obrovské nároky na intonaci, souhru a zvukovou kompaktnost. Gesualdo si k tomu vychoval své vlastní „virtuosi“, které si vydržoval ve svém paláci a platil je za provozování - širšímu okruhu posluchačů neznámých - opusů.

V kruhu stojící členové Graindelavoix jsou „virtuosi“ úterního večera v kostele svatých Šimona a Judy. Byť každý z nich má velice unikátní hlas, tvoří dohromady zvukově dechberoucí proud hudby. I ty nejzákeřnější postupy zní přirozeně a vskutku krásně. Akustika tohoto kostela má poněkud kratší dozvuk než většina jiných kostelů a souboru to svědčí. Dynamické i jazykové nuance se tak neztrácejí v dlouho trvajícím dozvuku. Po pár minutách se díky suverénnímu, ale zároveň obrovsky křehkému projevu souboru Graindelavoix dostávám do jakéhosi magického bezčasí, pohlcen emocemi. Zapomínám na bulvární aspekt rozporuplného Gesualda (Björn Schmelzer na rozdíl ode mě v programu zmiňuje drastickou minulost Gesualda jen okrajově, zřejmě aby se posluchači mohli plně věnovat hudbě) a při nádherných harmoniích a při intepretaci slov „Otče, do tvých rukou poroučím svého ducha“ mi něco spadne do oka. Ušlechtilý přednes mezinárodního ansámblu i bezvěrce rozpláče.

Svérázní pěvci obměňují způsob svého zpěvu v různých odstínech. Basista Arnout Malflier volí místy dublování svého kolegy o oktávu níž, tenorista Marius Peterson se ve vypjatých místech odvažuje použít expresivní, nasální způsob zpěvu. V dobrém smyslu technické manýry, které se tu a tam objeví, působí v kontextu rozměrného díla patřičně. Při pozorném poslechu nám dochází, že expresivní projev a ornamentiku má Björn Schmelzer se svými kolegy dobře promyšlenou a založenou na studiu dobových pokynů. Gesualdova hudba, byť psaná ve „starém“ stylu, v sobě nese drama a patos. Je to ale patos velice specifického druhu a jeho přednes není ustálen. Schmelzer si v tištěném programu klade otázku, v jakém kontextu Gesualdova responsoria chápat, zpívat, jak moc patosu zvolit. Vzhledem k nastíněným životním osudům, které stále čekají na zpracování Hollywoodem (byť oper o životě Gesualda je nejméně jedenáct, z nich jedna od Alfreda Schnittkeho), je lehké vzít za svou představu autora jako trpícího subjektu, který pomocí biblických slov svádí boj sám se sebou a se svými hříchy. Jejich liturgický, neosobní kontext však mohl být pro Gesualda daleko důležitější.

Soubor Graindelavoix zvolil vlastní kontext. Mezi polyfonní responsoria, zpívaná expresivně i jemně a kajícně, vložil jednohlasé liturgické chorály. Ty zpívají střídající se členové odděleni od ansámblu. Můžeme se tak jako posluchači ponořit pouze do hudební struktury, ale zároveň neztratit kontakt s rituálním, či lépe řečeno liturgickým původem díla. Již během první půle jsem si nemohl nevzpomenout na tragédii, která se odehrála v pondělí večer v Paříži. Gesualdova hudba zněla v tomto kontextu skoro jako mše za to, co bylo v katedrále Notre-Dame nenávratně zničeno požárem.

Přesně proto v závěru druhé půle, poté, co s neokázalou něhou dozpíval slova „Uvrhli mě do hlubin podsvětí, do temnot a do stínu smrti“, se soubor místo závěrečné modlitby Ad laudis rozhodl předvést hudbu mistra Perotina zpívanou ve francouzštině. Důstojné gesto a velmi působivý přídavek, ve kterém ansámbl mimo jiné demonstruje svou žánrovou šíři. Hudbu Perotina a Gesualda rozděluje několik staletí.

Byl to opravdu bohatý a krásný večer. Symfonický orchestr hl. města Prahy FOK se jako pořadatel předvedl výtečně. Prostorové, ale také světelné pojetí koncertu fungovalo nevšedně a skvěle. Ještě dlouho si budu pamatovat, jak vizuálně uzavřený, ale hudebně sdílný kolektiv pěvců ze všech koutů světa s velkým nasazením a intenzitou uvádí v život nádhernou a komplexní partituru rozpolcené postavy hudebních dějin.

Jiří Slabihoudek

SAT 20 APR 2019

Tonight Gesualdo performance in the pittoresque Saint Omer, France...join us for a magical easter weekend!

Chapelle des Jésuites, 20h30
22 rue du Lycée
62500 Saint-Omer

TUE 16 APR 2019

Tonight Tenebrae Responsoria by Gesualdo in Prague. Last tickets!

Kostel sv. Šimona a Judy / Church of St. Simon & Jude
6.15 pm introduction with Björn Schmelzer
7.30 pm concert

TUE 9 APR 2019

Souvenirs from the Warsaw Beckett performance on March 16th!
Photos by Marta Ankiersztejn.

FRI 29 MAR 2019

Ready for tonight!
Italian DU FAY in a beautiful spot in Herentals. What more do you need to have a nice beginning of spring?

FRI 29 MAR 2019

Join us tonight in Herentals for DU FAY IN ITALY concert in the inspiring church of the beguinage...

SUN 24 MAR 2019

(For Björn Schmelzer's lecture, please scroll to 1:05:10 from the end of the video)

SUN 24 MAR 2019

At 3 o’clock Björn Schmelzer talks about the subversivity of polyphony. Be there or follow livestream.

Conference Thinking Together
3 pm, Haus der Berliner Festspiele

SUN 17 MAR 2019

Tonight third and last concert in Warsaw : Saint Anthony’s fire with splendid Missa L’Ardent Desir ascribed to Busnoys, and Marius playing the Bells on brand new hammers custom made by Michiel Neels! Thank you!

SAT 16 MAR 2019

Ready for Beckett!
In 20 minutes...

SAT 16 MAR 2019

Tonight Beckett and Polyphony in Warsaw Stalin Palace...a must for insomniacs and everybody else!

7 pm at Pałac Kultury i Nauki, Sala Starzyńskiego

SAT 16 MAR 2019

Today last chance to attend the guided tour with Björn Schmelzer through the TIME REGAINED Atlas!

1 pm at Trinity Lutheran Church, Warsaw
plac Stanisława Małachowskiego

Exhibition open from 11 am - 5 pm

FRI 15 MAR 2019

Lecture: The Monstrosity of Early Music
at 1 pm at Chopin University Warsaw.

Björn Schmelzer, artistic director of the Belgian music ensemble GRAINDELAVOIX, makes an apology for musical performances of early music that are not illustrations of an accepted or identified past, but change and displace the image of the past. Works of early music are not glorifying a lost past, but on the contrary urge musicologists to rewrite the canonized history of music. The lecture is a critic on the historicism of music, trying also to get rid of the notion of ‘revival’ in favor of the old contested notion of ‘survival’. Instead of imagining living but lost traditions, for Schmelzer early music is about the survival of the undead: imagine the beautiful idea of musical scores patiently waiting for centuries in a sort of hibernate state, ultimately in order to be discovered, taken up, opened and unfolded in performance by us.

THU 14 MAR 2019

Today at 2pm in Warsaw Björn Schmelzer guides you through the expo TIME REGAINED!

(exhibition open every day from 11 am - 5 pm)

WED 13 MAR 2019

In half an hour first performance of three in Warsaw with the Italian motets of Guillaume Du Fay ...

7 pm at Reformed Church / Kościół Ewangelicko-Reformowany
aleja Solidarności 76A

MON 11 MAR 2019

Finishing touch!
Exhibition will be in Warsaw from today on till Sunday!

MON 11 MAR 2019

We are building the exhibition TIME REGAINED in Warsaw. Opening tonight at 7!

FRI 1 MAR 2019

Ready for tonight !
With Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Anna Danilevskaia, Floris de Rycker, Bor Zuljan, Lukas Henning and Björn Schmelzer (dir.)

FRI 1 MAR 2019

Production team preparing the Boticelli room of Gemäldegalerie for tonights opening of Mantegna/Bellini exhibition ! One of those moments where you feel it still makes sense to perform this old stuff... And by the way, the expo looks just fabulous!

TUE 26 FEB 2019

Review in De Standaard of our premiere of St Anthony’s Fire.
In fact it’s a warning: if you can’t take a wild bell, stay away!


Graindelavoix bezweert het sint-antoniusvuur met galmende klokken en breekbare stemmen.

Krampen, hallucinaties, het gevoel in brand te staan. Helse pijnen en rottende ledematen: nee, wie tijdens de middeleeuwen ten prooi viel aan het mysterieuze sint-antoniusvuur had het niet getroffen. Om van de stank nog maar te zwijgen. Dat de ziekte veroorzaakt werd door het eten van beschimmeld roggebrood, raakte pas in de jaren 30 van de vorige eeuw bekend. Tot dan gold de diagnose: spirituele malaise en de heilige Antonius mocht het oplossen.
Björn Schmelzer van Graindelavoix zocht naar muziek die met de ziekte in verband kon worden gebracht en voerde er in Kortrijk zijn eigen, hedendaagse bezweringsritueel mee op. Maar wie broeierige trance of vlammende duivelsuit­drijvingen verwachtte, bleef op zijn honger. Verrassend sober en innig klonk dit programma met polyfone muziek van onder anderen Pierre de la Rue en Antoine Busnoys. Een enkele keer werd er met de voeten gestampt tijdens een processie-achtige zang. Maar meer ook niet. De tenorstem waarrond de andere stemmen zich nestelden, werd voor de gelegenheid versterkt op klokken – destijds een probaat middel om de duivel op stang te jagen. Schmelzer koos niet voor mooi gepolijste buisklokken, maar ‘wilde’ klokken met elk een andere klank en nagalm. Fascinerend, dat wel. Maar vaak ­klepelden de klokken dwars door het broze geluid van de zangers heen en verstoorden ze de intense lijnen die ze sponnen.
Glijdende tonen, korrelige versieringen, zwellende overgangen, huilende dissonanten: zowat alle Graindela­voix-klassiekers waren op post. En toch moesten de oren een tijdlang zoeken naar de polyfone extase waar de groep zo’n overtuigend patent op heeft. Pas in de tweede concerthelft was het zover. Tijdens het ‘Agnus Dei’ uit Busnoys’ missa l’Ardent Désir – een waanzinnig mooie, herontdekte partituur trouwens – vonden de stemmen én de klokken dat breekbare punt tussen versmelten en scheiden. Het gevoel dat wat niet één is dat eigenlijk toch ook weer wel is. Helend en heerlijk.

Annemarie Peeters

SUN 24 FEB 2019

Excited to perform the première of Missa Lardant Desir in Kortrijk this afternoon: a rather neglected but fabulous 15th century work, maybe one of the best kept musical secrets of the Vatican library; a stunning discovery!

With Anna-Kathryn Olsen, Razek-Francois Bitar, Albert Riera, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Joachim Höchbauer and Björn Schmelzer (dir.) featuring Marius Peterson as bell-boy!

FRI 22 FEB 2019

Tuning the bells for the big Saint-Anthony’s exorcism
on Sunday in Kortrijk ! Don’t miss the event!

TUE 19 FEB 2019

Joyful news:

new CD 'Liberation of the Gothic' chosen for 'Bestenliste' of the German Schallplattenkritik !

"Das Ensemble Graindelavoix hat es mit viel Sachverstand und Kreativität geschafft, die Vokalpolyphonie des späten Mittelalters und der Renaissance in einer Art wiederzubeleben, die überrascht und tief berührt..."

TUE 12 FEB 2019

Last tickets for the première of St.Anthony's Fire in Kortrijk !
Don't miss the battery of bells that will accompany the singers, as prescribed by one of the main composers of the program, Antoine Busnoys, a common thing for Saint Antoine gatherings. Another highlight is the world première of the Missa l'Ardant Désir ascribed to Busnoys!

For those who can not make it: the program tours to Warsaw in March, to Cologne in June and Antwerp, Vezelay and Saint-Dié des Vosges in August!

Below a page of Busnoys's motet Anthoni Usque Limina, found as unicum in the manuscript BR 5557 of the Brussels Royal Library, with mandatory bell!

Sunday February 24th, 3.30 pm
Onze-Lieve-Vrouwekerk, Kortrijk

THU 7 FEB 2019

One more reason to visit Berlin in March...

„seltzam art, verkärth, auf frembd manier“
Konzert zur Sonderausstellung
„Mantegna und Bellini.Meister der Renaissance“

"To the special exhibition "Mantegna and Bellini. Master of the Renaissance "sets Deutschlandradio Kultur as part of its concert series for early music" Nachklang "a musical accent. The extremely successful Belgian ensemble graindelavoix will perform music from the time of Andrea Mantegna and Giovanni Bellini..."

Read more

MON 4 FEB 2019

Happy to announce a brand new program based on the works by Italian renaissance painters Andrea Mantegna and Giovanni Bellini. For a unique synesthetic experience: join us for the opening concert of the Mantegna/Bellini exhibition at Berliner Gemäldegalerie!
You will be sitting between the artworks…

TUE 8 JAN 2019

De Standaard recommends the première of our new project ANTONIUSVUUR!
February 24th at the Onze-Lieve-Vrouwekerk in Kortrijk.
(Festival van Vlaanderen)

MON 7 JAN 2019

And again proud to be number 1 in another, German top 10 of Belgian classical releases of the year!

"Das Ensemble Graindelavoix begeistert mit Werken unbekannter englischer Komponisten des frühen 16. Jahrhunderts."

THU 6 DEC 2018

A new bootleg...Enjoy!

WED 5 DEC 2018

A wonderful article about gdlv and last CD by Joan Magrané!


El darrer disc de Graindelavoix, un dels grups més interessants del panorama actual de la música antiga i de la música en general, segueix conjugant originalitat i excel·lència, amb un so únic i intransferible

Graindelavoix és un dels grups més interessants del panorama actual de la música antiga i de la música en general. Dic interessants perquè reuneixen dues característiques que havien estat difícils de trobar —ja no diguem juntes, sinó fins i tot separades— en l'oferta musical dels darrers anys: l'originalitat i la excel·lència. L'autenticitat i la virtut. I així ho confirmen els seus discs (que ja son bastants) i les seves propostes de concerts o més enllà (com ara l'artefacte, bellíssim, de cinema-concert Outlandish, una lectura personalíssima de la Utopia de Thomas More).

Uns exemples.

Aquest passat mes d'octubre van presentar al refectori del monestir de Royaumont (una abadia cistercenca que vessa de música i experimentacions sonores de tot tipus situada a pocs quilòmetres de París) la Nuit Gesualdo: més de tres hores seguides, a toc de mitjanit, dedicades a les Tenebrae Responsoria del truculent i sanguinari —autor d'una música sibil·lina i libidinosa, d'un cromatisme extrem— Príncep de Venosa, Carlo Gesualdo. Una colpidora experiència psicoacústica difícil d'oblidar.


Alguns dels discs que composen la seva ja extensa discografia són autèntiques joies. Us en faré una petita mostra dels meus predilectes: les músiques dedicades a Maria Magdalena (La Magdalene – The cult of Mary Magdalene in the early 16th century, Glossa 2009), els motets obscurs i expressius d'Alexander Agricola i Pierre de la Rue tot passant per l'obra mestra de Josquin Desprez, les Nymphes des bois (o altrament dita: la Déploration sur la mort de Johannes Ockeghem), i d'altres (Cecus – Colours, blindness and memorial, Glossa 2010) o la missa de difunts d'Orazzio Vecchi i alguns fragments de la Missa Praeter rerum seriem de George de La Hèle (Requiem, Glossa 2017), dos compositors del segle XVI autors d'una música com sortida de la mà i, sobretot, del pinzell voluptuós de Peter Paul Rubens.

Cal dir-ho, de moment, allò millor i més rodó que han fet, discogràficament parlant, i on heu de fer cap sens falta si us voleu iniciar en el món "outsider" i més particular de la música antiga capitanejat pels de Graindelavoix, és el seu Portrait of the artist as a starved dog (2017) dedicat a la música de Cipriano de Rore —cançons i més cançons peculiars i fins i tot estrambòtiques cantades amb l'únic acompanyament d'un cornetto (l'instrument més pròxim a la veu humana) i d'un o dos instruments de corda polsada— i que com totes les seves publicacions trobareu també dins del catàleg refinadíssim, en fons i forma, del segell castellà, amb seu a San Lorenzo de El Escorial, Glossa.

Ara bé, i és pel que som vinguts aquí, l'últim que ens han regalat, perquè d'aquests tresors se n'ha de parlar en aquests termes, és un àlbum cuidadíssim —com tot el que fan, crec que ja s'ha anat entreveient— dedicat a la música efervescent i florida dels compositors del renaixement anglès John Browne i Thomas Ashwell: The Liberation of the Gothic (Glossa, 2018).

Hi trobareu uns extensos i formalment robustos, com esculpits en marbre, Salve Regina i Stabat Mater de John Browne (provinents els dos de l'Eton Choirbook, el recull manuscrit de polifonia anglesa més important del segle XV) i una Missa Ave Maria a sis veus de Thomas Ashwell (el Kyrie de la qual, improvitzat com era costum en la capella del compositor, es pot trobar només online, no en el disc) de línies i filigranes eròtiques, sensualment corbades, serpentejants, ondulants i alhora de gran refinament com és propi de l'art d'exaltació del culte a la Verge d'aquells anys (nosaltres, més ancorats en el romànic ho hem entès sempre tot plegat de manera més austera).

L'alliberament del gòtic és això mateix: la profusió de plecs en les robes, de nervis en cames, braços i mans; l'ornamentació posada al mateix nivell que l'estructura, inseparables i tots dos necessaris. La variació continua i tendint a l'infinit.

Aquí, Björn Schmelzer, l'alma mater del grup, ha reunit a 8 dels seus cantants més fidels per explotar com només ells saben fer-ho les seves veus úniques i personalíssimes, entre les quals les dels seus habituals i nostres Tomàs Maxé i Albert Riera. Vuit veus per cantar, segons les paraules del virtuós cornettista del segle XVI Luigi Zenobi, "con gratia, trillo, ondeggiamento et esclamatione".

Aquesta tria a consciència de les veus per les seves particularitats, sobretot per la seva gosadia i esperit lliure, és la clau del so únic i intransferible de Graindelavoix. Són creadors de textures complexíssimes i rugoses, lluny d'aquell cristall sense màcula tan comú i tòpic de certs ensembles vocals dedicats a la recuperació de músiques pretèrites (i molt més si, com és el cas que ens ocupa, dedicats al repertori anglès). En les interpretacions de Graindelavoix abunden els glissandi i els portamenti tot fent lliscar les notes entre elles convertint el contrapunt en un riu de mel o de sang, de saliva, el rubato i l'allunyament de tota influència mecànica i maquinal, els ornaments que apel·len a la cultura mediterrània i a orient i més enllà, l'afinació no temperada... tot al servei del text i de la voluntat expressiva. De l'humanisme.

El resultat és pur i exaltat, passional, animal, extrem i rar, ric. Gaudi estètic i carnal per via auditiva, per aurem. Una màquina de plaer.

Per Joan Magrané

WED 28 NOV 2018

On our way to Basel…

Tomorrow performing Vecchi's requiem and other beautiful polyphony by George De La Hèle and Duarte Lobo at the Peterskirche, concert at 7.30 pm!

THU 15 NOV 2018

Erg fijne bespreking van Gesualdo in Utrecht door Wim Boevink!

"Het was alsof de tijd werd opgeheven, de stemmen tilden je op in de Janskerk"

Read the full article online

WED 14 NOV 2018

Volkskrant over Le Guess Who? concert van graindelavoix:
“...een louterende muzikale ervaring die je een leven lang bij je zult dragen...”

(...) Of je staat versteld van de schoonheid van het koorwerk van de 17de-eeuwse componist Carlo Gesualdo bij een optreden van het Belgische koor Graindelavoix. De acht vocalisten van dit gezelschap werken zich gedurende vier uur door het complete werk Tenebrae responsoria heen, al staande in een cirkel in het schip van de Janskerk, waar het publiek omheen kan zitten. Hun gezang is onversterkt, maar de sacrale madrigalen vol subtiele dissonanten gaan dwars door je heen. En ook hier geldt: neem je er de tijd voor, dan kun je een louterende muzikale ervaring opdoen die je een leven lang bij je zult dragen.(...)

SAT 10 NOV 2018

Short rehearsal for the longest gig at Le Guess Who? 2018 ...

Tenebrae Responsoria - Carlo Gesualdo
Janskerk Utrecht, tonight at 10 pm

TUE 6 NOV 2018

Awarded with “Disco Excepcional” !

"(...)Cierto es que después de su degustación completa salimos con un saber que desconocíamos que existiera. Ahítos, pero con más hambre.(...)"

MON 5 NOV 2018

Don’t miss the Gesualdo marathon in Utrecht for Le Guess Who? Saturday night!

"(...)graindelavoix performs Carlo Gesualdo – Tenebrae Responsoria (The Complete Cycle) Handen ineen slaan, werelden bijeen brengen: dat is LGW ten voeten uit. Hedendaags klassiek en metal, power ambient en singer-songwriterfolk, Arabische volkzangers en avantgarde freaks met maskers. En ook: zeventiende eeuwse klanken, want LGW en Festival Oude Muziek werken vanaf dit jaar samen. Half werk is niet des LGW’s en dus wordt uitgepakt. Voor marathonconcert komt graindelavoix, één van de meest vooruitstrevende en radicale (en daardoor bij sommige puristen ook beruchte) vocale gezelschappen uit de oude muziek, weer naar Utrecht. Eerder dit jaar was het ensemble nog artist in residence op het Festival Oude Muziek, nu brengt het de vier uur durende cyclus Tenebrae Responsoria van Gesualdo – intense nachtmuziek vol avontuurlijke harmonie en dissonantie; progressief en alternatief toen en in de handen van graindelavoix nog steeds. Urenlang onwerelds gloeiend kippenvel gegarandeerd.(...)"

Photo Koen Broos

FRI 2 NOV 2018

Proud to see our new book TIME REGAINED present at the Antwerp Book Fair. Don’t forget to pass by the MER stand!

WED 31 OCT 2018

CD of the month in the German early music journal Toccata!

MON 29 OCT 2018

Another nice and detailed review by Richard Hanlon!


Björn Schmelzer is clearly a polymath: an anthropologist, a musicologist and – on this evidence – a conductor blessed with unbridled curiosity and adventure. As director of the Antwerp-based group Graindelavoix, he has overseen a fascinating series of recordings on the Glossa label over the last dozen years, often triggered by his extra-musical leanings. The starting point for the present disc was a short documentary, made by the historian Paul Binski, about the decorative architecture that has survived in the remarkable 14th century Lady Chapel at Ely Cathedral in Cambridgeshire. Much of the ornate artwork created there, depicting the life and miracles of the Virgin Mary, was regarded as anathema during the Reformation and consequently destroyed. The exotic ornamentation of the architecture that surrounded and housed it survives, however, in particular the serpentine ogee arches which were quite unlike anything seen in England at the time they appeared in the early 1300s. Binski hypothesises that this style of architecture and the textures omnipresent in its background hint at the personification of the Virgin, and may have reflected a deliberate (or otherwise) attempt to project her corporeal femininity to pilgrims, forged as it was in the decorative style that perhaps foreshadows the dense, intricate polyphony that would be woven by English composers over the next 200 years.

Some may find such links speculative at best and futile at worst. Regardless of this, it is surely gratifying that the wonderful music that emerged in England during this period is now being taken up by some brilliant choirs outside the UK. Scott Metcalfe’s magnificent Blue Heron group from Boston, MA have recorded five volumes of material from the so-called Peterhouse Partbooks (four of them reviewed here, the fifth recently won the Gramophone’s 2018 Early Music award). Now this excellent Antwerp-based group have recorded music from the Eton Choirbook by John Browne, and a large mass by the virtually forgotten Thomas Ashwell. In fact, these two works by Browne have been recorded before. Both were laid down by the Tallis Scholars for a terrific Gimell release in 2004 (review), while the Stabat Mater features on an Eton Choirbook recital by Tonus Peregrinus on Naxos (review). As for Ashwell, most sources state that manuscripts of his two complete masses survived the Reformation. One, the Missa Jesu Christe (for 6 voices) was recorded by Christ Church Cathedral Choir under Stephen Darlington for Metronome (review). The Missa Ave Maria featured on a 2008 Harmonia Mundi disc La Quinta Essentia along with masses by Palestrina and Lassus (HM 901922). It was performed by the Huelgas Ensemble under Paul Van Nevel.

The accounts of the two Browne motets on this recording sound very different from those mentioned above. I do not think it is stretching the imagination to suggest that the innocent ear might struggle to recognise the music on this issue as English. One observation is that the idea of continental groups recording English polyphony is still relatively new, but Graindelavoix take this a stage further. In the Salve Regina their eight voices produce a gloriously full sound, apt for a piece which projects wave upon wave of melody. This is a spacious, lingering reading, noticeably slower than the Tallis Scholars’ account. Much more apparent, however, is the ornate, quasi-improvisational decoration that Schmelzer coaxes from his singers, intervals are bent, stretched and turned into an almost tangible connecting fabric. Those listeners who are steeped in the English Cathedral tradition may find it disconcerting but I found these adornments to be far from vulgar; they certainly seem to add something to the music. The Tallis Scholars may project the essential clarity of Browne’s flowing lines better, but both approaches convincingly draw out his seemingly infinite melodic gifts in their own ways. At times the tone of the middle voices tends toward a Gallic, rather nasal sound. I do not state this pejoratively, it is merely an observation. I do think the central section of this Salve Regina sounds a bit laboured compared to the Tallis Scholars’ more propulsive, driven account. Notwithstanding this impression, Graindelavoix’s sound is unquestionably beautiful, the recording is full and spacious. I commend it as a credible alternative to what might one expect from an English choir.

Turning to the Stabat Mater, in comparison to the Tallis Scholars’ efforts this performance certainly sounds more exotic, even perfumed, and I certainly found it seductive. Again, one unfamiliar with the work would struggle, I think, to place it as English late-Gothic. This account seems more expansive, enabling Schmelzer to create the space for some of Browne’s extraordinary dissonances to register more emphatically. The style encountered in this choir’s Salve Regina applies here too. As an approach it may seem provocative to some, but I find it most alluring, and by presenting the music in this way Schmelzer certainly adds credence to some of Paul Binski’s theories, and specifically how they might apply to pre-Reformation English cathedral music. While I found it somewhat revelatory to hear Browne sung like this, the Tallis Scholars’ reading is absolutely timeless and arguably speaks more directly (and chastely) to my English sensibilities. The Scholars are also superbly recorded in their usual Salle bolthole in deepest Norfolk. Anthony Pitts’s Naxos recording with Tonus Peregrinus also features some fine singing in perhaps more intimate sound, but good though their performance is, it ultimately feels just a little earthbound compared to the two other accounts under consideration here.

Little is known of Thomas Ashwell. Many texts seem to posit the idea that he was John Taverner’s teacher, but my (admittedly limited) research on the matter seems only to point to the pair of them being at Tattershall College in Lincolnshire contemporaneously. Musically speaking we know that both of Ashwell’s masses appear in the Forrest-Heyther partbooks used by Taverner during his time as Head of Music at Cardinal College, Oxford in 1526. The first layer of these contain just three masses: the two by Ashwell plus Taverner’s own superb Missa Gloria Tibi Trinitas which shares many formal and stylistic traits with the Missa Ave Maria recorded here. Which of these came first continues to be a matter of conjecture.

I had never heard either of Ashwell’s masses before embarking on this review. Given Schmelzer’s novel approach to Browne I thought it might be useful to hear van Nevel’s Harmonia Mundi recording of the Missa Ave Maria for comparison purposes, so I streamed it. Hearing either account leaves one in little doubt that this four-movement work is very fine indeed. The booklet with the new disc includes a detailed, scholarly and utterly readable essay by Björn Schmelzer which contextualises all the pieces on the disc, and justifies his artistic decisions, but at its heart is a detailed and personal analysis of this Ashwell mass.

The piece begins with the Gloria – Schmelzer reminds us that the Kyrie in a mass of this era was likely to have been presented simply as plainchant – and what we hear at its outset suggests something rather austere, before Graindelavoix’s more decorative approach kicks in. At the phrase Qui tollis peccata mundi the melodic lines in the high voices are sustained. They emerge delightfully and canonically from each other. The sopranos in this choir sound beatifically ethereal, while the ambience and depth of the recording suggests a larger group than the eight voices of Graindelavoix. Any decoration here is also seemingly incorporated with greater subtlety than in the Browne works. In terms of pacing the Gloria is perhaps more measured and stately than one’s actual perception. Indeed, Schmelzer takes ten minutes longer for the whole mass than Van Nevel does in his recording.

The Credo seems to be centred on the mid-range voices. By now it struck this listener at least that where melody was of prime importance for Browne, colour and texture – the weave of the work – is Ashwell’s main preoccupation. Notwithstanding Schmelzer’s always tasteful interventions, the Ashwell emerges as a more unequivocally English work than did the Browne motets. This perception is echoed in the Huelgas Ensemble’s leaner, swifter, more strait-laced reading. The Sanctus on the new disc is especially beautiful, the sustained lines of melody floated with light and air. Schmelzer’s more measured pace enables the power of the choir to be withheld at points and more gradually released, which only intensifies the experience for the listener.

Schmelzer justifies the especially slow pace of the Agnus Dei in order better to realise the flexible physical characteristics of the panel as an attempt in his words “to embody the liquid feeling associated with mysticism”. I think he is successful; the sense of repose conveyed by the members of Graindelavoix is palpable and wonderfully sustained. If the Van Nevel performance is perhaps a little more sober (it is certainly more fleet of foot), I do think the beauties of this piece emerge far more colourfully in Schmelzer’s reading. Other listeners may disagree; irrespective of this, Ashwell’s Missa Ave Maria strikes me as a major find. The singing of Graindelavoix is as effortlessly accomplished as the recording is atmospheric. Schmelzer’s engaging and learned essay completes a thoroughly thought-provoking, beautifully packaged release.

Richard Hanlon

MON 22 OCT 2018

A Nice review of our Tallinn performance last week!


Comenzó el recital en la penumbra de la iglesia medieval de San Nicolás, en Tallin, Estonia, como si no hubiera comenzado.

A la hora programada, las 7 de la tarde del 12 de octubre, se escuchaban lejanos cantos gregorianos como si el coro Graindelavoix estuviera ensayando en algún remoto salón, allá atrás, mientras el público buscaba asiento.

Pasados 15 minutos, el coro seguía escuchándose a lo lejos, pero no aparecía y el público seguía charlando. Hasta que poco a poco, se fue callando al sentir cada vez más cercana la voz de los cantantes que se aproximaban por atrás. El recital ya había iniciado a pesar de las charlas del público, sin prolegómenos.

El recital se realizó la víspera de la inauguración del Centro Arvo Pärt. El coro flamenco Graindelavoix fue distinguido por el maestro estonio para abrir este acontecimiento después de escuchar el Réquiem dedicado a Rubens del compositor renacentista Orazio Vecchi.

El coro, con residencia en Amberes, es dirigido por Björn Schmelzer, antropólogo y musicólogo flamenco, quien me dijo que le agradaría presentarse en México, como parte de una gira por América Latina. Creo que tendría mucho éxito por la originalidad como interpreta de manera espontánea el canto llano, pero sin adulterar su esencia.

El conductor canta y dirige, mece las manos, dibuja círculos en el aire, balancea el cuerpo, flexiona las rodillas, en armonioso movimiento con la melodía y el tempo. Forman parte del grupo cantantes de diversos antecedentes y nacionalidades europeas. Entre ellos destaca el tenor catalán Albert Riera, quien proviene del grupo de Jordi Savall.

El programa del recital estuvo dedicado a la devoción de las confraternidades religiosas de San Antonio, Santa Ana, la Sagrada Circuncisión, el Sagrado Sacramento y de la Santa Cruz que se congregaban para cantar en la Iglesia de Nuestra Señora de Amberes en el siglo XVI.

Schmelzer me contó que en 1520 el célebre pintor Albrecht Dürer fue testigo de una procesión de devotos de la virgen María en las calles de Amberes. La experiencia fue recogida por el artista en su Diario de un viaje en los Países Bajos y describe sus impresiones sobre el ambiente festivo, las ricas vestimentas de las imágenes y de los palios. De la iglesia, Dürer recordó que era tan grande que varias misas eran celebradas al mismo tiempo sin interferencias y que las bases de los altares eran especialmente bellas.

En el recital, fueron interpretados motetes e himnos de Pierre de la Rue, Josquin des Prés, Jean Mouton, Johannes Ockeghem y otros compositores de principios del siglo XVI.

En el altar, una tenue luz apenas iluminaba el retablo medieval de Hermen Rode, artista de Lübeck, que representa la vida de un mártir, en cuya predela figuran los doctores de la Iglesia: San Ambrosio, San Jerónimo, San Alberto Magno y San Agustín.

La intencional penumbra del templo, convertido en museo, permitió aguzar el oído y aletargar la vista. El privilegio de escuchar cantos gregorianos en la oscuridad imperó sobre el obstaculizado placer de admirar pintura medieval. Así, mejor cerrar los ojos, escuchar y dejarse envolver por la música.

"Excelsis Deo"

El sonido reverberó en las tres naves de la iglesia gótica, entre los altos muros, los arcos ojivales, las nervaduras de cantera y los vitrales incoloros. Bajo el efecto de los cantos gregorianos, las paredes del siglo XIV parecían despertar, vibraban como si fueran parte de una enorme caja de resonancia.

Sonido estereofónico, solo cinco voces sonaban como 50. El coro cambiaba de lugar por cada canto, cuatro puntos iluminados, uno en el centro de cada una de las dos naves laterales, uno en la capilla de la entrada y el otro en el altar principal. Dos vueltas le dieron al recinto.

Voces peripatéticas, unos cuantos fervientes aficionados seguían a los cantantes de un lugar a otro. No valía la pena. La acústica del templo otorga profundidad y amplitud al sonido del coro donde quiera que uno se encuentre.

Los cinco jóvenes vestidos de negro, todos de barba, intercalan sus voces de manera fluida como un tejido sonoro, mientras que el volumen sube o baja lenta o súbitamente.

La pausa entre cada canto se interrumpe por los estornudos y carraspeos del público, que nunca faltan.

Pero pronto retorna el efecto sanador del canto gregoriano que nutre el espíritu, induce el relajamiento e infunde la tranquilidad.

La música polifónica que escuchamos en San Nicolás inspiró a Arvo Pärt a crear su estilo conocido en latín como tintinnabuli (tintineo), que permite combinar dos melodías contradictorias en un organismo inseparable logrando un equilibrio perfecto, afirma el musicólogo Toomas Siitan.

La música de Pärt es un idioma que ayuda al alma a comunicarse con Dios, a entendernos con la divinidad.


WED 17 OCT 2018

Five stars in De Standaard for new CD!

TUE 16 OCT 2018

Wonderful German review of Ashwell/Browne CD by Matthias Lange on


Eine Graindelavoix-Platte, die interessant und zugänglich gleichermaßen ist. Das Ensemble balanciert gekonnt auf dem schmalen Grat zwischen Spezialität und allgemeiner Schönheit.

Björn Schmelzer und sein Ensemble Graindelavoix stellen auf ihrer neuen Platte zwei englische Komponisten in den Mittelpunkt, die ebendort seltener als andere zu finden sind: Thomas Ashwell (um 1478 – um 1527) und John Browne (um 1480 – 1505), zwei zentrale Figuren der frühen Renaissance, deren Musik nicht unbedingt umfangreich rezipiert wird. Browne begegnet man immerhin gelegentlich dank seiner vernehmlichen Präsenz im Eton Choir Book. Hier ist er mit zwei ausgreifenden Sätzen vertreten, die jeweils knapp zwanzig Minuten umfassen: Einem 'Salve Regina' und einem 'Stabat mater'. Dazu erklingt die fabelhafte Missa Ave Maria von Ashwell. Allesamt sind das typische Sätze jener Zeit – geprägt von dichtem Kontrapunkt und einem stark konstruktiven Zug; ein Satz mit weitem Klangumfang, mit oft sehr tiefem Bass und außergewöhnlich hohem Treble, dazu einer Fülle charakteristischer Querstände, die in dieser Intensität außerhalb der englischen Renaissance kaum je zu hören sind.

Björn Schmelzer – seine musikalischen Konzepte durchdacht zu nennen, wäre eine maßlose Untertreibung – findet in diesem englischen Programm zu einer stimmigen und nachvollziehbaren gedanklichen Verankerung, indem er das musikalische Geschehen in fruchtbare Beziehungen zur Architektur der Lady Chapel der Kathedrale von Ely und der sich damit verbindenden marianischen Frömmigkeit setzt.


Auch der Gesang des ansonsten sehr auf einen individuellen Zugang abseits des üblichen professionellen Wohlklangs orientierten Formation Graindelavoix wirkt hier etwas herkömmlicher: Natürlich sind auch hier Verschleifungen und lineare Accessoires zu hören, die für das Ensemble typisch sind, aber doch nicht überbordend und nachvollziehbarer im Sinne einer subtilen Deutung. Damit ist die Formation zweierlei: gewohnt explorativ und intellektuell ambitioniert einerseits. Und phasenweise einfach ein exzellentes Ensemble, dem ein interpretatorischer Ansatz im Rahmen des eher Üblichen auch zur Verfügung steht.

Natürlich kosten die Vokalisten die vielen Querstände geradezu lustvoll aus, gewinnen ihnen mehr Potenzial ab als andere Interpretationen. Doch dosieren sie die üblichen Explikationen zurückhaltender. Die Einzelstimmen sind von klarem Charakter, der Zusammenklang ist unverwechselbar; beispielhaft steht Arnout Malfliet, der ein herausragender elegisch-düsterer Bass ist.

Natürlich ist die Intonation ungemein vielfarbig, durchaus erstklassig im herkömmlichen Sinne, dazu mit all den Spezialitäten einer besonderen Sphäre. Schmelzer lässt das Gewebe sehr verhalten fließen, oft gar dezidiert langsam. Die Vokalisten begreifen die Musik in ihrer architektonischen Größe – ausgreifend, strukturklar, mit himmelwärts strebender Größe, dabei filigran und leicht. Das Klangbild ist klar, von feiner Räumlichkeit, elegant und lebendig, präzis und stimmungsvoll.

Eine Graindelavoix-Platte, die interessant und zugänglich gleichermaßen ist. Das Ensemble balanciert gekonnt auf dem schmalen Grat zwischen Spezialität und allgemeiner Schönheit.

SAT 13 OCT 2018

Confraternities at St Nicholas church, Tallinn

Photos by Kaupo Kikkas

FRI 12 OCT 2018

Tonight our Tallinn premiere: very honored to pre-inaugurate the Arvo Pärt Centre with our CONFRATERNITY program!

Concert at 7 pm in the St. Nicholas' Church
broadcasted on Estonian classical radio at 10.05 pm (local time)

MON 8 OCT 2018

Nice review of our marathon in Royaumont!


20h45. La nuit est tombée sur l’abbaye de Royaumont. Les visiteurs traversent le cloître pour gagner le réfectoire des moines, reconverti en salle de concert à l’occasion du festival. Étrange salle de concert : le public se fait face, aligné sur les deux longueurs du vaste rectangle, à la façon d’une assemblée extraordinaire, d’un banquet sans table. Au centre de cette haute pièce ornée de voûtes, cinq pupitres, surmontés chacun d’une ampoule, sont éparpillés entre les piliers. Ils vont bientôt accueillir le menu du soir : l’ensemble Graindelavoix, en résidence à Royaumont depuis quatre ans, s’apprête à un long périple dans les Offices des ténèbres de Carlo Gesualdo. Au total, plus de trois heures de musique sacrée a cappella pour parcourir les trois cycles de la Semaine Sainte (Jeudi, Vendredi et Samedi Saints).

Les huit chanteurs et leur chef, Björn Schmelzer, s’avancent et se rassemblent en un cercle fermé autour d’un des cinq pupitres, à une extrémité du réfectoire. L’éclairage de la grande salle se réduit bientôt à une seule ampoule, au-dessus d’eux, qui projette les silhouettes mouvantes des chanteurs sur les murs. Le concert prend alors des allures de rituel ensorcelant, mené par un chef particulièrement habité : attentif aux moindres détails du contrepoint, regard gourmand, genoux montés sur ressorts, Schmelzer brasse la polyphonie des répons avec une ferveur contagieuse. À intervalles réguliers pendant la soirée, la cérémonie s’interrompt ; un soliste se détache du groupe et monte en chaire pour donner à entendre du plain-chant liturgique. Dans l’ombre, les chanteurs se déplacent alors avec une souplesse de félin jusqu’à un autre pupitre, nouvelle source de lumière dans les ténèbres.

Ce n’est définitivement pas un concert comme un autre. Ce n’est d’ailleurs pas un concert du tout. C’est une grande performance de théâtre sacré, un récit profondément incarné de la passion du Christ. L’ensemble Graindelavoix porte bien son nom : loin des chants détimbrés, éthérés et uniformes qui ont longtemps été associés (à tort) à la musique sacrée d’autrefois, le groupe s’exprime avec une puissance et une expressivité rares : les moments de tension harmonique sont âprement appuyés, les motifs plaintifs lancés avec force, les mélismes tracés en des gestes volontaires. Cette intensité dramatique ne s’établit jamais au détriment de l’intonation, irréprochable du début à la fin de ce marathon vocal. Les passages les plus complexes, qui font entendre un contrepoint éclaté ou des lignes mélodiques distendues, sont toujours habilement négociés par le groupe ; quand ces tensions s’apaisent soudainement, l’harmonie brille d’une pureté admirable.

Si les déplacements de l’ensemble dans le réfectoire produisent une intéressante impression de cheminement, ils apparaissent finalement plus anecdotiques que porteurs d’une signification profonde. Dans un cadre qui se prêtait à tenter un voyage dans le temps, Graindelavoix aurait pu expérimenter l’extinction progressive des cierges, rituel autrement plus symbolique qui accompagnait ces Offices des ténèbres autrefois. Par ailleurs, Schmelzer nous plonge en douceur et avec succès dans le langage particulier de Gesualdo, mais il peine à mettre en évidence toute la variété des répons, ramenés à un tempo semblable, un débit égal, tout au long de la soirée. Objectif affiché par le chef flamand, l’immersion dans « une longue méditation de pénitence » est toutefois largement accomplie.
Minuit est passé de trente minutes. Sous des applaudissements nourris, la cérémonie prend fin et les voûtes du réfectoire retrouvent toutes leurs lumières. On traversera à nouveau les ténèbres en quittant l’abbaye, mais elles semblent habitées d’une expression nouvelle… Comme un Graindelavoix qui souffle à nos oreilles.

SAT 6 OCT 2018

Ready for Gesualdo marathon tonight at Refectoire des moines at Royaumont abbey: finale of 4 crucial and very enriching years at the Fondation!

Abbaye de Royaumont
Réfectoire des moines, 8.45pm!

THU 4 OCT 2018

Arrived in Royaumont Abbey for our last intervention, the Gesualdo marathon to conclude our 4 years of residency.
Listen at 10 pm to Bjorn Schmelzer on France Musique/Classic Club live from Hotel Bedford in Paris!

WED 3 OCT 2018

Souvenirs of Timisoara! Thanks to Codrin and Diana for their invitation and generous hospitality....

MON 1 OCT 2018

Praise for "Liberation of the Gothic" and "Time Regained” this weekend in Süddeutsche Zeitung

"Graindelavoix sind das beste Ensemble für die Musik des Spätmittelalters und der Renaissance. "

Read here the full article online by Helmut Mauró

FRI 28 SEPT 2018

We didn’t share this yet: thoughts by Peter Kiraly on our Starved Dog CD!


That a record is phenomenal occurs at times. However, that the booklet includes a complete metaphysical miniature essay as well is kind of extraordinary.

Cypriano de Rore. It is the 1500s, the French-Flemish composer is living in Italy following the generation of Josquin, composer of madrigals and having the greatest influence the time. You can read a lot about his life in Wikipedia.

The music, the piece in general or rather frequently is some portrait of the composer. Our [Hungarian] language expresses it so fine for “portrait” is to be taken literally as the key of the entire record is a sole picture which depicts the Master himself as the illustration of the luxury edition of a de Rore manuscript. The Master held the position of Maestro di Capella desired by many in the court of Ercole d’Este II in Ferrara.

What is the portrait like?
Indeed, it is an unusual picture. The face and the look of the eyes are extremely odd, almost uncomfortable. Some sort of intensified tension is perceived between naturalness and mannerism, between the normal human facial expression and some hidden rage.
It was a routine formula the time; it was called artistic terribilita.

A slight detour is to be taken to comprehend what this weird title - Starving Dog - means. Namely, it is Melancholy by Durer.

This kind of complexity and metaphysical multiplicity fascinates not only today’s audience but delighted the people of the era as well, who were embedded in a totally different spiritual environment as long as 500 years ago so much that it is a miracle that we pretend to understand their complex tractates loaded with symbols. Melancholy itself had an extremely different connotation during the Renaissance than today when we have an urge of connection with the new-age depression of a dubious clarification. Agrippa von Nettesheim, the famous physician and alchemist had a much bolder way of thinking based just on Melancholy.

Melancholy used to be a sort of maniac insanity rather than lethargy like today. It was an inner intensive prophetic ecstasy, as Agrippa said: furor divinus.

Here comes a hairpin bend.
Some astrological axioms are mingled here, yes, I’m talking about Saturn, the last visible planet in the Solar system; we should call it a planet now. The ill-famed Infortuna Major, malice, obstacle, misery, which filled the people of the past with fear and anxiety. Everyone was involved who had a veneer of a bit of schooling and education in Europe where high level astrology was part of the curriculum at each and every university.

Agrippa pointed out again that the name “Guardian of the Threshold” was not accidentally given to the planet for the strong inhibition is a test or even a sacred state against the continual demonic intervention though the guardianship and leadership of angels. The world “dedicated to mankind” extends as far as Saturn and the boundlessness of the Universe lies beyond it; all the creatures led by demons are ready to break in every second. This outermost sphere, this spherical surface provides an effective protection and defence like a shield. I admit that it is mainly important inside the human psyche, which overcomplicates the matters.

Therefore, Saturn is not a malicious and wicked star demon, rather, it is the singularity of Saturn winged angels. They are in Durer’s picture like allegories of Time. A very weird fact is learnt from this. Time didn’t exist in itself, it is protection and defence itself, a construed manifesto and it is the moment that is the most difficult for us to understand. To put it short - it is incomprehensible as it is but the synchrony seems to be strong with the traditional religious views of the past.

The Starving Dog is an important key in the meaning, so much that it became the cover of the record. It is a hunting dog, a hound which, as you have figured out, is obviously not the depression of the spiritual failure. The Hound is the precise analogy of Starvation; not only physical famine which is the first stage of inspiration deriving from the intensified bodily senses, a powerful inner vision, one of the entrance tickets to the higher reality guarded by Saturn.

The portrait fits in this tradition. Mielich gave the look of Durer’s angel to the Divine Artist. The portrait is not naturalistic and is not correct physiologically either; the bald forehead, loose hair, the suffering ascetic face with an angel’s look is some controlled frenzy, divine fury, some inner inspiring trance.
Rore’s music is just like that.
It is not similar to but it is exactly what Agrippa said.

What is it like at first hearing?
Vividness and the breach and violation of the musical rules. It is done so to make us reach an emotion that we did not even know that it exists, something that can be placed after the decay of death, a fissure somewhere in ourselves.

Divino is not beyond the rules, it is not a vertical or horizontal growth of the degree of freedom but a hidden albeit fundamental artistic quality, a stabile solidity of Pythagoras.

It is neurotic instability as well as pathetic rhetoric of mercy.

Rore’s best madrigals grow out of this subjective constraint, from an excessively inspired soul. The frame of the first part is Ariosto’s Orlando Furioso as noted by Rore. The use of the archaic canon is flamboyant right away, it is reflected like some haunting echo. The sounds of Orlando’s laments, in French-Flemish style, continuous, lamenting a-c-a intervals; the performer’s pathos feels more genuine here than with the rigid polyphonic structure.

The second, pursuant to Morayle, is Orlando’s song with the traditional instrumentation, which haunts your sense of harmony with an intense use of the falsobordone. In the following part he borrows from the theatrical tragedies in Ferrara; two choirs from Selene, then the piece of Giambattista Cinzio, finally the poem of the famous poet-vicar, Giovanni Brevio, it is read as a finale choir. All the three use the same abstract and moralising lyrics but it is more than strange to see that the words become so plastic after being treated by Rore, without sinking into commonplace. The unison brings about something much deeper and a lot more slowly; the poetic content is being revealed word by word, afterwards, listening to these poems you can clearly feel that no other mode of performance would be appropriate.

The third part is dominated by a mature dramatic style, containing his best pieces of ripeness. Anger and disposition and inner potential starting with the absolute clichés of the textual meaning and musical expression, however, the sole aim is to destroy all the customary senses and intentions. It is a complete musical disintegration, an entire exhaustion of desire till death and beyond it, as the threateningly simple-looking Beata mi direi does with fascinating modal-chromatic shifts.

Finally, a musical illustration to Dido and Aeneas’ tragic story from the Munich de Rore Manuscript. Rore borrows from Vergilius’ depiction in homophonic parlando style, continuous modal and rhythmical changes, the characters are depicted with continually fluctuating moods and rhetorical expressions far from classical.

Well, it is pretty complicated...
Björn Schmelzer does not seem to worry about it so neither do I; rather, I am fascinated by the fact that Glossa took the courage to print this out for the honourable public …

There are things which cannot be passed on in a popularising style.
And what about those who do not get absorbed this much in the metaphysical labyrinth of the background? Many things can come through for them too even without having to open the booklet.

For the point is here - the magic of music, the direct effect heard first. That it is full of shifts of half and quarter notes, false accords and parts, at times to such a great extent that the tonality seems to roll about.
Yet, the effect of harmony is still very powerful. It is very pleasant to listen to for some reason. Your ears protest and object slightly but somewhere in the deep huge cleanliness is felt, it is out of question to move it forward, the whirl absorbs us and we are listening to it and revolving like a comet hitched in the gravitational field.

Mention must be made of that singers of what a calibre Björn lured into the ensemble. Millions of tiny changes of the voice you can never imitate in a fragment of a second - you can hear something like extremely rarely. You can hear such dynamical scales and tones and highly educated and warm human voices that a novel, never heard degree of quality is unfolding you have never ever imagined somewhere deep down the collective part of your musical subconscious.

And, finally, in order to resolve the complexity or rather as a reward - from the beginning, again, Orlando’s lament, a few minutes of chordophone/cornet, a slow monotony arraying our soul into nice and slow parallel hanks like a comb, provides a round system to show us that it is the music itself, that this lament is an instrumental part, obviously, as 3 minutes have lapsed, and when we get here at 3'25, then the singers enter suddenly into our relaxed inside with such fineness that everything seems to have stopped to tell us what we have always wanted to know …

One of the most beautiful entries I have ever heard in a record.

Yes, I have read what I wrote down and I can see that I cannot explain why I am so much fond of this record. Never mind.

Anyway, the record is:

Extremely highly recommended.

MON 24 SEPT 2018

Obligatory visit of the Philharmony of Timisoara...concert at 20h!

MON 24 SEPT 2018

Tonight our Romanian première in Timisoara!

SUN 23 SEPT 2018

On our way to Timisoara! Thank you Roeselare and Maasmechelen for your warm hospitality and amazing public!

SAT 22 SEPT 2018

Een wonderlijke ontdekking, de collegekapel van de Helix in Maasmechelen! Kom vanavond kijken en luisteren: tweede release-concert met flamboyante Engelse polyfonie in het perfecte kader! A wonderful discovery, the (neo-)gothic college chapel of the Helix in Maasmechelen! Tonight second release concert with flamboyant English polyphony: the perfect repertoire for this location! Join us!

with Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Razek-François Bitar, Tomàs Maxé, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet and Björn Schmelzer (dir.)

FRI 21 SEPT 2018

Our concert tonight in Roeselare is dedicated to Maciej Kazinski
(† 14.09.2018) who had a crucial impact on the formation of graindelavoix. We are with our songs and prayers with him.

“… The isle is full of noises,
Sounds and sweet airs, that give delight and hurt not.
Sometimes a thousand twangling instruments
Will hum about mine ears, and sometime voices That, if I then had waked after long sleep,
Will make me sleep again…”
Shakespeare, The Tempest, act III, scene 2

WED 19 SEPT 2018

Already another nice and informative review of our upcoming release... Friday in Roeselare, Saturday in Maasmechelen and Monday at the Timisoara Early Music Festival.


The Liberation of the Gothic
Florid polyphony by Thomas Ashwell and John Browne

Bjorn Schmelzer brings his speculative musical-historical approach to English music of the late 15th and early 16th century, once again combined with the highest levels of both music and recording technology, and the result is stunning. The fine singers of the Belgian choir Graindelavoix completely won me over to this music, even though I had been immersed in the less ornate but still moving (and more or less contemporary) music from the Peterhouse Partbooks, as sung by Scott Metcalfe's Blue Heron.

One of Schmelzer's starting points is this short video by Paul Binski, Professor of the History of Medieval Art at Cambridge University, who discusses the amazing art and architecture, sadly defaced by iconoclasts during the Reformation, of Ely Cathedral's Lady Chapel.

Schmelzer finds in the splendour of the Lady Chapel and its impetus in Marian theology a parallel to the music of John Browne, who was born in 1480 but lived only until 1525; and Thomas Ashwell, who may have been nearly an exact contemporary, though it's possible he died as early as 1513. The "florid polyphony" of Browne and Ashwell has the same ebullient drive as the double-curved ogee arches of the Lady Chapel, and Schmelzer underlines this exuberance through his animated interpretation, which his expert choir handles with aplomb. This is what Pater meant when he said in The School of Giorgione (1873) that "All art constantly aspires towards the condition of music."

Still, there's another level beyond the florid decorations, and John Ruskin touches on it in The Stones of Venice: There are however, far nobler interests mingling, in the Gothic heart, with the rude love of decorative accumulation: a magnificent enthusiasm, which feels as if it never could do enough to reach the fulness of its ideal ; an unselfishness of sacrifice, which would rather cast fruitless labour before the altar than stand idle in the market; and, finally, a profound sympathy with the fulness and wealth of the material universe, rising out of that Naturalism whose operation we have already endeavoured to define. In the end it is the spiritual nature of both Ely Cathedral and the music of Browne and Ashwell, a deep connection to the cult of Mary. Ruskin's "magnificent enthusiasm" is evident in this marvellous disc.

Dean Frey

FRI 14 SEPT 2018

Some people (for example here Stephen Smoliar) are getting excited about our upcoming new CD...release concerts next week!!


Tomorrow the Spanish Glossa label will release its latest recording of the a cappella choir Graindelavoix, led by Director Björn Schmelzer. I first encountered this ensemble in May of 2016, not too long before lapsed into its extinction. On that occasion I was writing about the group’s recording of the earliest known complete setting of the Ordinary of the Mass attributable to a single composer. The composer was Guillaume de Machaut, and the setting is known as the Messe de Nostre Dame.

The title of the new album is The Liberation of the Gothic, and it involves a period that is roughly 150 years later than the time when it is believed that Machaut composed his Mass setting. During the period between these two recordings, Graindelavoix has undergone some changes. The Machaut setting was sung by a ten-member all-male choir. On The Liberation of the Gothic there are only eight vocalists, including two women in the soprano range: Anne-Kathryn Olsen and Carine Tinney. The male vocalists are altos Razek-François Bitar and Tomàs Maxé, tenors Albert Riera, Andrés Miravete, and Marius Peterson, and bass Arnout Malfliet. The central selection is another Mass setting, the Missa Ave Maria by Thomas Ashwell, flanked on either side by Marian hymn settings composed by John Browne, beginning with a “Salve regina” and concluding with a “Stabat mater.”

As always, for those who cannot wait until tomorrow, is processing pre-orders for this CD. However, it is worth noting that, on the same date, an MP3 download page will also be enabled. I mention this because the download version includes a “bonus track,” “Rex virginum amator,” a polyphonic setting of a Kyrie chant taken from the Las Huelgas Codex, a manuscript that probably predates Machaut’s Mass setting by about half a century. (Schmelzer included a Las Huelgas sequence between two of the movements on his Machaut album.)

The “liberating” Gothic architecture of Sainte-Chapelle in Paris (photography by Oldmanisold, from Wikimedia Commons, licensed under the Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International license)

Back when I worked for the campus radio station at the Massachusetts Institute of Technology, I would occasionally encounter early music albums that included the adjective “gothic” in the title. However, the only form of gothic music that Wikipedia recognizes is gothic rock; and the adjective “gothic” never appears on the Wikipedia page for Renaissance music (the period during which Ashwell and Browne were active). Grove Music Online is a bit more productive. While there is no explicit entry for gothic music, searching for “gothic” turns up entries for music from both the middle of the fourteenth century and the fifteenth.

Schmelzer’s choice of title was inspired by John Ruskin’s writings about Gothic architecture and how it “liberated” construction from the constraints of Romanesque architecture, allowing for structures that were taller, lighter, and stronger. The final paragraph of Schmelzer’s essay for the accompanying booklet takes Ruskin’s thoughts to the next level:

According to John Ruskin the liberation of Gothic does not only concern lines, ribs and folds, freed from their submission to structure and turned into structure themselves, making structure and ornament indistinguishable. It concerned also the workers, not submitted to repetitive, mechanical work but investing in continuous and infinite variation. Should we not also include the singers of English polyphony here, for whom no contradiction existed between individual involvement and textural totality?

The booklet page for the track listing describes the music of Ashwell and Browne as “florid polyphony.” It is through such a “florid” approach to embellishment that Schmelzer’s blurring of boundaries between structure and ornament is realized. It does not take the attentive listener long to be drawn into the richness that emerges when those boundaries are blurred. Such floridity is further reinforced by parallel richness encountered in the very sounds of the voices themselves. One might say that, in Schmelzer’s approach to performance, the beauty of the voices (bel canto?) themselves is as significant as the many aspects of florid execution that have been committed to marks on paper.

This recalled what struck me the most when listening to Schmelzer’s account of Machaut. In my article I speculated that performance of Machaut’s “text” (such as it was) “involved not only individually improvised embellishments but also improvised counterpoint, often leading to original harmonic progressions.” On this new album spontaneity of performance is probably not as extreme; but, if it is no longer occupied with the notes being sung, it can still take liberties with the coloring of the voices doing the singing.
Stephen Smoliar

Read the article

THU 13 SEPT 2018

A nice review by Jacek Tabisz of our Wroclaw concert (in Polish)

Kunsztowna wolność renesansu

Dzisiaj, czyli 9 września 2018 roku, odbył się wieczorem koncert, z którego słyną Wratislavie Cantans. Miało miejsce muzyczne wydarzenie, który otwiera bramy wyobraźni, a u niektórych szczęśliwych wrażliwców zostaje na całe życie, aby je nieco zmieniać swoim pięknem. Nim jednak przejdę do zachwytów nad programem Media vita in morte sumus sławnego zespołu Graindelavoix napiszę kilka słów o koncercie, który odbył się wcześniej.

Zwyczajem Wratislavii stały się już od dekad Kursy Muzyki Oratoryjnej i Kantatowej. Tym razem tematem kursu była muzyka francuskiego baroku, czyli kompozycje Louisa-Nicolasa Clerambault, Jeana Gillesa, Marca-Antoina Charpentiera, Jeana-Baptisty Lully’ego i Andre Campry. Koncert otwierało też krótkie preludium na lutnię świetnego Roberta de Visee, który jak nikt inny potrafił zawrzeć w kompozycjach na lutnię zagadki przestrzeni. Preludium d-moll zagrał znakomicie Anton Birula.

Ogólnie zespół instrumentalny był bardzo dobry i świetnie zaznajomiony z estetyką baroku francuskiego, pełnego nakładających się płaszczyzn, subtelnego ale też nieco kostycznego i hieratycznego, budującego emocje i malowniczość w sposób protoromantyczny już od XVII wieku. Cały zespół instrumentalistów NFM budował bazę dla popisów wokalistów – kursantów w chórze i solowo fachowo i z polotem. Muzyków grających bez kursantów usłyszeliśmy w Preludium z Sonaty H.548 Charpentiera. Była w nim majestatyczność, francuski esprit oraz blask słońca kojarzący się z Królem Słońce .

Popisy wokalistów-kursantów zaczęły się niefortunnie, po czym na szczęście poziom wykonawczy wzrastał, aż osiągnął całkiem przyzwoity pułap, pozwalający cieszyć się pięknem francuskiej muzyki doby baroku. Pecha miał Clerambault, którego muzyka nie mogła ożyć przy zupełnie niespójnej emisji i dynamice głosów poszczególnych śpiewaków. Pojawiły się też zbyt liczne błędy intonacyjne, zmuszające nawet instrumentalistów do zbaczania z właściwego kursu.

Później było już tylko lepiej, przez co mogłem się nacieszyć niebanalną dyrygenturą australijskiego specjalisty od muzyki dawnej – Benjamina Bayla. Okazało się, że młodzi śpiewacy mają spory potencjał, zaś na przykład basy śpiewały już na poziomie w pełni dojrzałych artystów. W innych wypadkach na przykład jedna sopranistka była świetna w zdobnictwie i wyczuciu stylu, jednak miała jeszcze nie w pełni ułożony głos, inna z kolei dysponowała pięknym głęboki sopranem, ale jeszcze nie dopracowała niskich dźwięków swojej skali. Muzyka francuska okazała się bardzo trudnym sprawdzianem dla młodych adeptów sztuki śpiewu. Mimo to po pechowym Clerambault było całkiem

Muzyki powstałej w cieniu gustu Króla Słońce mieliśmy okazję słuchać w Oratorium Marianum Uniwersytetu Wrocławskiego. Po tym Wratislavia przeniosła się do jednego z najpiękniejszych arcydzieł gotyku jakie znajduje się na obecnym terytorium Polski, czyli do dwupiętrowej Kolegiaty Świętego Krzyża i św. Bartłomieja. Tu swoją niezwykłą sztukę przedstawili po raz kolejny już śpiewacy z Graindelavoix. Parę lat temu wykonywali w tym samym miejscu sławną Mszę Nostre Dame de Machauta, tworząc prawdziwy wszechświat gotyckiego wielogłosu.

Po moich wrażeniach z Machautem w wydaniu Graindelavoix nie mogłem nie zakupić kilku ich płyt, w tym rewelacyjnej interpretacji muzyki późnogotyckiego Cypru. Te fonogramy nagrane dla hiszpańskiej Glossy są artystycznie bezcenne. Jednak rok temu słyszałem ich w transmisji przez radio repertuaru późnorenesansowego. Miałem wtedy wrażenie, że zniknęła ta anarchiczna doskonałość, jaka oczarowała mnie na wrocławskim koncercie (ten radiowy transmitowany był z Warszawy). Wydawało mi się, że przeciwstawna w swej homogeniczności wobec gotyckiej wielogłosowość renesansu odebrała Graindelavoix ich podstawy atut, jakim jest wielka indywidualizacja głosów wykonawców, oraz całych ich stylistyk, zaczerpniętych wprawdzie z tez i przypuszczeń dotyczących dawnego brzmienia śpiewu, lecz z bardzo różnych źródeł. Nie na próżno szef zespołu, Bjorn Schmelzer, został uznany za najbardziej kreatywnego antropologa.

Inną nowością w spojrzeniu Graindelavoix na muzykę jest inspirowanie się graficznym zapisem muzyki, co przynajmniej w muzyce późnego gotyku wydaje się być dobrym tropem. Oczywiście nikt nie wie, jak taka inspiracja powinna wyglądać. Mnie to kojarzy się nieco z malarstwem ragowym w Indiach, które ma sugerować kształt najbardziej wyrafinowanej formy muzycznej północnych Indii. Gdy jednak się słucha Graindelavoix zapomina się o tego rodzaju wątpliwościach, bowiem śpiewacy tego zespołu z ogromną perfekcją manipulują muzycznym czasem, zatrzymując go i rozciągając. Na to nakłada się wielogłosowość tak uważna i pełna skupienia, że każdy najdrobniejszy związek wertykalny głosów staje się mikrouniwersum, filozoficzną zagadką, lub pięknym dźwiękowym brylantem.

Program zaprezentowany tym razem na Wratislavii Cantans przez belgijskich artystów miał dwa rozdziały. Pierwszy dotyczył snu, drugi zaś śmierci. Osnową pierwszego był motet Aleksandra Agricoli i zainspirowane nim utwory Senfla, des Presa, Coppiniego, Obrechta i Divitisa. Bałem się trochę, że po moich zachwytach późnym gotykiem w ujęciu Graindelavoix ich renesans ponownie mnie rozczaruje. Nic bardziej mylnego! Natychmiast zanurzony zostałem w labiryntach muzyki, w wydobytych na światło dzienne zagadkowych zaułkach muzyki znanej mi pozornie tak dobrze, jak arcydzieła des Presa. Jednocześnie śpiewacy podkreślali elementy wzięte od Agricoli jakimś zupełnie nierealnym światłem, tak że mogłem być naocznym świadkiem powtórzonej po 500 latach inspiracji. To było zupełnie niezwykłe. Tak wielką wrażliwość i wyobraźnię w wykonawstwie muzyki dawnej można porównać tylko z Marcelem Peresem, którego śladami Graindelavoix do pewnego stopnia zresztą wędruje, nawet poprzez rezydencję w Royaumont, która skończyła się w tym roku projektem ukazującym gotyckość angielskiego renesansu.

Druga część koncertu dotyczyła śmierci (której sen jest delikatnym tchnieniem) i zawierała utwory de Kerle, Gomberta, Shepparda i di Lasso. Tu czas jeszcze mocniej zamarł, wielogłosowe labirynty stały się jeszcze bardziej niepokojące i skaliste, kontakt z rzeczywistością był niemal niemożliwy do utrzymania. „Jak oni to robią?” – myślałem sobie śledząc cantus firmus w wysokich głosach, którego chyba nikt nie śpiewał, a jednak wił się między głosami jak złota nić.

Podobnie jak w przypadku Peresa i jego Ensemble Organum, tak i w wypadku Graindelavoix i Bjorna Schmelzera ciężko uwierzyć w taką muzyczną doskonałość, w tak uważne odczuwanie każdego tonu i każdej relacji tonów i w to, że to wszystko budowane jest w sposób śmiały i ekstrawagancki, momentami wręcz bezczelny. U Graindelavoix słyszymy co jakiś czas orientalizm, ludowość oraz współczesną melorecytację której nie powstydziłby się Schoenbergowski Pierrot. A jednak wszystkie te elementy, dalekie w czasie i przestrzeni, zbiegają się w jednej muzycznej chwili i uderzają w słuchacza z całą mocą. To był piękny koncert!

MON 10 SEPT 2018

At 7 concert in Syców : Josquin, Gombert, Sheppard, Lasso,...

With Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Razek François Bitar, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Joachim Höchbauer, Björn Schmelzer (dir.)

Photos by Joanna Stoga / NFM

SUN 9 SEPT 2018

Concert in 5 minutes in Wroclaw

SAT 8 SEPT 2018

Interview with Björn Schmelzer by Ryszard Lubieniecki (in Polish)!


Wykonywanie muzyki średniowiecza nie ma dla mnie absolutnie nic wspólnego z powrotem do korzeni czy jakiegoś niebiańskiego stanu muzyki – rozmowa z Björnem Schmelzerem, założycielem zespołu graindelavoix.

RYSZARD LUBIENIECKI: W graindelavoix zajmujecie się głównie repertuarem polifonicznym średniowiecza i renesansu. Kompozycje te dzieli często ponad 200 lat. Jak postrzegasz różnicę pomiędzy tymi dwoma okresami? Renesans stanowi według ciebie bezpośrednią kontynuację średniowiecza, czy wyraźnie je rozdzielasz?

BJӦRN SCHMELZER: Wierzę w kontynuację, ale myślę, że nie powinniśmy postrzegać jej jako tożsamej z tradycją. Kontynuacja może istnieć tylko dlatego, że jest pełna „przełamań”. Weźmy na przykład Guillaume'a de Machaut i Jeana Hanelle. Machaut stał się bardzo znany, podczas gdy o Hanelle słyszało niewielu. Nie jesteśmy nawet pewni, czy był twórcą muzyki, którą nagraliśmy na albumie „Cypriot Vespers”. Jest to hipoteza Karla Kügle, muzykologa z Uniwersytetu w Utrechcie, który całkiem przekonująco stwierdził, że te motety i inne utwory z Kodeksu Turyńskiego są autorstwa właśnie Jeana Hanelle. Ale prawdopodobnie kompozycje z rękopisu, w czasach jego spisania, nigdy nie zostały wykonane. Kodeks całkowicie zaginął w archiwach dworu sabaudzkiego.

Z jaką kontynuacją mamy więc do czynienia? Bardzo dziwną, bo rozproszoną. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że kolejne osoby są uczniami, mistrzami itd. Ten rodzaj kontynuacji jest czymś, co szczególnie lubię w muzyce Zachodu. Możesz powiedzieć, że czujesz ją od XII, XIII wieku (od narodzin tzw. zapisywanej polifonii), aż do teraz. To rodzaj rozwidlającej się drogi, która prowadzi w różne strony, do której rzeczy dołączają i dzielą się, do której każdy twórca coś wnosi.

Co w takim razie z Guillaume'em de Machaut? W podręcznikach do historii muzyki przedstawia się go jako bezpośredniego kontynuatora tradycji.

W tekście dołączonym do płyty z „Mszą Notre Dame” Guillaume'a de Machaut pisałem, że postrzegam Machauta jako oszusta, który użył tradycji do wykonania swojej muzyki. Potrzebował jej, by móc pracować ze śpiewakami. W pewien sposób jednak ich przechytrzył i tak naprawdę zdradził tradycję. Kazał wykonawcom robić coś, czego nie robili nigdy przedtem. Słuchając „Mszy Notre Dame”, możesz sobie wyobrazić, że śpiewacy w tamtym czasie byli zszokowani tym, co Machaut skomponował. To samo tyczy się Jeana Hanelle. Jego muzyka w niektórych momentach jest bardzo dziwna, niemalże „awangardowa”. Jej wykonywanie nie ma dla mnie absolutnie nic wspólnego z powrotem do korzeni czy jakiegoś niebiańskiego stanu muzyki. Ta muzyka ukazuje „przełamania” w historycznym porządku symbolicznym.

Celowo poszukujesz takiego repertuaru?
Z graindelavoix próbuję pracować nad logiką „przełamań”: wykonywać nie ten repertuar, który jest reprezentatywny dla danego okresu, ale dokładnie odwrotnie – śledzić to, co umyka logice danego czasu i poprzez wykonanie zmieniać nasze postrzeganie okresu historycznego.

Ale co to ma wspólnego z muzyką polifoniczną?
Dawne utwory, przekazane w rękopisach, trochę przypominają ideę szklanej architektury: wydają się na pozór zupełnie jasne i transparentne, ale tak naprawdę wymagają udziału wykonawców, dodania ornamentu w celu ożywienia struktury. W tym sensie muzyka zapisana funkcjonuje jak diagram, stworzony w celu pobudzenia plastycznej konstrukcji do akcji. Na przykład muzyka Jeana Hanelle w swoim toku cały czas przekształca się, wymyka się próbom zamknięcia w jakichś sztywnych ramach.

Walczę z pseudohistorycznymi przekonaniami, traktującymi muzykę dawną jako czystszą i prostszą formę muzyki, które kompletnie ignorują dynamikę, barwę. Poza puryzmem problemem jest także przeświadczenie o tzw. geometrii struktury muzyki polifonicznej. Założenie, że nie jesteśmy w stanie zrozumieć tej muzyki, nie możemy się w nią wczuć, że jest przykładem czystej abstrakcji, czystej konstrukcji. W tym sensie trafia ona do współczesnego człowieka. Idea ta pochodzi z lat 20. Niemcy nazwali ją Nową Rzeczowością (Neue Sachlichkeit). Porównaj to z obrazem społeczeństwa w filmie „Metropolis” Fritza Langa i ideą nowoczesnego, robotycznego człowieka, automatu... Za dobre wykonanie polifonii wciąż uważa się wykonanie czyste i abstrakcyjne: „to czysta, anielska muzyka, nic nie czujemy, ale to jest właśnie to, czego chcemy”. Razem z graindelavoix próbujemy krytykować tę postawę.

Z drugiej strony zauważyłem jednak (jako kompozytor i wykonawca muzyki współczesnej), że wiele osób z kręgów muzyki najnowszej (będących często przeciwko pewnym tradycjom muzyki klasycznej) ceni muzykę graindelavoix dużo bardziej niż tzw. muzycy klasyczni. W tym, co robicie, widzę wiele nowoczesnych elementów: rozpoczynając od szaty graficznej albumów, przez realizację nagrań, aż po udział w berlińskim festiwalu MärzMusik i projekty z choreografami. W jaki sposób postrzegasz to, że wykonując muzykę dawną, jednocześnie zbliżacie się do tego, co uważane za nowoczesne?
Dla mnie praca z muzyką dawną jest pracą z materią i w tym sensie nie różni się to od muzyki współczesnej. Szkoda mi czasami, że ludzie z nią związani tak bardzo podkreślają ten element „współczesności”. To jest coś w rodzaju psychozy (podobnej do „autentycznej przeszłości, którą straciliśmy na zawsze”), bo co „współczesny” właściwie oznacza? Tak jak nie wiem, czym jest muzyka dawna, czym jest przeszłość, tak samo nie wiem, czym jest współczesność. Wygląda to na rodzaj ciasnej drogi – prób bycia nowoczesnym, w żadnym przypadku nie staromodnym, nie konserwatywnym. Myślę, że powinniśmy powoli pozbywać się tego typu podziałów...

Świetnie, że dostaliśmy zaproszenie na MärzMusik, a stało się to dzięki Berno Polzerowi, kuratorowi festiwalu. Jest on zupełnie, powiedziałbym, nie tyle niemodernistyczny, co raczej niepostmodernistyczny. Dla niego ten festiwal traktuje o czasie i przeszłości, a modernizm jest drogą specyficznie odnoszącą się do tych dwóch elementów. Pojawia się tam rodzaj rewolucji, że „możemy zrobić to bez przeszłości”, a jednocześnie pogląd o powrocie do przeszłości, przeszłości, która zawsze wybucha ponownie, nawet gdy się tego nie spodziewamy i nie chcemy, jak freudowska represja. Zawsze powraca, ale nigdy nie w tej samej postaci. To sprawa zasadnicza: jak coś może powrócić jako coś, czego nigdy nie przeżyliśmy, jako coś, co jako takie nigdy nie istniało. W ten sposób modernizm łączy się z muzyką dawną.

Dla mnie, poza samymi wykonaniami muzycznymi, interesujące są również teksty, które publikujesz. Jednocześnie wiem, że czasami wzbudzają one pewne kontrowersje – jako dobry przykład może posłużyć esej dołączony do albumu z „Mszą Notre Dame” Guillaume'a de Machaut, który w pełni zrozumiałem dopiero po przeczytaniu twojego komentarza pod recenzją tejże płyty na blogu Davida Leone. Czy mógłbyś powiedzieć coś więcej na ich temat?
Myślę, że problem z pewnym niezrozumieniem, czy też czasami odrzuceniem moich tekstów tkwi w tym, że nie jestem związany z kręgami akademickimi. Nie posiadam dyplomu muzycznego, poza podstawowymi studiami muzykologicznymi, które po trzech latach zmieniłem na antropologię. Jednocześnie mój sposób prowadzenia polemik na gruncie sztuki i estetyki jest związany z dziedzinami akademickimi. Swoje teksty publikuję np. właśnie w broszurach dołączonych do CD. Są tacy, którzy nie biorą tego na poważnie, bo to tylko tekst z książeczki. Mówią: „to nie jest artykuł naukowy, gdzie są dowody na te twierdzenia”. Postrzegają to jako zatarcie granic pomiędzy tym, co powinien reprezentować sobą artysta, a tym, nad czym powinien zastanawiać się uczony. Myślę, że to okropne, kiedy muzycy są rodzajem „artystycznej zoologii”, funkcjonującej jedynie do odtwarzania akademickich odkryć i niemającej własnego głosu. To okropne, kiedy wykonawstwo jest tylko bezmyślnym aktem, a akademickie badania pozbawione są spontanicznego, performatywnego aspektu. Powracając do tekstów dołączonych do płyt: nie tylko nie są one brane na poważnie, ale często również odrzucane z powodu braku tego, co ludzie chcieliby tam znaleźć – notkę z Wikipedii o Guillaumie de Machaut, bez pytań i polemik natury estetycznej...

W świecie muzyki dawnej jesteście często postrzegani jako eksperymentatorzy, będący w pewnym sensie w opozycji.
Nie jestem zainteresowany wykonywaniem muzyki dawnej z czysto estetycznych pobudek albo by ludzie poczuli się lepiej. Nie jestem terapeutą, nie dostarczam rozrywki w komercyjnym sensie tego słowa. Czasami nasza postawa postrzegana jest jako obrazoburcza, ponieważ staramy się dać nowe możliwe obrazy przeszłości, alternatywy do powszechnych przekonań. Ta idea przyświecała nam od początku. Artyści powinni walczyć przeciwko przeciętności i powszechnym przekonaniom, które uważam za najokropniejszy idiotyzm naszych czasów. Te oświadczenia, że „wszyscy to wiemy”, „wszyscy wiemy, że w średniowieczu tak było”, „wszyscy wiemy, że muzyka renesansu tak powinna brzmieć”. Znajdziesz to w wielu tekstach akademickich, także najważniejszych muzykologów.

Twoja krytyka wymierzona jest więc głównie w muzykologię historyczną?
Rekonstrukcja przeszłości, w której możliwość wierzy historycyzm, jest tak naprawdę naszym obrazem współczesności, rzutowanym na przeszłość. Ale może powinniśmy odważyć się, by pójść w historycyzmie aż do samego końca? Jest jedno często cytowane zdanie Hegla, które bardzo cenię, parafrazując: „Zagadki starożytnych Egipcjan były zagadkami przede wszystkim dla samych starożytnych Egipcjan. Jaka była własna świadomość tamtych ludzi, świadomość tego, co robili?”.

Możliwość rekonstrukcji przeszłości nie jest tylko kwestią: „Och, ale jesteśmy odcięci od przeszłości, nigdy nie dowiemy się, co rzeczywiście się wydarzyło”. Ludzie w tamtym czasie sami nie wiedzieli, co tak naprawdę się wydarzyło! To paradoks! To naprawdę dziwne, że wyobrażamy sobie ludzi XIII i XIV wieku, którzy dokładnie wiedzą, co robią. Przeszłość jest czymś, co zawsze ma miejsce potem, czymś, co nie istnieje w momencie, gdy ludzie coś robią. Powinniśmy traktować to, co stworzyli ludzie w czasach średniowiecza lub renesansu, jako stworzone dla przyszłości. Niektórzy kompozytorzy nie tworzyli swojej muzyki w pierwszej kolejności dla sobie współczesnych, w innym przypadku nie zapisywaliby jej w tych wszystkich cennych manuskryptach. Tak naprawdę mamy więc do czynienia z muzyką stworzoną dla nas.

Możesz to opisać na jakimś przykładzie?
Chociażby„Mszę Notre Dame” Guillaume'a de Machaut postrzegam nie jako dzieło swojego czasu, ale znacznie bardziej jako dzieło swojemu czasowi przeciwne. Oczywiście, 50 lat później lub nawet wcześniej sensacyjność utworu prawdopodobnie już wygasła, styl poszedł w inną stronę i bez żadnych pytań pochłonął innowacje Machauta, ale twierdzenie, że ta muzyka była typowa dla swojego czasu, nieświadomie umieszcza ją w ewolucjonistycznym poglądzie na historię muzyki, neutralizując jej wagę jako wydarzenia artystycznego. Nie jestem przekonany, czy śpiewacy w tamtym czasie byli tak szczęśliwi, wykonując „Mszę Notre Dame”, czy lubili ją śpiewać, czy się z nią identyfikowali. Prawdopodobnie zupełnie nie. Przekonanie o tym, że ludzie identyfikowali się z dziełami sztuki lub muzyką swojego czasu, jest czymś, co zawsze zawiera się w powszechnym przekonaniu, charakterystycznym dla anglosaskiej szkoły analizy. Kiedy budowano katedrę, całe społeczeństwo niemalże przed nią klękało. Myślę, że ars subtilior (czyli niezwykle skomplikowany styl muzyczny schyłku średniowiecza, rodzaj średniowiecznego manieryzmu) dotyczył na przykład naprawdę marginalnej, mało znanej, dziwacznej części społeczeństwa. Nikt się nią nie zajmował, nikt się nią nie przejmował i może właśnie dzięki temu wciąż istnieje. Muzyka ta została zawarta w manuskryptach, ponieważ jej twórcy myśleli, że może w przyszłości ktoś się nią zainteresuje, inaczej po co by ją spisywali?


Jak pracujesz z zespołem? Jak dokonuje się wybór repertuaru? Biorą w tym udział pozostali członkowie czy realizujesz własne badania, projekty?
Nazwałem raz naszą grupę kolektywem, ale zostało to źle zrozumiane. To nie tak, że decydujemy kolektywnie, co uważam za trochę pseudodemokratyczne. Przekonanie, że wspólne decyzje są gwarantem wyższego poziomu artystycznego, zawsze uważałem za głupie. Nie mam nic przeciwko kolektywności, ale nigdy nie rozumiałem, dlaczego jest to wartością per se, czy jedna, czy pięć osób decyduje.

Oczywiście, jesteśmy zespołem, ponieważ graindelavoix to grupa wykonawców, którzy zasilają ją własnymi umiejętnościami, pomysłami i inicjatywami. W momencie wykonania mogę zdziałać tylko tyle, ile jestem w stanie, ale nie zdołam osiągnąć tego sam. Robimy to razem. Nie mówię więc do śpiewaków: „powinniście zaśpiewać to tak”. Próbuję raczej zaangażować ich z tym, co potrafią i brać pod uwagę ich propozycje. Nie jest to jednak żaden naturalizm: często krytycy (nawet wypowiadając się pozytywnie) twierdzą, że nasze podejście jest bardziej naturalne lub spontaniczne. Przeciwnie, nie wierzę, że tego typu spontaniczność w ogóle istnieje.

Będąc na waszym koncercie, ma się jednak wrażenie spontaniczności wykonania.
Nawet najbardziej udane sztuczne czy kontrolowane wykonanie zawiera pewien element spontaniczności. W renesansie nazywano ją sprezzaturą. Istotą tej techniki jest wykonywanie czegoś sztucznego, ustalonego w taki sposób, by wydawało się „naturalne”. To gest niemalże spontaniczny, ale bardzo przemyślany. Każdy dobry wykonawca go potrzebuje, w przeciwnym razie publiczność z nim nie sympatyzuje. Nie możesz jednak powiedzieć śpiewakom: „spróbuj być tą chwilą”. Nie! To głupota. Musisz to wyćwiczyć, rozwinąć tę umiejętność! Przykładowo pracujemy dużo nad rubatem, długą miarą, bardzo powolnym pulsem. Czasami robię tylko jeden ruch na cały takt. Pomiędzy śpiewacy mają dużą swobodę. Wydaje się proste, ale jest bardzo trudne.

W wykonawstwie historycznym wciąż tkwimy w tej mechanicznej tradycji motorycznej rytmiki, punktowego wykonywania krótkich nut. Zawsze mówię moim śpiewakom: im krótsza jest nuta, tym bardziej musisz ją rozciągnąć. Walczymy przeciwko zapisowi muzycznemu. „Wygładzamy” go i wprowadzamy pewne nierówności (inégalité), wykorzystujemy ornamenty uważane przez moralistów kręgów muzyki dawnej za dekadenckie.

Spotkałeś się z tym wcześniej?
Nie mamy w tym zakresie właściwie żadnych poprzedników ani nauczycieli. Częściowo są nimi może śpiewacy bizantyjscy, chociaż techniki rubato nauczyłem się od marokańskich śpiewaków sufickich. Uwielbiam śpiewaków tradycyjnych nie dlatego, że są bardziej autentyczni, naturalni czy spontaniczni. Wręcz przeciwnie, w wielu przypadkach są po prostu lepsi od muzyków klasycznych. Posiadają bogatszy arsenał „sztuczności”, technik chwytania duszy!

Ze względu na charakterystyczną ornamentację, w recenzjach waszych koncertów często podkreśla się związki z muzyką tradycyjną różnych kultur.
Po prostu wykorzystuję wszystkie elementy, które dają nowe możliwości. Dlaczego nie zajrzeć, co dzieje się w innych gatunkach muzycznych? To, co lubię w muzyce tradycyjnej, to nie ideologia bycia tradycyjnym, bo ja nawet nie wierzę w nic takiego. Muzyka tradycyjna jest dla mnie konceptem ideologicznym. Czasami pracujemy na przykład z marokańskimi śpiewakami sufickimi. Mieszkają w Belgii, to moi sąsiedzi. Tworząc razem z ludźmi z krajów orientalnych, Bliskiego Wschodu i kultury śródziemnomorskiej, mamy ogromny potencjał. Przykładowo nasz kontratenor, Razek-François Bitar, jest Syryjczykiem. Otrzymał klasyczne wykształcenie, ale jest jedną nogą w tradycji śpiewu maronickiego. Razek ma więc możliwość łączenia różnych technik, sposobów kształtowania głosu, robi rzeczy, których inni nigdy nie odważyliby się zrobić lub nie potrafiliby... Na początku masz ludzi świeżo po konserwatorium, znających styl klasyczny, współczesny lub barokowy i nic więcej, a teraz masz śpiewaków, którzy potrafią dużo więcej. Myślę, że te wymiany są bardzo płodne. Przekraczasz clichés tego, jak dawny repertuar powinien być śpiewany według wskazań wykonawstwa historycznie poinformowanego.

Znam kilka waszych wcześniejszych albumów, jak na przykład płytę z motetami z serii o Villardzie de Honnecourt, i zauważyłem, że ich brzmienie jest bliższe tradycyjnym nagraniom muzyki dawnej. Jak postrzegasz zmiany w traktowaniu repertuaru obecnie w porównaniu z waszymi działaniami sprzed powiedzmy 6 lat?
W ciągu ostatnich 2–3 lat przeszliśmy bardzo istotną rewolucję. Zmieniliśmy inżyniera dźwięku i nagrywamy obecnie na dużo większą liczbę mikrofonów, by uchwycić więcej ze skali dynamicznej wszystkich śpiewaków oraz środkowy rejestr – charakterystyczną barwę tenorów i środkowych głosów, która ginie w chóralnym brzmieniu osiąganym przy użyciu jedynie dwóch mikrofonów.

W ostatnich nagraniach słychać każdy oddech wykonawców.

Wszystko jest teraz dużo mocniej wyartykułowane. Przestałem wierzyć już w tę pseudohistoryczną fikcję, że nagranie przy użyciu tylko dwóch mikrofonów jest najbardziej autentycznym sposobem. Muzyka dawna jest zawsze rejestrowana w ten sposób, ponieważ rzekomo uzyskujesz prawdziwy balans, to jak dwoje uszu odpowiada naszemu naturalnemu ciału, temu jak słuchamy... To kompletna bzdura! Nasze ciało potrafi przybliżać, nasze uszy potrafią przybliżać. Gdy jesteś na naszym koncercie, możesz skupić się na jednym ze śpiewaków i twoje ucho idzie do niego! Tym, co tak naprawdę uzyskujesz przy nagraniu dwoma mikrofonami, jest wyciszenie i homogenizacja wszystkich różnic pomiędzy śpiewakami. Dostajesz znacznie bardziej chóralne brzmienie. Problem z nagraniami muzyki dawnej tkwi dla mnie właśnie w tej zupełnej neutralizacji różnic. Łatwiej również ukryć nieczystości. Podejmujemy większe ryzyko, nagrywając na więcej mikrofonów. Staje się to dużo bardziej osobiste. Czujemy się muzycznie i estetycznie zadowoleni z tych ostatnich lat, jednocześnie zauważam, że krytycy mają z naszymi nagraniami coraz więcej problemów. To niesamowite, że wcześniej dostawaliśmy dużo więcej nagród i ludzie bardziej nas doceniali. Teraz, gdy jesteśmy dużo dojrzalsi i rozwinięci artystycznie, a to co robimy jest dużo bardziej śmiałe i ryzykowne, czujemy, że część purystów muzyki dawnej coraz mocniej tego nie znosi. Czasem są naprawdę wściekli i nie oszczędzają mnie: sądzą, że to, co robię, to nonsens czy nawet szarlataneria. Nic na to nie poradzę, muszę z tym żyć.

SAT 8 SEPT 2018

Tonight first concert of Wroclaw-tour, in Bardo !

WED 5 SEPT 2018

Nagesprek over de Utrechtse residentie met Björn Schmelzer.

Het Festival Oude Muziek is bijna afgelopen. Mijn persoonlijke ‘ontdekking’ van dit Festival was gastcurator Björn Schmelzer en zijn groep Graindelavoix. Hij ziet een taak voor zich weggelegd naar jonge musici toe: ‘Laat je niet conformeren aan een of ander esthetisch of historisch ideaal dat wordt geproclameerd door figuren die zich het tribunaal van de Oude Muziek wanen.'


'De vraag kwam van Festivaldirecteur Xavier Vandamme. We zijn bijna elk jaar te gast in het festival. Maar dit jaar wilde hij me op een of andere manier betrekken bij de programmatie en de teneur van het festival. We hebben samen onderzocht hoe zo’n curatorschap er zou kunnen uitzien voor mij en een gezelschap als Graindelavoix. De nadruk bij ons ligt ook op de aspecten buiten het puur muzikale. De vraag was hoe we die zouden kunnen integreren. Toen kwam de idee ons een week “in quarantaine’ te steken in een Utrechtse kerk. Al gauw verscheen hiervoor de Janskerk als locatie bij uitstek.'


'De kerk heeft een Romaans schip en gotisch koor en is mitten im Leben, in het drukste stuk van het Utrechtse centrum: dit resoneert met de teneur van Herfsttij der Middeleeuwen van Johan Huizinga, die ik een centrale plaats wilde geven. De Janskerk heeft ook een noordelijke zijkapel naast het koor, die functioneert als een tweede, kleiner koor, en die de rigide vorm van de Janskerk in disbalans brengt. Dit vond ik een mooi beeld van hoe ik ook met muziek uit het verleden omga. Er zijn de grote, monumentale repertoires, net zoals het officiële koor van de Janskerk, maar dan zijn er de inwendige cracks, de afbuigingen, de aberraties: dat is zoals de noorderkapel: een ruimte die de officiële symbolische orde destabiliseert. De Janskerk was dus niet alleen puur functioneel de perfecte ruimte: onze expo paste perfect in het grote gotische koor, maar dus ook symbolisch of metaforisch. Saenredam had dit al door in de 17de eeuw, want hij maakte enkele binnenzichten van de Janskerk waaronder een zicht op het koor en de noordkapel.'


'Het was veel werk om een consistent programma in elkaar te steken en voor mezelf om het fysiek vol te houden, maar het was een luxe om één vaste ruimte ter beschikking te hebben en daarin carte blanche te krijgen. We hebben geprobeerd heel genereus te zijn met ons materiaal, de inner kitchen, verschillende concerten enz, en dit werd ook beantwoord door de enorme generositeit van het publiek. Het publiek in Holland is heel direct en zegt ook graag en gemakkelijk dat het blij is met je aanwezigheid. Dat maakt het werk heel fijn en licht. Bovendien kregen we hulp van een leger fantastische vrijwilligers die ook allemaal zo enthousiast waren over wat we aan het doen waren, dat het aanstekelijk en stimulerend werkte.'


'Ik wou vooral het raam openzetten, wat frisse wind laten waaien… connecties maken die mensen onvoorspelbaar vinden, oude muziek opengooien, laten zien hoe die repertoires symptomen kunnen zijn van een veel bredere cultuurgeschiedenis...'


'De open repetities waren voor mij een hoogtepunt: ik wist niet dat dat zo interessant kon zijn: zangers zijn dan in top-vorm en het publiek geniet er precies meer van: vijf keer het begin horen van een motet van Du Fay: dat is esthetiek, luisterplezier maar ook erg interessant voor een publiek. Op onze open repetities zat bijna even veel volk als bij de concerten: je maakt mensen medeplichtig aan je eigen artistieke zoektocht: en daar doe je het toch voor. Het was een van de leukste ervaringen: omdat er publiek is, is iedereen super geconcentreerd: tegelijk is de drempel laag en hebben mijn zangers geen schrik om publiekelijk op hun bek te gaan, ik evenmin: dat is uitzonderlijk: en dus krijgt het publiek inkijk in het proces zelf, in de making-of, dat is misschien wel altijd het interessantste stuk van het hele artistieke proces.'


'De expo ‘Time Regained’ (A Warburg Atlas for Early Music) hebben we echt geconcipieerd voor het koor van de kerk. Het stond er geweldig vond ik, ook visueel vanop afstand. We wilden die kerk zoveel mogelijk teruggeven aan het publiek in haar authentieke schoonheid: dat wilde zeggen: er stond een container buiten en daarin hebben we alle ballast, stoelen, schermen enz in opgeborgen zodat vooral de lege totaalruimte opnieuw zichtbaar zou worden. Eigenlijk werken we altijd zo: we maken geen installaties en voorstellingen die dan klakkeloos moeten worden ingezet in om het even welke ruimte, net omgekeerd. We gaan eerst de locatie zelf bekijken en haar potentieel in kaart brengen: daar gaan we dan mee aan de slag. Met andere woorden: we articuleren liever wat er is maar mensen nooit eerder was opgevallen dan zo’n ruimte te beschouwen als een white space of black box: een ruimte is altijd als geladen met haar eigen virtuele geschiedenis: daar moet je van vertrekken.'


'Heel erg veel, en mensen waren allemaal zo lief, enthousiast en ontroerd: ik kreeg ook achteraf heel veel mails van mensen, dat is nog nooit zo gebeurd in die mate… Het leuke van zo’n locatie is: je bent er als artiest 24/24 en je bent dus zichtbaar en aanspreekbaar, dat haalt de drempel enorm naar beneden. Ik deed open repetities, heb veel inleidingen gegeven, vaak haast improvisatorisch; tijdens de “Huizinga Hours” ging het er ook vaak informeel aan toe: dat helpt allemaal. Mensen vinden dit fascinerend en voelen dat ze als actief publiek au serieux worden genomen. Ik denk dat Xavier absoluut gelijk had om zo iets uit te proberen en aan te durven. En als ze me zouden vragen, zou ik het opnieuw doen.'


'Ik wil eigenlijk niet per se vernieuwen… Een raar woord: vernieuwing… Klinkt beetje zoals valse politieke beloftes… Nee, het is eerder dat we het gevoel hebben dat er nog heel veel braak ligt in die oude repertoires… Er is veel artistiek en socio-cultureel conformisme en veel ensembles doen allemaal beetje hetzelfde, vaak uit angst kritiek te krijgen in de pers of niet gevraagd te worden door organisatoren. Daar doen we dus niet aan mee, en dat hebben we ook nooit gedaan… Ik denk ook dat hier een taak voor ons is weggelegd naar jonge musici toe: laat je niet conformeren aan een of ander esthetisch of historisch ideaal dat wordt geproclameerd door figuren die zich het tribunaal van de Oude Muziek wanen: die zijn er overal en iedereen kent ze. Daarom vond ik het ook belangrijk om collega’s uit te nodigen die ik bewonder, die de dingen anders doen dan Graindelavoix, maar met evenveel enthousiasme en rigoureus onderzoek, en met wie ik graag ik gesprek wil treden: op die manier zet je de ramen open en schep je mogelijkheden om artistieke ideeën uit te wisselen. De standaard van hoe die muziek kan worden uitgevoerd moet door de musici zelf worden gecreëerd en verandert dus ook constant: dat is de rijkdom van het werken met oude repertoires.'


'Nee ik ben alweer thuis. Volgende week gaan we alweer naar Wroclaw voor drie concerten, daarna volgen eind september release concerten van onze nieuwe Glossa-CD met Engelse polyfonie van John Browne en Thomas Ashwell in België en Roemenië. In oktober de Gesualdo Marathon: de integrale, vier uur durende Tenebrae Responsoria in de abdij van Royaumont nabij Parijs, die ook onze vier-jarige residentie daar zal afsluiten. Dank voor de vragen en de Utrechtse gastvrijheid: het was een erg intense en fijne week!'

Photo Koen Broos

THU 30 AUG 2018

Back in Antwerp and everywhere else in the world...
Graindelavoix had a fantastic time in Utrecht, thanks to the Utrecht Early Music Festival, its director Xavier Vandamme, his collaborators and all the kind and sweet volunteers who were assisting during the residency week! We are very grateful!
It was an amazing week!

WED 29 AUG 2018

Final event of our residency at the Utrecht Early Music Festival.

An apocryphal reading of Thomas More’s Utopia

Tonight at 9 pm at the Janskerk.
Now intro by Björn Schmelzer

WED 29 AUG 2018

Huizinga Hours with met Frits van Oostrom, Björn Schmelzer and Lukas Henning

TUE 28 AUG 2018

At 9 pm our Beckett/polyphony program ‘And Underneath the Everlasting Arms ’ at the Utrecht Early Music Festival.
At 8 pm intro-talk with André Bernold, close friend of Samuel Beckett.

Photos Koen Broos

TUE 28 AUG 2018

Huizinga Hours with Frits van Oostrom, Björn Schmelzer and Anna Danilevskaia

MON 27 AUG 2018

Open rehearsal till 7 pm of our Beckett/polyphony program at the Janskerk! Concert tomorrow at 9 pm!

MON 27 AUG 2018

At 2 o’clock brother-in-arms Koen Broucke; re-enactment and historicism till the final end!Join us for this lecture-performance at the Janskerk!

MON 27 AUG 2018

Huizinga Hours with Frits van Oostrom, Björn Schmelzer and Rebecca Stewart

SUN 26 AUG 2018

Huizinga Hours with Frits van Oostrom, Björn Schmelzer and Wessel Krul

SAT 25 AUG 2018

Join us tonight (10.30 pm) at the Utrecht Early Music Festival for two special concerts: 'Burgundian Laments' and the late night contribution of trio Bassett/Garcia/Mota with improvised music...

SAT 25 AUG 2018

Join us for the open rehearsal ‘Burgundian Laments’ till 5 pm at the Janskerk. Concert tonight at 10.30 pm!

SAT 25 AUG 2018

Huizinga Hours with Frits van Oostrom, Björn Schmelzer and Wessel Krul

FRI 24 AUG 2018

Last update for the people in and around Utrecht:
Concert tonight in Nicolaïkerk is FREE!

The church is open and you can walk in and out as you please, experiencing some of the most captivating pieces by Ockeghem, Josquin, Obrecht and the unsurpassed Officium de Cruce by Loyset Compère! Between 20h and 23h...please join us when you like!

Photos Koen Broos

THU 23 AUG 2018

Friday night graindelavoix performs CONFRERIES at the Nicolaïkerk in Utrecht as part of the opening event of the Utrecht Early Music Festival. From 8 pm to 11 pm... Last minute notice: the Nicolaïkerk will be the whole evening freely accessible: for graindelavoix only, no tickets needed!! Please join-us for an unforgettable chiaroscuro and polyphony experience!

Photos Koen Broos

THU 23 AUG 2018

Björn Schmelzer today in NRC about graindelavoix’ residency/curatorship at Utrecht Early Music Festival!

Read the article [in Dutch]


De vroege polyfonie bezingt geen hemelse orde, vindt Björn Schmelzer. „Ze ondergraaft die door dubbelzinnigheid.” Met zijn dwarse zangersgroep Graindelavoix waagt hij zich in het hol van de leeuw.

De mens bezit het gevaarlijke verlangen om het verleden te polijsten. Ook de oude muziek. De vroege meerstemmige zang groeide zodoende uit tot symbool van een vervlogen volmaaktheid. We horen er hemelse klanken in, want het vuil bleef als gemalen koffie achter in de filterzak van de geschiedenis.

De Vlaming Björn Schmelzer diept met zijn groep Graindelavoix dat gruis op, de korrel in de stem. De bassen huilen. De tenoren schuren. De zangers bijten de woorden af, kauwen erop en spuwen ze weer uit: geen eindeloos schaven aan een schoonheidsideaal om het moderne oor te behagen, maar een spel tussen mooie en rauwe klanken. „Een tijdperk laat zich niet herscheppen zonder zijn droesem”, gelooft Schmelzer.

Vanaf morgen kunnen bezoekers van het Festival Oude Muziek zich zes dagen lang onderdompelen in de bevreemdende wereld van Graindelavoix. De groep verblijft „in quarantaine” in de Utrechtse Janskerk, waar Schmelzer iedere dag opent met gesprekken die het boek Herfsttij der Middeleeuwen van Johan Huizinga als inspiratiebron hebben. Hij filosofeert en debatteert hierover met historici Frits van Oostrum en Wessel Krul. Verder kan het publiek repetities en concerten beluisteren en de tentoonstelling Time Regained bekijken.

Het woord quarantaine, uit het eigen persbericht van Graindelavoix, kenmerkt de sentimenten rond de groep. „Menigeen in de wereld van de oude muziek ziet in ons nestbevuilers”, zegt Schmelzer. „Maar die moeten er zijn, hè, die houden een samenleving gezond.”


De kern van deze onenigheid dateert uit de eerste helft van de negentiende eeuw. Een groeiend historisch bewustzijn leidde – vooral in Duitsland – tot de herontdekking van muziek uit vroeger tijden, met als beroemdste voorbeeld Felix Mendelssohns vertolking van Bachs Matthäus-Passion een eeuw na de eerste uitvoering in Leipzig. „De nadruk kwam te liggen op de puurheid van deze stukken. De zestiende-eeuwse kerkcomponist Palestrina groeide uit tot een Christusfiguur, het toonbeeld van zuiverheid. Oude muziek werd een spiegel van de perfectie. We zitten gevangen in deze erfenis, die gevaarlijke en fascistoïde verheerlijking van het verleden waarin alles mooier en beter was.”

Toch kenden Mendelssohn en de zijnen ook de ‘horror’ van de polyfonie. De componist bezocht gedurende zijn Italiaanse studiereis het Vaticaan. In de Sixtijnse Kapel hoorde hij het koor met een elders uitgestorven zangersras: castraten. „Hun vocale versieringen gingen voorbij aan schoonheid”, zegt Schmelzer. „Hun stemmen waren de uitkomst van onze zoektocht naar het buitenissige, het sublieme. Ze hadden iets tegennatuurlijks en monsterlijks, zoals Mary Shelleys Frankenstein. Beluister Alessandro Moreschi, de enige castraat van wie we opnamen bezitten. Zijn zang fascineert, maar zij raakt nergens aan ons gevoel voor esthetiek.”

Met Graindelavoix doorbreekt Schmelzer het beeld dat polyfonie uitsluitend het hogere wil aanbidden. Veel gezangen ondermijnen eerder de natuurlijke machtsorde. „Meerstemmigheid is dubbelzinnig. Vijf mannen die in een madrigaal ‘Io moro’ zingen – ik sterf – dat heeft iets van schizofrenie. De Nederlandse filosoof Erasmus haatte polyfonie, want die bevestigde in zijn ogen de grandeur van de kerk. Ik geloof in het omgekeerde: ze bestrijdt die juist van binnenuit.”

Voor Schmelzer maakt polyfonie scheurtjes in het kostbare porselein van de gezaghebbers. Het vlechtwerk van stemmen bespot hun aanspraak op een ondeelbare waarheid. „Vergelijk het werk van de polyfonisten met wat Caravaggio doet in zijn schilderij De bekering van Saulus. Op weg naar Damascus valt deze christenvervolger van zijn paard en krijgt een visioen. Daarna laat hij zich tot Paulus dopen, en groeit uit tot een kerkleider. Maar waar valt het eerst ons oog op in het schilderij? Op de enorme kont van het paard. Dat is een scheur, een barst in de symbolische orde. Wat kon de paus ervan zeggen? Caravaggio volgde de regels van het spel, en toch… Wie weet vond de paus het zelf ook wel grappig. Componisten waren – om met Huizinga te spreken – homines ludentes, spelende mensen. Polyfonie was een device, zoals we die nu in computergames aantreffen.”


Schmelzer groeide op in niemandsland, als kind van een Vlaamse katholieke moeder en een Noord-Duitse lutherse vader. „Voor mijn vader vormde taal een middel tot communicatie. Met nonsens en poëzie kon hij niet uit de voeten. Een katholiek leeft in de omgekeerde wereld: eerst nonsens, dan communicatie. Mijn kindertijd stond in het teken van die splijting van de taal.”

Hij was in die jaren koorknaap in de Antwerpse kathedraal. Zijn moeder nam hem mee naar Bachs Matthäus, en op zijn bibliotheekkaart haalde hij allerlei platen, bijvoorbeeld een album waarop het Hilliard Ensemble werk vertolkte van de Britse 15de-eeuwse polyfonist John Dunstable.

„Ik zette dat op en een totale vervreemding overviel me”, vertelt Björn Schmelzer. „Geen enkele herkenning voelde ik. Dat overkomt me ook vaak met de Vlaamse Primitieven. Hun schilderijen fascineren me, maar ze zijn afschuwelijk. Ik kan me niet voorstellen dat mensen Het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck mooi vinden. Ik neem kunst tot me die ik niet kan doorgronden. Dat is fundamenteel. We zijn tegenwoordig ten prooi aan infantilisering. Alles wordt uitgelegd. Hoe moeten we ooit snappen waar het leven over gaat als we alles willen begrijpen?”


Dit onbegrip en de gespletenheid van de taal drijft Schmelzer nog altijd voort op zijn reis door de oude muziek. „Polyfonisten gaven ons een groot geschenk, alleen kunnen we ons daarmee niet vereenzelvigen. De muziek van Josquin Desprez gaat niet over ons. In mijn ogen is dat rijkdom, anderen vinden dat problematisch. Zij willen het gat tussen verleden en heden dichten door nagemaakte kostuums of andere kunstgrepen, wat neerkomt op fake-authenticiteit.”

Oude muziek vertolken betekent onderhandelen met de doden. „De erfenis van de polyfonisten is geen cadeau dat we enkel hoeven uit te pakken. We moeten ons het verleden niet toe-eigenen, maar ermee in gesprek gaan. Ik geloof dat componisten van toen beseften dat hun muziek zou voortleven, dat die – om in zombietermen te spreken – ondood is. Daarom metselden ze hun partituur niet dicht, ze maakten een geraamte van noten, dat wij met vlees mogen omkleden. Dat werkte al zo in hun eigen tijd, want Ockeghem werd gezongen in Estland en in Zuid-Italië. Evenals wij nu, vielen die mensen niet met hun eigen tijd samen. De geschiedschrijving suggereert dat ze toen wisten wat ze deden. Dat is een waanbeeld. We kunnen kennis stapelen over het verleden, niettemin blijft er een element van in between dat zich niet laat vastpakken. De werkelijkheid is nooit naakt, altijd aangekleed, versierd, gestileerd, een door de mens geschapen verzinsel. Dat surrealisme proberen we met Graindelavoix bloot te leggen.”

Joost Galema

WED 22 AUG 2018

MON 20 AUG 2018

Saturday 25th of August graindelavoix presents a late evening event at Janskerk Utrecht focusing on lamentations from the Burgundian legacy (Binchois, Ockeghem, Josquin…)and contemporary ones, from Cage to instrumental improvisations. With brothers-in-arms Marcia Bassett, Margarida Garcia and Manuel Mota graindelavoix created in 2014 a sound installation in the crypt of the Saint Servatius Basilica in Maastricht, commissioned by Marres. It promises to be an unforgettable experience! Be there!

with Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Razek-François Bitar, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Adrian Sîrbu, Arnout Malfliet and Joachim Höchbauer, directed by Björn Schmelzer

with Albert Riera, Marius Peterson, Marcia Bassett, Margarida Garcia and Manuel Mota

FRI 17 AUG 2018

On the occasion of graindelavoix' residency at the Utrecht Early Music Festival, a new book (2 volumes) by Björn Schmelzer and Margarida Garcia will be released, published by MER Paper Kunsthalle , a poetics of graindelavoix in the making...

“One never re-gains time without the risk of grain, distortion and impurity.”

Official opening exhibition TIME REGAINED, August 25th, 2PM
Book presentation August 28th, 4 PM
Janskerk, Utrecht

FRI 17 AUG 2018

Graindelavoix at the Janskerk / Utrecht Early Music Festival

TUE 14 AUG 2018


Johan Huizinga has been one of the most important Dutch thinkers and historians of the 20th century, challenging academy, art history, Early Music and avant-garde culture. His reflections on late Burgundian culture and mentality but also his provoking ideas on the importance of play and ritual, and finally his ‘historical sensation' are still major triggers for the performance of Early Music!

During the residency of graindelavoix in Utrecht (25/08-29/08) Björn Schmelzer invites Huizinga specialists Frits van Oostrom and Wessel Krul, and befriended musicians Rebecca Stewart, Anna Danilevskaia and Lukas Henning, for a daily talk and reading around Huizinga’s oeuvre. His books are a starting for the guests to think and talk about history, art, revival, survival and the connection with their own ideas and creations. Every day between 25/08 and 29/08 in the Janskerk in Utrecht from 11h till 13h. Sunday 26th exceptionally in Museum Catharijneconvent!

Join us! Entrance free!

MON 13 AUG 2018

We are proud to announce that graindelavoix/ Björn Schmelzer is artist/curator in residence at the Festival of Early Music in Utrecht 2018!

Graindelavoix will be a whole week (24/08-29/08) “in quarantaine” in the Janskerk for a continuous 24/24 hours program, featuring concerts, interventions of guests and friends and on top of this the expo TIME REGAINED, A WARBURG ATLAS FOR EARLY MUSIC! Have a glimpse on the program here!

More info to follow...

MON 6 AUG 2018

A short review of our Cypriot Vespers in Normandy last week...


Mercredi 1er août, le festival de musique de l'abbaye de la Lucerne proposait son troisième concert, "Les Vêpres chypriotes", avec l'ensemble Graindelavoix. Cent soixante-dix personnes ont assisté à cette expérience musicale, un voyage entre l'orient et l'occident, ainsi que le présentait Christine Neveu, programmatrice du festival : "Cette année c'est Jean Hanelle en résidence à Chypre au XVe siècle qui sera notre guide, grâce à Graindelevoix. Un chemin musical à accomplir, l'ouest et l'occident ont beaucoup de choses en commun et encore beaucoup à se dire." L'ambiance était minimaliste : quatre petites lampes, neuf choristes vêtus de noir et des voix qui transportent le public. Une expérience incomparable.

La Manche Libre, 03/08)

WED 1 AUG 2018

Tonight Cypriot Vespers at the beautiful abbey church in La Lucerne!

TUE 31 JUL 2018

At 6pm, Fenêtres sur Cour(s), the result of the inspiring masterclass directed by Anne-Kathryn Olsen, Anna Danilevskaia and Vincent Kibildis.

Abbaye de Royaumont
Réfectoire des moines

WED 18 JUL 2018

Serge Martin of Le Soir liked Cypriot Vespers in Saintes!

"Björn Schmelzer, qui ne fait décidément rien comme les autres, aborde cette fois les Vêpres chypriotes, un recueil de motets écrits pour la cour chypriote de la famille de Lusignan, dont l’attribution au seul Jean Hanelle devient vraisemblable. Les motets sont tous construits à partir d’un plein chant tout en s’inspirant des pratiques locales des musiques greco- ou arabo-byzantin. Et Schmelzer réussit la gageure d’enchaîner cette référence traditionnelle, le plain-chant basé sur la ligne de ténor du motet et la partition de Jean Hâtelle. Grâce à son magnifique éventail de voix, très ancrées dans les diverses traditions abordées, Graindelavoix crée pièce par pièce une montée dans la fascination qui culmine dans un mystique « Hodie puer nascitur » final."

Read the article

SAT 14 JUL 2018

Open rehearsal at l'Abbatiale..
Cypriot Vespers in 5 minutes at the Abbey church of Saintes!

SAT 14 JUL 2018

Cypriot Vespers tonight in Saintes!

SAT 7 JUL 2018

Join us at 22h30 in Carolus Borromeuskerk for ciné-concert OUTLANDISH!

FRI 6 JUL 2018

Vandaag in De Standaard, vanavond en morgen in de Carolus Borromeuskerk!

WED 4 JUL 2018

Vandaag in Knack: Peter Vandeweerdt over Outlandish

6 en 7 juli, 22u30 Carolus Borromeuskerk, Antwerpen

SUN 1 JUL 2018

Why graindelavoix is making cinema with live music in the baroque jesuit church of Antwerp: “Few people know, but the real inventors of cinema were of course the Jesuits. Loyola demanded for a cinema of the mind, and Athanasius Kircher used the new invented lanterna magica to realize projections of animated images. Cinema had always a profound connection with the religious desire of afterlife and resurrection, automates, somnambulists and zombies. The jesuits were the first to understand this.The Dutch writer Anton Haakman wrote beautiful pages about it in his book “Achter de Spiegel”.

Don’t miss it, next weekend, 6 & 7 july in Carolus Borromeuskerk in Antwerp!

TUE 26 JUN 2018

Souvenirs of Cypriot Vespers in Perm...

TUE 19 JUN 2018

Daily life in Perm: Lubimov and Schmelzer exchanging secrets in the lobby of Ural Hotel...

TUE 19 JUN 2018

Tonight in in Perm: les ballets C de la B, tomorrow graindelavoix!

SUN 17 JUN 2018

San Vitale is ready for tonight;
graindelavoix as well!
Cypriot Vespers in this location is a grace...
See you at 21h30!

SAT 16 JUN 2018

Stem morgen om 10u af op Klara als u niet in Ravenna bent!

(c) Koen Broos

SAT 16 JUN 2018

Singing Cypriot Vespers in San Vitale Ravenna...calling it an amazing space would be an understatement...
Join us tomorrow at 9.30pm!

FRI 15 JUN 2018

Trailer of OUTLANDISH, our upcoming ciné-concerts in Antwerp's most beautiful Baroque church, Carolus Borromeus. Join us!

Where? Carolus Borromeuskerk, Antwerpen
When? 6, 7 july 2018, 22h30

SAT 2 JUN 2018

Very happy with answers of director Heike Hoffman in Manheimer Morgen newspaper! Thank you and thanks to the all the people of SWR Schwetzinger Festspiele!

Welche Aufführung und welches Konzert fanden Sie selbst das spannendste?
Hoffmann: Die Frage zu beantworten, fällt mir wirklich schwer. Wir hatten in diesem Festspieljahrgang durchgängig ein derart hohes künstlerisches Niveau, dass es fast unmöglich ist, einzelne herauszuheben. Ich höre ja alles und bin wirklich jeden Abend beglückt aus dem Konzert oder der Vorstellung gekommen. Zu den ganz außergewöhnlichen Konzerten darf man sicher den Auftritt des Vokalensembles Graindelavoix mit der „Messe de Nostre Dame“ von Guillaume de Machaut rechnen. Das ist Musik aus der Zeit, als die Notenschrift gerade erfunden war und eigentlich ist sie nur nach umfangreichem Quellenstudium und musikhistorischen Forschungen aufführbar. Was Björn Schmelzer mit seinem Ensemble da geleistet hat, war fremd und faszinierend gleichermaßen und war sicher für viele – auch für mich – ein singuläres Ereignis mit großer Nachwirkung. Noch dazu war die Krypta des Speyrer Kaiserdoms der ideale Aufführungsort für dieses Werk und das hat sich jedem, der dabei war, vermittelt." (Mannheimer Morgen, May 26th)

WED 30 MAY 2018

A midi sur RTBF Björn Schmelzer sur le nouveau CD avec les madrigaux de Cipriano de Rore!

Musiq'3 - RTBF, 12h
Demandez le programme avec Camille De Rijck

SAT 26 MAY 2018

Preparing the full Tenebrae Responsoria cycle of Gesualdo in the gothic Marktkirche of Hannover with fantastic acoustics! Concert tonight at 19h30!

photos Koen Broos

FRI 25 MAY 2018

Why always going to the Kosaken Chor if you can go once to graindelavoix!? Tomorrow last Gesualdo marathon of the season in the Marktkirche in Hannover! Be there!

WED 23 MAY 2018

A review of Machaut concert in Speyer…
“…Und tatsächlich war der expressive Gehalt der Aufführung ganz aussergewöhnlich. Besonders beeindruckte dabei die pausenlos wechselnde Dynamik mit ihren höchst vielfältigen raffinierten Facetten…"

(Gabor Halasz, Die Rheinpfalz, May 18th)

SUN 20 MAY 2018

Today at 5 Cipriano De Rore in the beautiful Jesuit church in St.Omer! Be there!

SAT 19 MAY 2018

For those who are not at the concert in Borgerhout, listen at 8 to the live recording of our Machaut concert in Speyer!

SWR2, Abendkonzert

SAT 19 MAY 2018

Om 20u Roma-concert in de Peperbus in Borgerhout.
Niet te missen!

(Gazet van Antwerpen, 19/05)

WED 16 MAY 2018

Zaterdag iedereen naar "de Peperbus" voor Cipriano De Rore! Concert om 20u.

TUE 15 MAY 2018

Radio soundcheck in the huge crypt of Speyer Dom...
what a wonderful place to sing this music!
Concert at 8!

TUE 8 MAY 2018

Some pictures by Koen Broos of a memorable evening last Saturday in Mechelen...

Thanks to the crew of the Lunalia festival!

SAT 5 MAY 2018

In iets meer dan een uur Gesualdo marathon in de perfectie locatie in Mechelen!

FRI 4 MAY 2018

Soundcheck in Hasselt cathedral. Concert at 8 tonight!

FRI 4 MAY 2018

Morgen laatste kans om Gesualdo marathon mee te maken in België! Inleiding door Björn Schmelzer om 16u in Kunstencentrum Nona. Concert om 19u in de Sint-Pieter-en-Paulkerk Mechelen.
Join us! Foto's Koen Broos

THU 3 MAY 2018

A picture by Katy Olsen, who is of course singing the leading role in Cipriano De Rore madrigals! We are prepared!
Join us tomorrow in the beautiful cathedral of Hasselt!

WED 2 MAY 2018

Weekend met Cipriano De Rore en Gesualdo!
Vrijdag 4 mei de madrigalen van Cipriano in de kathedraal van Hasselt. Zaterdag 5 mei Gesualdo marathon in Mechelen!

MON 30 APR 2018

Nouvel OVNI de l’ensemble graindelavoix….

"Bizarre! Vous avez dit bizarre? Björn Schmelzer et son ensemble Graindelavoix nous avaient séduits récemment dans un étonnant Requiem d'Orazio Vecchi qu'ils interprétaient selon des choix esthétiques étonnants mais à notre sens pertinents..."

SUN 15 APR 2018

Stem vanavond om 18u af op De Parelduiker, twee uur lang met Björn Schmelzer!

(c) Marianna Oklejak

(c) Koen Broos

TUE 3 APR 2018

Memories of Gesualdo in Ghent and a nice review of Gesualdo in Warsaw...
Photos Koen Broos

Responsoria wśród mamutów

Wczorajszy koncert 25 marca, ostatni w cyklu tegorocznych imprez muzycznych w ramach festiwalu Nowe Epifanie, a drugi z występów na tym festiwalu rewelacyjnej grupy Graindelavoix, był niezwykły pod wieloma względami. Po pierwsze - długość. Tenebrae Responsoria Carla Gesualda da Venosa to program autorski zestawiający responsoria skomponowane przez tego twórcę na trzy dni Wielkiego Tygodnia: Wielki Czwartek, Piątek i Sobotę. Rzadko wykonywany razem, przede wszystkim ze względu na długość. Każdy dzień to ponad godzina śpiewu, krótkie przerwy pomiędzy - koncert trwał blisko cztery godziny! Jaka musi być kondycja wykonawców - śpiewających przez cały ten czas a capella? Trudno sobie wyobrazić... Po drugie - kompozytor. Gesualdo to postać niezwykła pod każdym względem. XVII-wieczny arystokrata z książęcym tytułem, niebywale uzdolniony muzycznie - lutnista i kompozytor, a do tego człowiek psychicznie niezrównoważony, morderca, który zabił przyłapanych in flagranti żonę i jej kochanka, a zwłoki wystawił na widok publiczny, zmarł w odosobnieniu, pogrążony w szaleństwie. Ta nadmiernie emocjonalna osobowość znalazła odbicie w tworzonej przez Gesualda muzyce, głównie motetach, a zwłaszcza responsoriach. Cechują je rozbuchane emocje, dziwna, oryginalna chromatyka, skoki melodyczne, dysonanse, słowem cały arsenał środków muzycznych w niezwykle skoncentrowanej formie, wyrażający silne emocje twórcy i wzbudzających silne emocje odbiorcy. Powstało dzieło miejscami tak niezwykłe, że - jak twierdzą znawcy - zbliża się niemal do muzyki atonalnej! Po trzecie - wykonawcy. Graindelavoix to niewątpliwie czołówka muzyków śpiewających muzykę dawną, głównie renesansową, znana z oryginalnego brzmienia, charakteryzującego się wyraźną bizantyjską, a nawet bliskowschodnią nutą (co było szczególnie dobrze słyszalne tydzień temu podczas Nieszporów cypryjskich). Ich interpretacje bywają kontrowersyjne i budzą opór muzykologicznych purystów, ale niewątpliwie w emocjonalną muzykę Gesualda trafiają rewelacyjnie. W końcu kilkugodzinna polifonia mogłaby się stać monotonna i nudna, a śpiewakom z Graindelavoix udało się nie tylko przykuć uwagę słuchaczy, ale wręcz ich "zaczarować" - możecie nie wierzyć, ale mogłabym ich słuchać kolejne trzy godziny! Wielka w tym zasługa prowadzącego zespół Bjorna Schmelzera - muzykologa, antropologa i wizjonera (nota bene wyglądającego raczej jak szwedzki fan black matalu albo wardruny), który w niesamowitym skupieniu prowadził wykonawców, panując nad każdym dźwiękiem. Po czwarte wreszcie - miejsce. Pierwszy raz słuchałam muzyki w Muzeum Geologicznym. Pomijając oryginalny entourage - szkielety mamutów i nosorożców oraz liczne gabloty ze skamielinami i głazami - wnętrze ma bardzo ciekawą akustykę. Siedziałam blisko, ale podobno odbiór był równie dobry na dalszych miejscach, a także na balkonach wokół głównej sali. Muzycy śpiewali w kręgu, przesuwając się zresztą co jakiś czas przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, dzięki czemu można było usłyszeć rozmaite układy głosów w przestrzeni. Podsumowując - wieczór niezwykły i niezapomniany. Następna okazja - już wkrótce. Ggraindelavoix wystąpi na tegorocznej Wratislavii!

Iwona Ramotowska

FRI 30 MAR 2018

Last check of beautiful Keldermans-hall of the flamboyant townhall in Middelburg...
Concert in 45 minutes!

THU 29 MAR 2018

We are ready for tonight: 4 hours Gesualdo in Ghent!!

Sint-Machariuskerk, 19u
Prooststraat, 9000 Gent

(c) Koen Broos

WED 28 MAR 2018

Souvenirs of Gesualdo in Warsaw...

WED 28 MAR 2018

Souvenirs of Cypriot Vespers in Warsaw last week...

WED 28 MAR 2018

An interesting comment by Cesare Umberto on instagram about his Gesualdo experience in Lisbon!

"Last night I happily endured nearly four hours of the Tenebrae Responsoria (1611) by Carlo Gesualdo. A sort of self-flagellation you’ll say, but I am happy to report that I did not bleed one bit! Instead, thanks to maestro Björn Schmelzer and the astounding collection of voices that are graindelavoix, I was captivated by every impassioned note. As I anchored in to experience some of the most miraculousand beautiful music ever wrought (lit by a few simple bulbs that made an ominouscavern of the church of São Roque), I found myself lifted between a tenebrous baroque tableau and a far-off mosque. A clear picture of the agonised piety of the composer came to life (Gesualdo was a prince and nephew of St Charles Borromeo, absolved of having brutally murdered his first wife and her lover), every note proclaiming his penitence. What's more, the whole seems an expression of the very essence of Italy: that razor sharp edge between beauty and ugliness, between virtuosity and barbary...Each set begins as a cacophonous conversation (Gesualdo’s famous dissonance), voices competing for dominance until they find confluence in harmony and finish on the most poignant note: an end on which the entire universe seemed to me to be hanging. Stupefying, laser cut voices heightened by anguished Islamic style singing (showcasing the maestro’s anthropological bent), intoned the Medieval, Arabic roots of early music and made this one of the finest renditions I have ever had the privilege to hear. Thank you!"

WED 28 MAR 2018

Preparing church and chairs for tomorrow’s Gesualdo marathon in Ghent! Be quick, because last tickets are being sold...

Thursday March 29th
Sint-Machariuskerk, 19h

TUE 27 MAR 2018

Fantastic full page 5 star review by Cristina Fernandes in Portuguese newspaper PÚBLICO: “Gesualdo in an unforgettable marathon”

For those in the 'low countries': Thursday we perform Gesualdo in Ghent and Friday in Middelburg!

SUN 25 MAR 2018

Tonight Gesualdo in Warsaw!
In the context of the Geological Museum where we will perform, Gesualdo is absolutely contemporary music...Apparently there are still places available at the galleries upstairs: sound and view are amazing there!

SAT 24 MAR 2018

Extra large concerts are in demand...Gesualdo in 30 minutes!
3-4 hours to go...

SAT 24 MAR 2018

Ready and excited for Gesualdo marathon tonight in Lisbon! For those who still want to join, there must be tickets available at the entrance of Igreja de São Roque!

WED 21 MAR 2018

Preparing for Lisbon première of Gesualdo on Saturday.
Thank you guys of the Trienal de Arquitectura de Lisboa!

SUN 18 MAR 2018

We arrived in Warsaw!

Concert in half an hour! If you don't find a chair, try the galleries upstairs...

SUN 18 MAR 2018

We arrived in Warsaw!
Tonight Cypriot Vespers...apparently it's completely sold out but maybe negotiations at the entrance can help?
Next Sunday we are back with Gesualdo...

THU 15 MAR 2018

A preview of the GESUALDO marathon-tour, starting in Lisbon on March 24th, followed by Warsaw, Ghent, Middelburg, Mechelen, Hannover, Royaumont Graindelavoix performs the complete cycle of Tenebrae Responsoria in a 3 to 4 hours event! Don’t miss it! See you there!

With Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Albert Riera, Razek-François Bitar, Andrès Miravete, Adrian Sirbu, Marius Peterson, Arnout Malfliet and Björn Schmelzer (dir.)

TUE 13 MAR 2018

Scherzo Magazine awarded Cipriano De Rore CD with “Disco Excepcional” "La música, una expresión cultural, y por tanto contextual, no agota sus posibilidades con solo oírla, y Graindelavoix insiste en recordarlo en cada nuevo disco"

FR 2 MAR 2018

De Rore CD 'Album coup de cœur' on!
Read the very nice French review!

Album coup de cœur #2 Portrait of the Artist as a starved Dog

Dans un enregistrement novateur, le collectif Graindelavoix s’attaque aux madrigaux de Cipriano de Rore et décrasse le genre pour lui rendre toute sa vigoureuse éloquence.

« Portrait of the artist as a starved dog », le dernier enregistrement de Graindelavoix est un manifeste pour la liberté de l’interprétation. Pour traduire sa lecture, Schmelzer part d’un portrait de Cipriano de Rore (1), compositeur de madrigaux du XVIe siècle, estimant qu’on ne peut séparer la vie de l’artiste de sa musique. On y voit un homme posé mais dont le fond du regard traduit une certaine démence. En parallèle, le tableau « Melancolia » de Dürer (2). Y est représenté entre mille objets un chien squelettique aux côtés d’un ange visiblement excédé et furieux, dans la même veine que le premier protrait. Schmelzer voit dans cette frénésie non la dépression bilieuse du séraphin mais bien la figure d’un état de folie. Le chien cadavérique allongé à côté de lui traduit justement l’intensité de la pensée de l’ange qui conduit à une ascèse violente du corps. L’esprit puissamment occupé pressure le physique.

« Le portrait exprime la transe intérieure, inspirée, du compositeur et de son art ».

C’est cette transe qu’exprime l’œuvre de Rore. Pour Björn Schmelzer, le compositeur transgresse les codes de l’époque pour donner à ces madrigaux toute leur éloquence, ne lésinant pas sur la violence et la passion.

Résultat, un enregistrement lumineux dans lequel l’ensemble n’a peur ni de l’emphase, ni de l’excès, caractères qui sont au contraire largement assumés. La seule règle qui semble prévaloir ici est de coller au sens, de le servir avant même la beauté du son ou le raffinement musical. Le tempo, qu’on a trop souvent connu imperturbable dans la musique ancienne, est ici complètement souple au point que l’on navigue en pleine « déclamation à hauteur déterminée », comme disent les anciens, davantage que dans le beau chant.

Un travail délicat de clair-obscur dont la plus belle illustration se trouve peut-être dans le Se ben Il Duol (piste 11) où le pathos pèse de tout son poids mais est contrebalancé aussi tout en finesse par des tourments plus tempérés. Plus qu’une alternance tranchée de dynamiques, on voit ici le chatoiement d’un reflet de lumière ordonner ce jeu d’ombres. Et les ornements de suivre le mouvement. Ils sont des hoquets dans la voix, très naturels au fond chez les émotifs, plus que des parures sophistiquées sorties de quelque manuel de musique ancienne.

C’est en définitive des pièces profondément dramatiques que nous font partager Björn Schmelzer et Graindelavoix. En se libérant du corset de bienséance de « l’authenticité », les madrigaux de Rorer font suer et nous prouvent que la musique ancienne a encore de solides arguments à avancer à la tribune des passions.

Björn Schmelzer à la direction de Graindelavoix ©Koen Broos

Hans Müelich, portrait de Cipriano de Rore

Albrecht Dürer, Melancolia

WED 21 FEB 2018

In half an hour we start the concert in this amazing space in Rouen. Run if you are in the neighbourhood!

FRI 16 FEB 2018

Testing "our Gesualdo" in the magical hall of Royaumont abbey, after 3 years in residence - a place that has become like a second home! For sure it will be an exciting last year...

This co-production will go on tour beginning in March to Lisbon (Fundação Calouste Gulbenkian) , Warsaw (Festiwal Nowe Epifanie), Ghent (Muziekcentrum De Bijloke), Middelburg (MuziekPodium Zeeland). And afterwards to Mechelen (Lunalia), Hannover (KunstFestSpiele Herrenhausen) and Royaumont.
Check the calendar!

FRI 16 FEB 2018

Cipriano De Rore par graindelavoix: le disque de l'hiver!
By the way, we are with the program next Wednesday in Rouen, Chapelle Corneille with music by Cipriano De Rore and his spiritual grandson Carlo Gesualdo.

Cipriano de Rore par Graindelavoix

"Les enregistrements de l’ensemble belge Graindelavoix sont toujours des événements artistiques de premier ordre. Ce chroniqueur prend un grand plaisir à les souligner à chaque sortie. Après de superbes albums sur le Requiem de d’Orazio Vecchi (pour les funérailles de Rubens) et la Messe de Notre Dame de Machaut, c’est le tour des madrigaux de Cipriano de Rore. Les versions de Grandelavoix s’inscrivent dans la tradition des formes simples qui selon Luigi Zenobi : "l’interprète doit savoir chanter l’œuvre dans sa forme simple c’est-à-dire, sans aucun passaggio, mais seulement avec grâce, et trille, tremolo, ondeggiamento, et esclamatione."
Un album indispensable pour comprendre et apprécier un compositeur essentiel de la renaissance. Une opportunité aussi pour découvrir l’art subtile et magique de cet ensemble belge de premier ordre que chaque enregistrement se veut une découverte artistique de premier plan."
Philippe Adelfang (2-2018)

MON 12 FEB 2018

Watch this smart and very funny review of the Cipriano De Rore CD by Lukas Henning...

WED 31 JAn 2018

Join us for the SUMMERCLASS "Chanter l'amour à la française" at Royaumont Abbey! Björn Schmelzer, together with soprano Anne-Kathryn Olsen, accompanied with Anna Danilevskaia (fiddle) and Vincent Kibildis (harp) will focus on vocal repertoires in the Middle Ages & Renaissance through the big french traditions from the 14th to 20th century!

27 - 31 July at Royaumont
Send your application before February 16th!

TUE 23 JAN 2018

Chanter la Vierge à l’anglaise, our Royaumont 2017 coproduction tonight on the radio! In the meantime we recorded it on CD, to be released end of this year with Glossa!

Listen online

(c) Koen Broos

TUE 9 JAN 2018

Listen tonight at 8 pm to the live-recording of our Paris release concert with Cipriano De Rore madrigals on France Musique!

FRI 5 JAN 2018

De Rore CD tipped by Robert Strobl in German Music Magazine TOCCATA, january 2018!

“Beharrlich, unbeirrt und konsequent bleibt Björn Schmelzer seinem Credo treu: Eigenwillige und -ständige Stimmtimbres, scharf, akzentuiert, mit Mut zur Hässlichkeit, bisweilen bis kurz vor die Dissonanz ausgereizt, kernig, jederzeit aus dem Gesamtklang identifizierbar, selbstbewusst, jedoch ausgesprochen teamfähig…Eine Quadratur des Kreises, sagen Sie? Mitnichten. Das Experiment ist längst aus diesem Stadium hinaus!”

“Das Produkt is in seiner Radikalität und - Achtung - Schönheit (!) beeindruckend. Denn alles fügt sich letztendlich harmonisch und schön.”

THU 4 JAN 2018

AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS, our Beckett program, selected as best music production of the year by Hendrik Cammu in Belgian magazine HUMO! In August we will perform it once more at the Utrecht Early Music Festival. More info soon...

WED 3 JAN 2018

Newspapers enthusiastically announce the upcoming Gesualdo marathon project! Performances this year in Mechelen, Ghent, Lisbon, Hannover, Royaumont, Vlissingen, Warsaw.
Check our online agenda on

In Diário de Notícias

"A 24 de março (sábado de Ramos), na Igreja de São Roque, teremos a integral dos Responsórios de Quaresma e da Semana Santa de Carlo Gesualdo (1566-1613): uma maratona musical e oportunidade única para ouvir este repertório na sua totalidade, pelos Graindelavoix, ensemble que alcançou ao longo dos anos um estatuto de enorme carisma em todo o repertório polifónico a cappella."

In De Standaard

WED 27 DEC 2017

A late but interesting VECCHI review from Fono Forum by Reinmar Emans.

FRI 22 DEC 2017

Today 28 years ago Samuel Beckett died.

AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS, gdlv's Beckett performance will be one of the highlights of our Utrecht Festival residency August 2018!

(c) Markus Werner

TUE 12 DEC 2017

Tomorrow December 13th last seminar of the year in Museum Vleeshuis on Cipriano De Rore and his art by Björn Schmelzer!
On Medusa, madrigal, pathos and poetry...

drawing by Francesco Salviati

MON 11 DEC 2017

Top review by Matthias Lange on!

De Rore im Porträt

Björn Schmelzer setzt seinen Weg mit Graindelavoix konsequent und unbeirrt fort. Vor allem immer reflektiert und gut begründet. Man weiß eben nicht, wie diese Musik wirklich gesungen wurde. Und Schmelzer kann zeigen, dass es auch so gewesen sein könnte.

Die neue Platte des eigenwilligen belgischen Vokalensembles Graindelavoix bietet ein Programm mit Madrigalen von Cipriano de Rore, unter anderem zeitweilig Kapellmeister an Venedigs Markusdom. De Rore wird im auf den ersten Blick seltsam oder kurios anmutenden Titel der Produktion mit einem ‚Porträt des Künstlers als ausgehungerter Hund‘ gewürdigt. Björn Schmelzer, intellektueller Vorreiter eines anderen Blicks auf die Musik aus Renaissance und Mittelalter und umtriebiger Leiter von Graindelavoix, speist diese Perspektive auf de Rore aus einer vergleichenden Bildbetrachtung: In Albrecht Dürers ‚Melancolia I‘ ist an der Seite einer geflügelten Frau ein ausgemergelter Hund zu sehen, stellvertretend für die körperlichen Sinne, die im Zustand intensiver Inspiration quasi ausgehungert seien und so die Spannkraft hervorbringen, kreativ zu agieren, wahrhaft schöpferisch zu werden. Der bayerische Hofmaler Hans Mielich – jetzt kommt die Verbindung zu de Rore – hat ein Porträt des Komponisten gemalt, das diesen klar mit den Zügen ebenjenes Hundes verschmilzt. Gedanklich ein typischer Schmelzer – im kühnen Gang durchaus nachvollziehbar und schlüssig, aber wie stets auch überintellektuell verrätselt wirkend. Das wird im dreisprachigen, reich bebilderten Booklet von Schmelzer klug kommentiert. Allerdings ist es mit seinen Texten nicht selten so, dass sie im Moment, in dem sie verstanden scheinen, wieder in einem edel verhüllenden Nebel entschwinden.

Jedenfalls betonen die Vokalisten konsequenterweise, wie entschieden de Rore das Madrigal aus seiner früheren Harmlosigkeit riss, um es zu neuen Höhen zu führen – satztechnischen, vor allem expressiven Höhen, hinter die spätere Madrigalkunst nicht mehr zurückkonnte. Mehr noch: Es wird gezeigt, wie selbstbewusst er der aufbrechenden Kompositionskunst jener Zeit den weiteren Weg wies.


Graindelavoix ist eine der eigenwilligsten, jedenfalls klar identifizierbaren Formationen im Bereich alter und ältester Vokalmusik, programmatisch, aber vor allem sängerisch klar profiliert. Immer wieder auffallend ist die ästhetische und gedankliche Verwandtschaft zum Ensemble Organum, mit dem Marcel Pérès seit Jahrzehnten abseitiges Repertoire durchmisst, zum Beispiel aus spätantiken und frühmittelalterlichen Sphären: Zu hören sind scharfe, nur maßvoll mischfähige Stimmen, ein gleichsam aufgespreizter, unkonzentrierter, faseriger Klang. Oder auch körnig, wenn man auf den Ensemblenamen Bezug nehmen will. Jedenfalls ein Erlebnis, das weit abseits des üblichen hochglanzpolierten Ideals siedelt. Und ein Bild, in das man sich einhören muss. Schmelzer und seine Mitstreiter ordnen – hier, bei de Rores Madrigalen zumal – alles dem expressiven Gehalt unter, Stimmschönheit wird weder individuell noch in der Gruppe angestrebt. Nicht selten wird gar die Grenze zu exaltiertem, freilich tongebundenem Rufen überschritten.

Man könnte annehmen, dass bei so viel Eigenheiten und Eigensinn – auf die üppige und reiche Verzierungspraxis bis hin zu kleinen Glissandi wurde noch nicht hingewiesen – das gesamte Konstrukt ins Schwanken käme. Doch nichts davon: Jeder Abschnitt fügt sich am Ende zu einem mild durchsonnten Schlussakkord, alle Interaktion ist fein ausgehört. Feine Impulse geben die mitgehenden oder die Stimmen abwechselnden Instrumente: Der Zink von Lluis Coll i Trulls und verschiedene Zupfinstrumente wie Ceterone, Laute und Gitarre von Floris de Rycker tragen wesentlich zum überzeugenden Gesamteindruck bei, wirken im Kontext farbig, sind tragfähig auch rein instrumental.

Björn Schmelzer setzt seinen Weg mit Graindelavoix konsequent und unbeirrt fort. Vor allem immer reflektiert und gut begründet. Man weiß eben nicht, wie diese Musik wirklich gesungen wurde. Und Schmelzer kann zeigen, dass es auch so gewesen sein könnte. In jedem Fall verlangt es dem anderes gewöhnten Hörer ästhetisch einiges ab. Es wird wie immer Ablehnung geben und uneingeschränkte Zustimmung. Dem Rezensenten nötigt dieses musikalisch-intellektuelle Gesamtkonstrukt Respekt ab: Denn beeindruckend ist es.
Matthias Lange (12-2017)

WED 6 DEC 2017

Very honored to be finalist of the ICMA (International Classical Music Awards) 2018 with Vecchi Requiem CD!

TUE 5 DEC 2017

Tomorrow Seminar III on Cipriano De Rore at Museum Vleeshuis Antwerpen. Björn Schmelzer talking about melancholy, 'furor divinus’, masks, Michelangelo…

Michelangelo, detail Medici Chapel, Florence

MON 4 DEC 2017

Marcel Bijlo vindt de Cipriano De Rore CD bijzonder!

Cipriano de Rore was een van de vele Zuid-Nederlanders die in Italië werkten. Zijn achternaam is een veritalianisering van zijn geboorteplaats Ronse, gelegen tussen Gent en Doornik. De Rore was een belangrijke schakel in de ontwikkeling van het madrigaal in de zestiende eeuw, hij werd door niemand minder dan Claudio Monteverdi als de ‘vader van de muziek’ beschouwd. In ieder muziekgeschiedenisboek wordt De Rore genoemd, maar zijn madrigalen horen we zelden. En dat is eigenlijk jammer. Graindelavoix maakte voor een nieuwe cd, prachtig vormgegeven zoals altijd bij dit ensemble, een selectie uit De Rores madrigalen. Dit ensemble doet het altijd net even anders dan anderen, dat valt bij iedere nieuwe cd weer op. Door de zang niet strak te houden en door instrumenten te gebruiken laat Graindelavoix duidelijk horen hoezeer De Rore eigenlijk al vooruitwees naar de barok van Monteverdi. Voor wie houdt van messcherpe samenzang is dat even wennen. De korrel op de stem waaraan dit ensemble zijn naam ontleent is ook op deze cd onmiskenbaar aanwezig. Dat werkt geweldig in combinatie met Cipriano de Rores soms grillige en voor zijn tijd uiterst vooruitstrevende harmoniek. Alweer een bijzondere cd van Graindelavoix.
Marcel Bijlo (11-2017)

TUE 28 NOV 2017

Tomorrow Seminar II at Museum Vleeshuis Antwerpen.
Björn Schmelzer talking about melancholy, portraits, dogs and Cipriano De Rore…

Drawing by Parmigianino, self-portrait with pregnant dog

MON 27 NOV 2017

Another piece of the CD ‘Portrait of the Artist as a Starved Dog’ we performed on television now online!

WED 22 NOV 2017

Vanavond Seminar I over Cipriano De Rore in het Museum Vleeshuis Antwerpen om 20u.

TUE 21 NOV 2017

Listen and watch back to our Vrije Geluiden performance on NPO1 television last Sunday! Poi che m’invita Amore by Cipriano De Rore, one of the highlights of our new CD ‘Portrait of the Artist as a Starved Dog’.

MON 20 NOV 2017

Stem vanavond om 17u af op Klara, Björn Schmelzer vertelt over de nieuwe Cipriano De Rore cd in het programma Pompidou.

WED 15 NOV 2017

In 45 minutes we launch our Cipriano cd program in the amazing space of the Muziekgebouw in Amsterdam , including the official celebration of the cd with Ramsey Nasr. See you there!

TUE 14 NOV 2017

In Paris! Concert at 8.30 pm at Oratoire du Louvre!

MON 13 NOV 2017

Last check-up for our upcoming cd release-concerts in Paris and Amsterdam. By the way, very honored that Ramsey Nasr will do an after-talk-release-moment in Amsterdam! Another reason to join!
Première tomorrow in Paris; Amsterdam day after...

SUN 12 NOV 2017

André Bernold, author of the legendary “L’amitié de Beckett” and old friend of the late Beckett and Deleuze, enthusiastically about graindelavoix and the upcoming concert-cd release with Cipriano de Rore in Paris!

Faire fluer le passé dans le présent : "Graindelavoix" et Björn Schmelzer à Paris"

Il est rare en ces temps de sornettes et de billevesées à usage universel, d’avoir l’occasion d’exprimer pour quelqu’un ou quelque chose une admiration fervente, profonde, totale... C’est ce que je voudrais faire ici pour saluer le passage à Paris, ce 14 novembre à 20h30, à l’Oratoire du Louvre, de l’ensemble vocal et instrumental de musique ancienne GRAINDELAVOIX et de son chef BJÖRN SCHMELZER , avec LLUIS COLL I TRULLS au cornet à bouquin et FLORIS DE RYCKER pour la guitare, le luth et l’archicistre (CETERONE) de CARLOS GONZALES d’après GERONIMO CAMPI (c-1600) prêté par le Musée de la musique de Paris, dans un concert unique consacré au grand compositeur flamand, de stature européenne, CIPRIANO DE RORE (c. 1515-1565), l’un des plus célèbres madrigalistes avant Monterverdi et Gesualdo.

« GRAINDELAVOIX, constitué selon les époques et les disponibilités de chacun, de 6 à 11 chanteuses et chanteurs et de 0 à 7 instrumentistes, venus de toute l’Europe, justement, voici une Europe valable, - dont le nom salue la mémoire de Roland Barthes - , est basé à Anvers (ancienne et brillante métropole de grande culture européenne. Plantin, Rubens) ; est produit à St Laurent de l’Escorial, en Espagne (par Carlos CESTER); édité à Heidelberg (par GLOSSA) ; « pressé » en Autriche ; et dirigé, depuis le début, par un homme étonnant qui possède à mes yeux quelques-uns des signes du génie, un érudit profond d’une originalité puissante, un musicien, musicologue, iconologue, peut-être iconoclaste aussi, essayiste, philosophe et visionnaire : BJÖRN SCHMELZER, homonyme de ce compositeur du XVIIe siècle lui aussi ébouriffant, Johann Heinrich Schmelzer (c. 1620/1623-1680), actif à Vienne, puis à Prague, des traits prestissimo, aux violons, duquel je me souviens très bien.

« Björn Schmelzer et sa petite troupe de choc, servis par deux ingénieurs du son extrêmement talentueux, MANUEL MOHINO et ALEXANDRE FOSTIER, poursuivent, depuis plus de dix ans, dans des espaces acoustiques idéaux, principalement des églises de Belgique, mais une fois aussi en France, (à Saint Yved de Braine), activement soutenus par la solidarité lucide de quelques excellents esprits, dont les noms figurent systématiquement en tête du livret de chaque enregistrement, ce qui est remarquable en ces temps d’égoïsme, d’ingratitude et d’indifférence, soutenus aussi par quelques partenaires institutionnels et privés belges, municipaux ou nationaux, dont il faut saluer, là encore, la clairvoyance, des recherches d’un ordre que je trouve absolument fascinant et qui, avec une discographie presque mystérieuse, tant elle renferme d’inouï, forte de quatorze, bientôt quinze titres, les place au tout premier rang de ce splendide mouvement de renaissance de la musique (très) ancienne, que nous vivons en ce moment depuis une vingtaine d’années, en France aussi, après avoir connu les inoubliables grands pionniers des années 70 ; Renaissance qui surgit dans les ruines de tout le reste, au milieu de l’effondrement général de toutes les autres aménités.

« J’ai de la joie à reconnaître mes dettes vitales : c’est encore et toujours grâce à mon cousin, le Grand Inquisiteur, Olivier Chambas, de Lyon, l’un des hommes les plus attentifs de France en diverses matières, mais principalement à ce qui se fait de plus beau et de plus remarquable en musique, et pas seulement classique, que j’ai découvert le Requiem (1612, à Anvers) d’Orazio Vecchi (1550-1605), compositeur marquant déjà un peu connu par l’entremise notamment, de l’ensemble d’Allemagne AMARCORD et, à la suite, le Kyrie, le Sanctus et l’Agnus dei de la MISSA PRAETER RERUM SERIEM, Anvers, 1578, de GEORGE DE LA HÈLE (1547-1586), mort jeune et totalement oublié : indubitablement un génie, un météore, à la GIORGIONE. J’ai ressenti là, en écoutant ce disque enregistré en février 2016 (GCD P32113), un choc comparable à celui encaissé à l’âge de 13 ans à l’occasion du Sacre de Stravinsky dans la chorégraphie de Béjart et du Moïse et Aaron de Schönberg par les Straub, cinéastes ; deux découvertes qu’à cet âge je dus à la sollicitude de ma mère ; ou plus tard, j’étais à l’École Normale, à l’occasion de la révélation devant le retable d’Issenheim des Lamentations (1599) de Emilio de Cavalieri (c.1550-1602), alors pratiquement inconnues, elles aussi, de nouveau en la compagnie exclusive de ma mère, elle aussi bouleversée. Nous sommes sortis à près de minuit de ces Leçons de ténèbres du couvent d’Unterlinden : un rossignol chantait, en pleine ville (Colmar), dans la nuit pour cette seule et unique fois. C’était il y a très longtemps.

« Mais aujourd’hui, dans le champ magnétique induit par graindelavoix, parmi les CD chaque fois accompagnés d’un essai, toujours novateur, toujours inattendu, de Björn Schmelzer, de qui le style et la vitesse, l’altitude, les coups de sonde hardis, ne sont pas sans rappeler ceux d’un Walter Benjamin qui eût été musicien, je distingue avec le Vecchi/de la Hèle (2016, date d’enregistrement), orné d’une magnifique photo d’archives, un Cecus (consacré au grand compositeur franco-flamand de la cour de Philippe le Beau, Pierre de la Rue, une passion de ma jeunesse, et à Alexander Agricola), sur les couleurs en musique et la rhétorique musicale de la cécité (2010) ; les motets presque tous anonymes du manuscrit de Cambrai A410, 3e volet d’une saisissante méditation selon les lignes de l’architecte du gothique flamboyant Villar de Honnecourt dans la descendance légitime du penseur des sciences nomades (Gilles Deleuze dans Mille plateaux), une monumentale messe de Notre-Dame de Guillaume de Machaut (2010), avec un essai magistral dans lequel Schmelzer donne les clefs principales de sa théorie de l’interprétation ; la dernière parution enfin, ce Cipriano de Rore, dont le programme est, peu ou prou, celui du concert du 14 novembre à Paris, intitulé Portait de l’artiste en chien affamé (2016), sur des textes du Roland Furieux de l’Arioste. De Cinzio et Brevio, moins connus, et sur un passage très beau de Virgile (Aen IV, 305-319), qui donne envie de relire tout Virgile ; dans le livret correspondant, Schmelzer donne sa mesure de critique d’art, compétence qui, en épousant celle de musicologue, confère à Björn Schmelzer sa très forte singularité dans son domaine propre. Reste à découvrir les Vêpres chypriotes de Jean Hanelle, le 2 premiers Villard-guides, un Ockeghen de 2004, la musique du Brabant au XIIIe, Cesena…

« Eh bien ! Schmelzer et ses amis sont constamment guidés par le souci d’établir une théorie historiquement fondée et qui pourtant dépasse l’historicisme, un guide de la pratique aujourd’hui (et fondée aussi sur d’autres aspects que musicaux : architecturaux, ou picturaux, par exemple), c’est-à-dire un guide de l’interprétation à la fois plausible et vivante, d’une musique sublime dont on est certain qu’elle comportait des aspects et des dimensions qui ne pouvaient pas être notés ; et de retrouver ces aspects et ces dimensions par ce que Schmelzer, d’après Deleuze, appelle une manière de fabulation : d’une manière créatrice bien que non-arbitraire.

« Projet immense, dont les premières pierres sont là, pour nous, devant nous. C'est donc une démarche à la fois spéculative et pratique, à la fois philosophique et intégralement musicale, comme une pratique du temps lui-même.

« Ce travail d’une originalité, je le répète, hors de pair sur ce corpus-là, bien qu’il se réclame, entre autres, du grand Marcel Pérès, sera donc essentiellement celui D’UNE PRATIQUE DE L’ORNEMENT COMME ESTHETIQUE GÉNÉRALE, un maniérisme, si l’on veut ; la technique de ce qu’en profane j’appelais des cassations glissées ou des glissandi cassés, ou stoppés, des voix d’une efficacité extraordinaire ; d’une polyphonie spatiale réelle, ou quadriphonie, comme chez Monteverdi, par exemple, à St Marc de Venise ; d’un art de l’enveloppement des voix dont personnellement je ne connais aucun équivalent, et qui qualifie parfaitement graindelavoix pour la musique de Berio et, quelqu’un d’autre que moi l’a observé, de Kurtág. Ils sont 10, on croit en entendre 30, ou 50, et ça nous enveloppe et ça nous roule dans un pavement d’espace sonore que notre oreille distingue comme si le son voyait. Là est le mystère, là est le miracle. C’est une pure potentialisation.

« En bref, ce que veulent Schmelzer et graindelavoix, c’est « faire fluer le passé dans le présent », comme il est dit dans l’essai sur Machaut, avec une pratique de la musique qu’on appellera diagrammatique ; en laissant à Björn Schmelzer le soin de préciser encore, à l’avenir, cette conception autour de laquelle il tourne depuis longtemps.

« Mon professeur de musique au collège Victor Hugo de Colmar (Haut-Rhin), M. RAUCH, que j’ai donc eu au début des années 70, en 4e ou en 3e, avait placé au-dessus du tableau noir un immense panneau où se lisait, en lettres énormes, ceci, que nous récitions en chœur, toute la classe, debout, au début de chaque leçon hebdomadaire : « Pour bien comprendre un chef-d’œuvre, incline-toi bien bas devant lui et, RETENANT TON SOUFFLE, attends qu’il te PARLE. »

« Il est rare en ces temps de sornettes et de billevesées à usage universel, d’avoir l’occasion d’exprimer pour quelqu’un ou quelque chose une admiration fervente, profonde, totale, une admiration émue et passionnée où le respect le dispute à la reconnaissance. C’est ce que je voudrais faire ici pour saluer le passage à Paris, le 14 novembre à 20h30, à l’Oratoire du Louvre, de l’ensemble vocal et instrumental de musique ancienne GRAINDELAVOIX et de son chef BJÖRN SCHMELZER, avec LLUIS COLL I TRULLS au cornet à bouquin et FLORIS DE RYCKER pour la guitare, le luth et l’archicistre (CETERONE) de CARLOS GONZALES d’après GERONIMO CAMPI (c-1600) prêté par le Musée de la musique de Paris, dans un concert unique consacré au grand compositeur flamand, de stature européenne, CIPRIANO DE RORE (c. 1515-1565), l’un des plus célèbres madrigalistes avant Monterverdi et Gesualdo.

« GRAINDELAVOIX, constitué selon les époques et les disponibilités de chacun, de 6 à 11 chanteuses et chanteurs et de 0 à 7 instrumentistes, venus de toute l’Europe, justement, voici une Europe valable, - dont le nom salue la mémoire de Roland Barthes - , est basé à Anvers (ancienne et brillante métropole de grande culture européenne. Plantin, Rubens) ; est produit à St Laurent de l’Escorial, en Espagne (par Carlos CESTER); édité à Heidelberg (par GLOSSA) ; « pressé » en Autriche ; et dirigé, depuis le début, par un homme étonnant qui possède à mes yeux quelques-uns des signes du génie, un érudit profond d’une originalité puissante, un musicien, musicologue, iconologue, peut-être iconoclaste aussi, essayiste, philosophe et visionnaire : BJÖRN SCHMELZER, homonyme de ce compositeur du XVIIe siècle lui aussi ébouriffant, Johann Heinrich Schmelzer (c. 1620/1623-1680), actif à Vienne, puis à Prague, des traits prestissimo, aux violons, duquel je me souviens très bien. « Björn Schmelzer et sa petite troupe de choc, servis par deux ingénieurs du son extrêmement talentueux, MANUEL MOHINO et ALEXANDRE FOSTIER, poursuivent, depuis plus de dix ans, dans des espaces acoustiques idéaux, principalement des églises de Belgique, mais une fois aussi en France, (à Saint Yved de Braine), activement soutenus par la solidarité lucide de quelques excellents esprits, dont les noms figurent systématiquement en tête du livret de chaque enregistrement, ce qui est remarquable en ces temps d’égoïsme, d’ingratitude et d’indifférence, soutenus aussi par quelques partenaires institutionnels et privés belges, municipaux ou nationaux, dont il faut saluer, là encore, la clairvoyance, des recherches d’un ordre que je trouve absolument fascinant et qui, avec une discographie presque mystérieuse, tant elle renferme d’inouï, forte de quatorze, bientôt quinze titres, les place au tout premier rang de ce splendide mouvement de renaissance de la musique (très) ancienne, que nous vivons en ce moment depuis une vingtaine d’années, en France aussi, après avoir connu les inoubliables grands pionniers des années 70 ; Renaissance qui surgit dans les ruines de tout le reste, au milieu de l’effondrement général de toutes les autres aménités.

« J’ai de la joie à reconnaître mes dettes vitales : c’est encore et toujours grâce à mon cousin, le Grand Inquisiteur, Olivier Chambas, de Lyon, l’un des hommes les plus attentifs de France en diverses matières, mais principalement à ce qui se fait de plus beau et de plus remarquable en musique, et pas seulement classique, que j’ai découvert le Requiem (1612, à Anvers) d’Orazio Vecchi (1550-1605), compositeur marquant déjà un peu connu par l’entremise notamment, de l’ensemble d’Allemagne AMARCORD et, à la suite, le Kyrie, le Sanctus et l’Agnus dei de la MISSA PRAETER RERUM SERIEM, Anvers, 1578, de GEORGE DE LA HÈLE (1547-1586), mort jeune et totalement oublié : indubitablement un génie, un météore, à la GIORGIONE. J’ai ressenti là, en écoutant ce disque enregistré en février 2016 (GCD P32113), un choc comparable à celui encaissé à l’âge de 13 ans à l’occasion du Sacre de Stravinsky dans la chorégraphie de Béjart et du Moïse et Aaron de Schönberg par les Straub, cinéastes ; deux découvertes qu’à cet âge je dus à la sollicitude de ma mère ; ou plus tard, j’étais à l’École Normale, à l’occasion de la révélation devant le retable d’Issenheim des Lamentations (1599) de Emilio de Cavalieri (c.1550-1602), alors pratiquement inconnues, elles aussi, de nouveau en la compagnie exclusive de ma mère, elle aussi bouleversée. Nous sommes sortis à près de minuit de ces Leçons de ténèbres du couvent d’Unterlinden : un rossignol chantait, en pleine ville (Colmar), dans la nuit pour cette seule et unique fois. C’était il y a très longtemps.

« Mais aujourd’hui, dans le champ magnétique induit par graindelavoix, parmi les CD chaque fois accompagnés d’un essai, toujours novateur, toujours inattendu, de Björn Schmelzer, de qui le style et la vitesse, l’altitude, les coups de sonde hardis, ne sont pas sans rappeler ceux d’un Walter Benjamin qui eût été musicien, je distingue avec le Vecchi/de la Hèle (2016, date d’enregistrement), orné d’une magnifique photo d’archives, un Cecus (consacré au grand compositeur franco-flamand de la cour de Philippe le Beau, Pierre de la Rue, une passion de ma jeunesse, et à Alexander Agricola), sur les couleurs en musique et la rhétorique musicale de la cécité (2010) ; les motets presque tous anonymes du manuscrit de Cambrai A410, 3e volet d’une saisissante méditation selon les lignes de l’architecte du gothique flamboyant Villar de Honnecourt dans la descendance légitime du penseur des sciences nomades (Gilles Deleuze dans Mille plateaux), une monumentale messe de Notre-Dame de Guillaume de Machaut (2010), avec un essai magistral dans lequel Schmelzer donne les clefs principales de sa théorie de l’interprétation ; la dernière parution enfin, ce Cipriano de Rore, dont le programme est, peu ou prou, celui du concert du 14 novembre à Paris, intitulé Portait de l’artiste en chien affamé (2016), sur des textes du Roland Furieux de l’Arioste. De Cinzio et Brevio, moins connus, et sur un passage très beau de Virgile (Aen IV, 305-319), qui donne envie de relire tout Virgile ; dans le livret correspondant, Schmelzer donne sa mesure de critique d’art, compétence qui, en épousant celle de musicologue, confère à Björn Schmelzer sa très forte singularité dans son domaine propre. Reste à découvrir les Vêpres chypriotes de Jean Hanelle, le 2 premiers Villard-guides, un Ockeghen de 2004, la musique du Brabant au XIIIe, Cesena…

« Eh bien ! Schmelzer et ses amis sont constamment guidés par le souci d’établir une théorie historiquement fondée et qui pourtant dépasse l’historicisme, un guide de la pratique aujourd’hui (et fondée aussi sur d’autres aspects que musicaux : architecturaux, ou picturaux, par exemple), c’est-à-dire un guide de l’interprétation à la fois plausible et vivante, d’une musique sublime dont on est certain qu’elle comportait des aspects et des dimensions qui ne pouvaient pas être notés ; et de retrouver ces aspects et ces dimensions par ce que Schmelzer, d’après Deleuze, appelle une manière de fabulation : d’une manière créatrice bien que non-arbitraire.

« Projet immense, dont les premières pierres sont là, pour nous, devant nous. C'est donc une démarche à la fois spéculative et pratique, à la fois philosophique et intégralement musicale, comme une pratique du temps lui-même.

« Ce travail d’une originalité, je le répète, hors de pair sur ce corpus-là, bien qu’il se réclame, entre autres, du grand Marcel Pérès, sera donc essentiellement celui D’UNE PRATIQUE DE L’ORNEMENT COMME ESTHETIQUE GÉNÉRALE, un maniérisme, si l’on veut ; la technique de ce qu’en profane j’appelais des cassations glissées ou des glissandi cassés, ou stoppés, des voix d’une efficacité extraordinaire ; d’une polyphonie spatiale réelle, ou quadriphonie, comme chez Monteverdi, par exemple, à St Marc de Venise ; d’un art de l’enveloppement des voix dont personnellement je ne connais aucun équivalent, et qui qualifie parfaitement graindelavoix pour la musique de Berio et, quelqu’un d’autre que moi l’a observé, de Kurtág. Ils sont 10, on croit en entendre 30, ou 50, et ça nous enveloppe et ça nous roule dans un pavement d’espace sonore que notre oreille distingue comme si le son voyait. Là est le mystère, là est le miracle. C’est une pure potentialisation.

« En bref, ce que veulent Schmelzer et graindelavoix, c’est « faire fluer le passé dans le présent », comme il est dit dans l’essai sur Machaut, avec une pratique de la musique qu’on appellera diagrammatique ; en laissant à Björn Schmelzer le soin de préciser encore, à l’avenir, cette conception autour de laquelle il tourne depuis longtemps.

« Mon professeur de musique au collège Victor Hugo de Colmar (Haut-Rhin), M. RAUCH, que j’ai donc eu au début des années 70, en 4e ou en 3e, avait placé au-dessus du tableau noir un immense panneau où se lisait, en lettres énormes, ceci, que nous récitions en chœur, toute la classe, debout, au début de chaque leçon hebdomadaire : « Pour bien comprendre un chef-d’œuvre, incline-toi bien bas devant lui et, RETENANT TON SOUFFLE, attends qu’il te PARLE. »

« Mon cher vieux Maître, étiez-vous fumée, RAUCH, ou ivresse, RAUSCH : je n’ai fait que ça toute ma vie, j’ai suivi votre divin conseil. Aujourd’hui, c’est à vous, mon cher vieux Maître, que je dois de pouvoir dire à nos amis d’Anvers aussi : Björn, my dear friends, I bow in wonder. Je m’incline avec une joie profonde devant Binchois, Nicolas Champion, Pierre de Cambrai, les anonymes de Cambrai, Ockeghem, Pierre de la Rue, Alexander Agricola, Juan de Anchieta, Josquin, Machaut, Jean Hanelle, Vecchi, de la Hèle, Cipriano de Rore, né, comme dit Björn, dans une ville de gangsters, et, retenant mon souffle, j’attends, amie lectrice, ami lecteur, qu’ils te PARLENT. »

André Bernold in Mediapart.

SAT 11 NOV 2017

Very enthusiast first English review of Cipriano de Rore CD on Harry’s classical music corner ! Top recommendation!

If you have enjoyed Graindelavoix before, there is no need to hesitate, for what you know you get. I felt blasted away at such gorgeous singing and their fresh approach in tackling such a great renaissance master. In his excellent essay Schmelzer explains every detail and I go along with his reasoning. It is such a treat to wander through this music and be flabbergasted at every turn in the road. That makes for exhilarating listening. He knocks every conceivable notion you have from renaissance music out of countenance, and succeeds in surprising you with what he thinks is the right approach. The sheer beauty of "Convien ch'ovunque sua sempre cortese", or "Mentre lumi maggior", makes me gasp with admiration. What a fresh and invigorating wind is blowing with Graindelavoix. The music bursts into your ear, a glittering explosion of sound that scatters its bright rays of light in all directions with wonderful abandon. I think that Graindelavoix has build up an impressive discography over the past few years and established them at the pinnacle of excellence. This new release is again a confirmation in that it represents a different look on the music of old, and can unleash such beauty. Their performance has a distinctive fluidity with grace and conviction, and always flows in the right direction. State of the Art recording.

TUE 7 NOV 2017

Nieuwe cd net uit in België en al een eerste reactie:
"Magnifiek. Niet te missen!"

Michel Dutrieue in Stretto.

Graindelavoix, madrigalen van Cipriano de Rore ”Portrait Of The Artist as a starved dog"

Björn Schmelzer nam voor het label glossa met zijn superbe ensemble “graindelavoix”, 17 madrigalen op van Cipriano de Rore, één van de toonaangevendste componisten van de 16de eeuw.

Cipriano de Rore (ca.1515-1565), afkomstig uit Ronse, was een representatieve vertegenwoordiger van de generatie Nederlandse polyfonisten na Josquin, die in Italië werkten en wier muziek bepalend was voor de ontwikkeling van de muziek van de laat Renaissance. De Rore was bv. tussen 1542 en 1546 in Brescia. Cypriano de Rore was één van de meest vooraanstaande componisten van Italiaanse madrigalen, meer nog, hij was eigenlijk het bekendst voor zijn Italiaanse “madrigali di pianto e furore”.

Na een vermoedelijk verblijf in Venetië in de kring van Willaert werd hij kapelmeester aan het hof van Ercole II d’Este, hertog van Ferrara. Tussen 1560 en 1563 was hij in dienst van Margaretha van Parma in Brussel en van haar echtgenoot Ottaviano Farnese in Parma, en zou vervolgens opvolger geweest zijn van Willaert als kapelmeester van de San Marco in Venetië. Hij was opnieuw in dienst van Farnese in Parma tot zijn overlijden in Parma in september 1565. Waarschijnlijk reisde hij onder de bescherming van Margaretha van Parma, in de eerste helft van de zestiende eeuw, naar Ferrara. Zijn madrigaal “Mentre lumi maggior” zou trouwens naar men aanneemt, een lofzang zijn op Margaretha van Parma en haar echtgenoot Ottaviano Farnese.

Het werk van de grootste Vlaamse Renaissance componist Cipriano de Rore genoot aanzienlijk succes, ook na zijn dood. Sommige van zijn madrigalen zijn te vinden in tientallen versies, en dit tot aan het begin van de zeventiende eeuw. Het madrigaal was in de Renaissance een vier- tot zes stemmige a capella-compositie op een wereldlijke tekst. Na 1550 ontwikkelde het madrigaal zich meer polyfoon en imiterend en was er een toename van chromatiek. Het was de tijd van Willaert, de Rore, Andrea Gabrieli, Orlando di Lasso, de Monte en Palestrina.

Na 1580 vindt men in de muziek van Luca Marenzio, Gesualdo en Monteverdi meer de combinatie van het solo-madrigaal en monodie met basso continuo, en lag het accent op chromatiek (cfr. Caccini en de Wert). Als componist van vier- of vijfstemmige madrigalen, behoorde de Rore tot de tweede generatie madrigalisten. Hij schreef canonische technieken zoals imitatie voor, die sterke invloed hadden op Palestrina, Philippus de Monte en Claudio Monteverdi. De titel van de cd verwijst naar de gravure van Albrecht Dürer “Melencolia I” waarop een magere hond en een vrouw met gespannen blik te zien zijn, een treffende gelijkenis met de melancholische muziek vol spanning, balancerend tussen emotionele uitersten, van de Rore, hier schitterend uitgevoerd door Lluis Coll i Trulls (cornet), Floris De Rycker (chitarrone, luit en gitaar) en Graindelavoix. Magnifiek. Niet te missen!

Lees meer

THU 26 OCT 2017

For those interested in the Vleeshuis lectures: Schmelzer will talk four times about another Cipriano De Rore, another aspect of his portrait, another dog... You can jump in for one session or have them all! Welcome!

Aan al wie graag de Vleeshuis lezingen bijwoont: Schmelzer praat vier keer over een andere Cipriano de Rore, telkens een ander aspect van het portret, telkens een andere hond... Welkom voor één of meerdere sessies!

Nov 22nd, 29th
Dec 6th, 13th
Museum Vleeshuis, 8 pm

WED 25 OCT 2017

Jolie critique de notre concert à Royaumont!


C’est toujours un plaisir de revenir au Festival de Royaumont pour entendre, dans la chaleur des nuits d’automne, l’ensemble Graindelavoix qui a offert, à l’occasion de la journée Mythes et mystères, un répertoire religieux d’une rare beauté, plongeant l’auditoire dans une méditation contemplative, où l’introspection devient apaisement.

Pendant plusieurs années, Björn Schmelzer, anthropologue et ethnomusicologue de formation, s’est intéressé à la généalogie des répertoires vocaux anciens et à leur interprétation. Ses recherches l’ont amené à explorer la tradition vocale de la méditerranée depuis le Moyen Âge, dans un travail mêlant anthropologie, histoire, géographie humaine et ethnomusicologie.
Dans le but de mettre en pratique le fruit de sa recherche, en 2000, Björn Schmelzer a fondé l’ensemble vocal Graindelavoix (dont il est également le directeur artistique) avec Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Razek-François Bitar, Tomàs Maxé, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson et Arnout Malfliet. C’est avec son premier enregistrement, Missa Caput d’Ockeghem (2006) que cet ensemble d’artistes polyvalents issus de différentes traditions a attiré l’attention de la scène internationale par son approche innovante (historiquement éclairée, mais audacieuse) de la musique ancienne.
Dans le cadre de la journée Mythes et mystères à Royaumont, où il est en résidence depuis 2015, l’ensemble a présenté un programme autour de chants à la Vierge, montrant sa démarche de “musicologie affective en action”.

Des voix à nu, dans une draperie musicale en hommage à la Vierge

C’est dans une disposition circulaire, caractéristique de leur ensemble, que Graindelavoix nous a fait découvrir cet hommage à la Vierge Marie, une déclaration d’amour maternel aux teintes universelles.
Une voix féminine s’empare des premières notes, puis profonde et tellurique, elle s’élève dans un silence respectueux et religieux. Une voix d’homme la rejoint et les couleurs de leurs timbres se fondent les unes aux autres de manière éloquente. Le Kyrie Rex Virginum, dont on ignore l’auteur, a des allures de chant corse, avec des sonorités à la fois très ancrées et légères, qui nous troublent et aiguisent notre curiosité. Avec un éclairage minimaliste composé de quatre ampoules, dispositif très adapté à ce petit ensemble regroupant huit chanteurs et un chef, les bras sombres de la nuit nous recouvrent les épaules et nous invitent à la méditation, tandis que les voix célestes suivent la courbe d’une oscillation parfaite.
On retrouve ensuite deux compositeurs anglais inconnus : Thomas Ashewell, qui fut probablement maître de John Taverner, et John Browne, que l’on connaît par sa présence dans le célèbre Eton Choirbook, un des rares recueils de musique liturgique latine ayant survécu au schisme anglican.

De la Missa Ave Maria de Thomas Ashewell, on remarquera le superbe Agnus Dei, où les lignes vocales éthérées contrastent avec le style vocal de l’ensemble où les voix se mettent à nu dans tout leur spectre et leur “grain”, soulignant l’humble hommage de l’humain au divin.
Après le saisissant Stabat Mater, petit bijou d’élégance dans l’entrelacement des lignes vocales, où les cadences régulières invitent au silence et à la méditation, le Salve Regina clôt le concert, toujours dans une atmosphère d’apaisement et d’élévation spirituelle qui accompagne nos pas sur le carrelage coloré du réfectoire des moines de l’abbaye de Royaumont, que nous quittons en silence.

WED 18 OCT 2017

Good news for our English fans!
We just finished a new recording for next year: English Florid style and motets of Eton choirbook by John Browne...after Brexit we keep English patrimony alive on the continent!

TUE 3 OCT 2017

The upcoming CD arrived today in the office!
And...of course it’s more than just a CD...

Very proud of the result...a daring approach to the equally daring madrigals of Cipriano de Rore, renaissance Hungerkünstler...

Release for the end of this month!

WED 13 SEP 2017

Check out this new bootleg with live performance of Stabat Mater by Josquin, two weeks ago in Brussels Kapellekerk…. Enjoy!

WED 30 AUG 2017

At 8 pm start of Brussels concert at Kapellekerk:
first collaboration with fantastic organist Léon Berben and Belgian première of Leopolita mass and motets!
With Anne-Kathryn Olsen, Albert Riera, Razek-Francois Bitar, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet and Björn Schmelzer (dir.) Léon Berben (organ)

MON 28 AUG 2017

We are ready to perform 'Florid Style' at 5 pm at Utrecht Dom,
a place we love and know well..
Only very few tickets left..

SUN 27 AUG 2017

Concert tomorrow at Domchurch Utrecht at 5 o'clock!
Don't miss it!

THU 24 AUG 2017

Listen to a small part of our Krakow concert. If you want more:
we bring the program on Monday 28th in Utrecht !

FRI 18 AUG 2017

Some pictures of yesterday's Krakow concert!

photos by Katarzyna Klimek

WED 16 AUG 2017

Preparing the Krakow première of our new program Florid Style...
Concert tomorrow at 8.30 pm at the Dominican church.

Festiwal Muzyki Niezwykłej

Who can't be there, join the program later in Utrecht or Royaumont !

SUN 13 AUG 2017

And this one:

FRI 11 AUG 2017

There appeared new bootlegs on youtube…
Discover for example this one from the Du Fay concert in Zuccharo…enjoy!

WED 9 AUG 2017

"Goede raad is duur” as a nice Dutch proverb goes. For the non-Dutch speakers: guys, do the effort to put this review of Luister August 2017 in google translate:
“…never boring, absolutely exciting. What does critic Vis want to prove?”

SAT 5 AUG 2017

Fijne review van een geweldige tweedaagse bij TAZ in Oostende!

"Je kan geen flauw idee hebben wie Beckett was, lak hebben aan oude en polyfonische muziek, een hekel hebben aan kerken en gebeden en toch diep geraakt en bewogen worden door Graindelavoix."

Lees meer

SAT 5 AUG 2017

Vanavond laatste keer op TAZ (Theater Aan Zee)!
Om 22u in de Sint-Petrus-en-Pauluskerk! Be there!

THU 3 AUG 2017

Join us tonight (or tomorrow) in Oostende for Beckett and polyphony ! Performance at 10 pm at Sint Petrus en Pauluskerk!

WED 2 AUG 2017

At the same time on the Northern front.
Last check-up in Oude Kerk of Delft . Join the concert at 9 pm!

WED 2 AUG 2017

Preparing for tomorrow's first performance at TAZ (Theater Aan Zee) of AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS!
At 10 pm at the Petrus and Pauluschurch.

FRI 28 JUL 2017

Discover the new bootleg: 30 minutes cut of lamentations by Pedro Ruimonte, live sung in april in Brno.

THU 27 JUL 2017

There we go again: BBC-Magazine shares other cliché-critics on Vecchi CD: the "unconventional performances" are “posturing”, “rasping and gravelly vocal timbres” “oriental-style ornaments”(?), “shocking results” and of course the confirmation that this is nothing new (rather a copy of Organum; on the other side of the river everything looks the same of course…) strangely enough the end judgment of the recording is rather positive, be it experimental: “an interesting an ultimately quite mesmerising experiment - the aural equivalent to Rubens’s swirling movement and dramatic sfumato." Not easy to be different in early-music-land…

FR 30 JUN 2017

Alex and Björn finished today the edit of upcoming CD with work by Cipriano de Rore! We are really excited by the result! Pioneering madrigals as you never heard them before! Release in october, of course with

MON 26 JUN 2017

Thank you Jitka, David and the people of Boskovice for your warm hospitality: a great experience for us!

SUN 25 JUN 2017

Local publicity with the church in the back...

SAT 24 JUN 2017

Tonight Björn Schmelzer's lecture in Brno, more than welcome!

7 pm - Praha / Forum for architecture and media
Husova 18, 602 00 Brno

SUN 18 JUN 2017

In 30 minutes concert in Zuccaro!
The church still breathes the spirit of Du Fay...

SAT 17 JUN 2017

Concert in this wonderful abbey church of Silvacane in 30 minutes, hurry up!

WED 14 JUN 2017

Did you see the new bootleg recording?
A live-performance of Machaut's hypnotizing motet Inviolata Genitrix...

FRI 9 JUN 2017

Another nice nice review (at least after you get used of the "swooping between the notes")!

Orazio Vecchi’s name pops up from time to time, but he is by no means as well-known as other Italian contemporaries such as Giovanni Gabrieli. Björn Schmelzer’s extensive notes for this release go into some detail on the subject of funerary traditions in Antwerp of the period, suggesting Vecchi’s Requiem as a likely contender for performance at the funeral of Peter Paul Rubens in 1640. The cover image, in fact an early 20th century funeral procession in Wieringen, North Holland, shows a late continuation of the tradition for the wearing of a ‘huik’ or ‘huyck’, something that would have been a familiar sight in Antwerp in the Baroque period.
This is a fascinating subject, further illustrated in the booklet with some church interiors of the time. Vecchi’s music represents a pre-iconoclastic style of opulent polyphony and exuberant settings of the text comparable with those of the likes of Tallis and Palestrina. The requiem text is printed in the booklet both in Latin and English translation. So involved do we become in the mysteries of Baroque concealment and disguise that there is something of a shortage of information on the music in this recording, though the concept appears to be the recreation of the music for Rubens’ elaborate funeral service.
In any case, this is a rich feast of a capella religious church music at a high order of quality. The voices of Graindelavoix create a marvellous tapestry of sound, from gorgeous low basses to nicely balanced trebles. There is a certain amount of swooping between the notes, and while I initially found this off-putting I can also hear how this might be an artistic decision, giving a heightened doloroso effect to the music. Listeners will have to decide for themselves if they can get past this aspect of the performance, and for myself I would be intrigued to hear an alternative with cleaner leaps, just to see if my impression of this as emotive expression is misplaced. Whatever the subjective quibbles, there are plenty of special moments in this sequence, and with beautiful sonorities and some striking contrasts of colour there is plenty of genuine lamentation going on here. I love the harmonic scrunches that occur from time to time. Antiphonal effects are a feature, with double choirs playing against each other and captured nicely in the stereo of the recording. Vecchi’s Requiem is supplemented by some remarkable music by George de La Hèle. Taken from his Missa Praeter rerum serium, this is a further example of “incredible polyphony in the midst of the Calvinist Republic in Antwerp that demonstrates the tremendous talent of a forgotten master.” With stunning rarities such as these this release has to come with a warm recommendation.
Dominy Clements

FRI 2 JUN 2017

Great Friday news!
Our Beckett/polyphony program AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS will be two times at TAZ#2017 in Ostend, August3th and 4th, please arrange your holiday plans accordingly...
More details on from June 7th on!

photo Camille Blake

TUE 30 MAY 2017

Small film about graindelavoix's intervention in Katowice....

MON 22 MAY 2017

Splendid review in Pizzicato Magazine by Remy Franck of our Lamentations concert in Katowice ...

Stupende vokale Reinheit
Nach der Opulenz symphonischen Klanges die Reinheit von acht Stimmen: Das in Antwerpen beheimatete, aber sehr international besetzte Vokalensemble ‘Graindelavoix’ sang unter seinem künstlerischen Leiter Björn Schmelzer die ‘Lamentationes Hieremiae Prophetae’ von Carl Luython (1557-1620), einem franko-flämischen Komponisten und Organisten der späten Renaissance sowie von Pedro Ruimonte (1565-1627), einem spanischen Komponisten, der einen großen Teil seines Lebens in Belgien verbrachte. ‘Graindelavoix’ bewies einmal mehr, dass es ein wirklich einmaliges Ensemble ist, dessen Interpretationen durch eine ungemein stark entwickelte Verzierungskunst und ein gestalterisches Raffinement erkennbar werden. Fast mehr noch erstaunen die Substanz und der harmonische Reichtum der acht Stimmen sowie die gleichzeitig erzielte absolute Reinheit. Im riesigen Raum des NOSPR-Konzertsaals schwangen sich diese Klänge eines klagendem Gesangs mit beeindruckend kreativer Kraft in die Lüfte und hüllten den Zuhörer damit ein.

Read more

photos by Izabela Lechowicz

SAT 20 MAY 2017

Leaving Katowice, direct flight to Brasschaat!
Concert tonight: join us!

FRI 19 MAY 2017

Some snapshots...

FRI 19 MAY 2017

Rehearsing Luython in Katowice concert hall...
Concert tonight at 19.30!

NOSPR concert hall
plac Wojciecha Kilara 1
40-202 Katowice, Poland

THU 18 MAY 2017

Tomorrow Antwerp lamentations (Luython and Ruimonte) in Katowice!

NOSPR concert hall, 19.30
plac Wojciecha Kilara 1
40-202 Katowice, Poland

With Alice Kamenezky, Anne-Kathryn Olsen, Razek-François Bitar, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Tomas Maxé and Björn Schmelzer (dir.)

MON 15 MAY 2017

Deze zaterdag in de H. Hartkerk van Brasschaat:
graindelavoix met confréries!
Voor wie het programma nog niet heeft meegemaakt is dit de kans...

H. Hartkerk, 20u30
Sint Huibrechtlei 5
2930 Brasschaat

Photo Koen Broos

WED 10 MAY 2017

Vandaag in De Standaard:
Annemarie Peeters enthousiast over Vecchi cd!

TUE 9 MAY 2017

Do you like polyphony?

Begeef u naar Kortrijk!
Beckett hoor je haast nooit, polyfonie nog minder!
Onze-Lieve-Vrouwekerk, 21u

MON 8 MAY 2017

Starting rehearsals AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS (Beckett/polyphony). Tomorrow concert in the splendid acoustics of the Onze-Lieve-Vrouwekerk in Kortrijk!

Festival van Vlaanderen Kortrijk
9 mei 2017, 21u

FRI 5 MAY 2017

Did you notice that in the meantime we released also our expo-book-album "Music for an Antwerp Church" as a separate digital release with Glossa? Here you can find more never recorded pieces by Ruimonte, Lobo, Antwerp cathedral master Matthias Pottier and Plantin printed Alard du Gaucquier! And, cherry on the cake, a nice bonus: the addition of 10 minutes motet Salve Antverpia by Tielman Susato in an unheard graindelavoix performance!
Check it asap!

Available via iTunes, Quobuz, Napster, Amazon and others.

Read more

THU 4 MAY 2017

An enthusiast review from Ireland by Michael Dervan!

Italian composer Orazio Vecchi (1550-1605) is remembered for his madrigal comedies. Forget that background when you approach this new CD. Tune in instead to the Gothick imagery of the black-shrouded figures on the disc’s cover. Björn Schmelzer believes that Vecchi’s Requiem, representing “austerity, emptiness, darkness” and a face of the baroque that is black, was used in the Antwerp funeral service of the painter Rubens along with shorter selections by George de La Hèle, Pedro Ruimonte and Duarte Lobo. The performing style is intense and personal, The singing embraces wide-ranging vocal timbres and features freedoms in embellishment and ensemble that are as far from the conventions of vocal purity as you care to imagine.

Read more

WED 3 MAY 2017

Björn Schmelzer spreekt vanavond met de doden. Benieuwd?
Kom vanavond naar Kulak in Kortrijk!

19u30, KU Leuven Campus Kulak
E. Sabbelaan 53, 8500 Kortrijk

(c) Koen Broos

FRI 28 APR 2017

Volgende week woensdag, 3 mei allen naar Kortrijk voor de Demonen van de Oude Muziek. Björn Schmelzer legt dan uit hoe je de stemmen van de doden evoceert.
Opgelet, niet voor bangeriken!

Lees meer!

TUE 25 APR 2017

Weldra Belgische première AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS, het Beckett polyfonie project van graindelavoix in Kortrijk !

9 mei 2017, 21u
Onze-Lieve-Vrouwekerk, Kortrijk
Get your tickets now!

MON 24 APR 2017

Nice exhaustive article on Björn Schmelzer and graindelavoix in Süddeutsche Zeitung by Helmut Mauró!

Ton und Trance
Sein Antrieb ist die Überzeugung: So langweilig kann das nicht geklungen haben. Wie der Belgier Björn Schmelzer das sonnige, bunte Mittelalter musikalisch wiederbelebt, dass es eine Freude ist.

Musik aus dem Mittelalter, das verspricht öde Klänge und staubige Rhythmen, eine hüpfende Flöte und blöde dreinblickende Menschen in Kartoffelsackhosen. Ganz anders der belgische Volkskundler Björn Schmelzer, der sich genauer mit den alten Handschriften und ihrer Verlebendigung beschäftigt hat und diese Musik mit seinem Gesangsensemble "Graindelavoix" so aufführt, als sei sie heute oder zumindest für heute komponiert. Auf einmal begegnet man einer faszinierenden Klangwelt, wie sie sonst nirgends in der klassischen Musik zu finden ist, und im Pop schon gar nicht.
Nach dem Auftritt im Berliner "Kraftwerk" sitzt er auf einer Bierbank in einem Sichtbetonraum gleich neben der Bühne, wo seit beinahe einer Stunde ein paar Blechbläser auf- und abschwellende, sich verdichtende und wieder verdünnende Klangmuster in den dunklen Raum zaubern. Eine Veranstaltung des Märzmusik-Festivals im Berliner "Kraftwerk". In der Nacht zuvor war Schmelzer mit seiner Alte-Musik-Gruppe aus Antwerpen hier aufgetreten. Dabei musste er nicht nur gegen zwei handelsübliche Klanginstallationen im Erdgeschoß ankämpfen, sondern auch gegen harte Beats und rumpelnde Bässe aus dem Club "Tresor" im gleichen Gebäude, vor dem die Jugendlichen Schlange standen; der Eintritt dort war viel günstiger als beim staatlichen Märzmusik-Festival. Auch andere Widrigkeiten arbeiteten in dieser Nacht gegen Schmelzer und sein Gesangsensemble. In Berlin stellt sich immer die Frage: Wie viel Drogen braucht der Mensch, zum Beispiel Marihuana, und der unbedarfte Besucher musste an diesem Abend denken, so viel nun auch wieder nicht, bevor ihm schlecht wurde. "Wir haben es überlebt", sagt Schmelzer. Letzte Woche sangen sie in einer Berliner Kirche, aber solche Festivals mit etwas anders gearteter Kundschaft sind ihm genauso lieb, sagt er, da erreiche er ein anderes Publikum. Das liegt dann auf Feldbetten, aus dem Erdgeschoß heraufgeschleppt, und lauscht dem fremdartigen Gesang mit mildem Lächeln und glasigen Augen, als sei es eine etwas andere Art von Trance-Music.
"And Underneath the Everlasting Arms - Polyphony for a Better Sleep" heißt das Programm mit gesprochenen Texten von Samuel Beckett und Musik von Agricola, Desprez, Senfl, Coppini, Obrecht, Divitis, Gombert, Sheppard und Lasso. Der Name "Graindelavoix" heißt soviel wie "Kern der Stimme" und man kann dies sowohl auf den Klang und die Art ihrer Einsetzung, beziehen, als auch auf die Essenz des Vorgetragenen. Schmelzer will die ganze Musik, den rein musikalischen Klang, den Wortklang, den Textinhalt und darüber hinaus das Eigentliche: die klingende Seele. Musik als Medium von Mensch zu Mensch. Der musikalische Kern ist kein klangästhetischer, sondern ein spiritueller.

Der Antrieb des Musikers ist die Überzeugung: So langweilig kann das nicht geklungen haben
Schmelzer sagt das nicht so direkt, aber die Art, wie er um das herumredet, was man so direkt nicht benennen kann, weist immer wieder in eine Richtung: nach innen. Das neue Album "Requiem" mit einer Trauermusik des Renaissance-Meisters Orazio Vecchi - die nach Schmelzers Nachforschungen wahrscheinlich bei der Beerdigung von Peter Paul Rubens gesungen wurde - ist nach den elf bereits erschienenen noch einmal eine Steigerung an Ausdruckskraft und leidenschaftlicher Spiritualität. Die Art des Singens hat mehr mit den Klageweibern von Kreta zu tun oder mit sardischen Hirtenliedern als mit der höfischen Kunst des nördlichen Europa. Für Alte-Musik-Akademiker ist das sicherlich ein Schock. Aber für alle, die nicht wissen, wer Orazio Vecchi ist oder Duarte Lobo und wann die ungefähr gelebt haben, ist es eine überraschende Erweiterung der Hörgewohnheiten, und für jeden neugierig gebliebenen Musiker eine Offenbarung.
Schmelzer zieht die praktische Konsequenz aus der Überzeugung, die wohl jeder gewinnen muss, der sich Aufnahmen mittelalterlicher Musik anhört: So langweilig kann das nicht geklungen haben! Die Leute hatten doch auch ihren Spaß und eine ziemlich ausgefeilte Musikkultur. In der Tat geht es immer auch um die großen Fragen musikalischer Ästhetik, ja des Kunstdiskurses generell. Schmelzer reflektiert das sehr genau, die praktische Umsetzung seiner Ideen ist durchaus theoretisch unterfüttert. Aber nicht die üblichen Verdächtigen der Musikphilosophie sind für ihn dabei zuerst relevant, sondern Kollegen aus Nachbardisziplinen, besonders der deutschen und französischen Kunstgeschichtsschreibung. Aby Warburg mit seiner "Pathosformel" und der Kategorie "Nachleben" sind für ihn wichtig, Bruno Latour und Gilles Deleuze, Alfred Gell und immer wieder Wilhelm Worringer mit seiner Dialektik aus "Abstraktion und Einfühlung". In diesem Spannungsfeld sieht sich auch Schmelzer mit seiner Herangehensweise an die alten Musikhandschriften. "Performative Exegese" nennt er das, also eine deutende Gestaltung durch den Akt der Aufführung. Das ist nichts weniger als "eine Rehabilitation der empathischen Annäherung".
Dass er mit den alten Meistern einmal ein jüngeres Publikum erreichen würde, hätte er nicht gedacht. Dass er überhaupt als Musiker reüssieren würde, wäre ihm nicht in den Sinn gekommen. Aber als Schmelzer noch ein Vorschul-Steppke war und ihn die Mutter zum Musikunterricht anmeldete, da hatte der Lehrer schon eine gewisse Vorahnung. "Du bist mit Johann Heinrich Schmelzer verwandt", sagte der Lehrer und zeigte den Lexikoneintrag des großen Renaissance-Komponisten, Kapellmeisters und Violinisten.
Ob an der vermuteten Verwandtschaft etwas dran ist? "Das Gegenteil lässt sich ebensowenig beweisen", sagt Jörg Schmelzer, "ich denke, die Behauptung hat mich unbewusst ein bisschen geprägt". Er studierte zunächst Anthropologie und strebte keinerlei Musikkarriere an. Genau dies scheint nun der Schlüssel für den Erfolg als Gründer und Leiter des Ensembles "Graindelavoix" zu sein, das sich alter und sehr alter Musik widmet, zurück ins 16., 15., 14., sogar 13. Jahrhundert. Musik aus Gesangbüchern mit Pergamentpapier, jedes Blatt kunstvoll bemalt mit prächtigen Textinitialen und oft auch inhaltlicher Bebilderung. Schmelzer glaubt, dass auch diese Initialen noch ein paar Geheimnisse bergen für den musikalischen Vortrag.
"Die einen beschäftigen sich mit den Noten", sagt er, "die anderen mit dem Text. Aber es gibt da noch eine Ebene dazwischen." Er ist selbst Forscher, sein Studium der Anthropologie, der durch die Jahrhunderte in den unterschiedlichen gesellschaftlichen Schichten gelebten Kunst und Kultur, hat ihn tief geprägt und weit herum gebracht im südlichen Europa. Bis heute ist die Beschäftigung mit den Gesängen aus Sizilien, Sardinien oder Portugal die Basis seiner musikalischen Praxis. Weniger die Musikwissenschaft. Ihm komme die so vor, sagt Schmelzer, als würde ein Kunsthistoriker nur die Farbpigmente studieren und die Vorbereitung der Leinwand, aber nicht die Art und Weise, wie ein Renaissance-Maler beim Betrachter diese enorme Wirkung erzielt.

Hier die Noten, da der Text - aber da ist noch etwas dazwischen - der Kern
Der Chor steht bei ihm nicht in Reih und Glied, sondern einander zugewandt und in sich gekehrt. Schmelzer bringt die Sänger gleichsam in eine konkrete musikalisch-spirituelle Situation. Sie sind der Kern eines Geschehens, zu dem fast gleichberechtigt das Publikum gehören soll. Dirigenten gab es nicht. Warum dann dirigiert Schmelzer den kleinen Chor? "Ich dirigiere eigentlich gar nicht, ich gebe nur Impulse, jeder hat ansonsten große Freiheiten". In der Tat sieht das großräumige Auf- und Abrudern nicht ganz so elegant aus wie vom philharmonischen Pult aus. Selten gibt er einzelne Einsätze, noch schlägt er den Takt. Einmal, da stehen Sängerinnen und Sänger besonders eng zusammen, mischt er sich darunter und wechselt einmal im Kreis herum von Sänger zu Sänger, als ob er mehr zuhöre als selber einzugreifen. Es gehe um den performativen Akt, nicht um die geschriebenen Noten. Die seien nur eine Skizze oder ein "Diagramm". Vieles steht nicht darin, das wesentlich ist für Aufführung und Ergebnis. "Am Anfang haben sich die Musiker geweigert, ein Glissando zu singen". Weil es nicht notiert ist. In der westlichen Hochkultur der letzten zweihundert Jahre galt Töne anschleifen, von einem zum anderen schmieren, nicht gerade als vornehm. Aber vielleicht muss diese Musik zumindest für nordeuropäische Ohren wirklich vulgär klingen, um ihren vollen sinnlichen Gehalt entfalten zu können. So, wie man heute selbst die Werke von Heinrich Schütz noch singt, sind sie von der Musik her kaum zu verstehen. Da geht es um andere ästhetische Traditionen, um Ordnung und Sauberkeit, um keimfreie Kunst. Damit hat Schmelzer nichts am Hut. auch nicht mit historischer "Wahrheit" - dann dürfte er gar keine Frauenstimmen besetzen -, und trotzdem hat man stellenweise den Eindruck, dass die Musik auch zur Zeit der Entstehung vor 700 Jahren etwa so geklungen hat. Schmelzer geht es mehr um eine zeitlose, er sagt "anachronistische", Wirkungsmacht. An Theorien über mittelalterliche Kunst, wie sie etwa Umberto Eco formuliert hat, glaubt er nicht. Eco geht von einer "intellektuellen Wahrnehmungsweise" aus, "die eine unbeteiligte Art des Vergnügens nach sich zieht". Es gehe mehr um Versenkung ins Kunstobjekt als um dessen Aneignung, um Betrachtungen der Proportionen, der Ganzheit und Klarheit eines Kunstwerks. Mit dieser modernen Denkweise hat man auch den sensationellen Fund einer Turiner Handschrift kleingeredet, das wohl umfangreichste Werk eines Komponisten des frühen 15. Jahrhunderts. Er heißt Jean Hanelle, ist völlig unbekannt und wird es wohl noch eine Weile bleiben. Die Musikwissenschaftlerin Margaret Bent schrieb noch 1992 von Massenproduktion nach Standardvorlage, Daniel Leech-Wilkinson attestierte die "schablonenhafte Kompositionsweise" einer "uninspirierten Musik". "Die Entstehung von Meisterwerken ist auf diese Weise natürlich kaum denkbar." Wer weiß, wie sehr solche Einschätzungen die Aufführung von Musik, also das klangliche Ergebnis beeinflussen, kann solche Forschungsergebnisse nicht gutheißen. Wie falsch sie tatsächlich sind, hört man am klarsten in der Wiederbelebung durch Schmelzers Ensemble Graindelavoix. Mutiger, freier, wahrer, meisterlicher und menschlicher hat diese Musik wohl seit ihrer Entstehung nicht mehr geklungen.

THU 20 APR 2017

Marius Peterson talking on Estonian Klassika Raadio about our new Vecchi cd...

Listen here

THU 20 APR 2017

Souvenirs of Gdansk concert...

photos by Paweł Stelmach

WED 19 APR 2017

An enthusiast review of Lisbon Gulbenkian concert in Expresso of last weekend...

TUE 18 APR 2017

Another nice review of Brno Lamentations concert by Boris Klepal.

Read more

Listen to radio review

- - -

Graindelavoix. Jeremiášovy nářky na Velikonočním festivalu duchovní hudby

Součástí Velikonočního festivalu duchovní hudby v Brně jsou již tradičně také tenebrae – „temné hodinky“. Jejich programy nespoléhají pouze na atmosféru zšeřelých kostelů, ale přinášejí také pozoruhodné dramaturgické počiny. Na Škaredou středu zněly v chrámu svatého Jakuba renesanční lamentace v podání vokálního souboru Graindelavoix.
Obsah koncertu se dal rámcově odvodit už z jeho názvu. Na programu byly lamentace, i když zpívané – žádný křik to nebyl. Tato část názvu se vztahovala spíš k nářku proroka Jeremiáše, jehož text patří k obřadům temných hodinek ve svatém týdnu od Zeleného čtvrtka do Bílé soboty. Co se týká samotné hudby, jednalo se o polyfonii z úplného začátku 17. století stylově ještě spadající do období renesance. Na programu byli dva skladatelé: tím prvním byl Carol Luython, druhým Pedro Ruimonte. Od Carola Luythona zazněly lamentace od čtvrtka do soboty, přišemž ze sobotních zhudebnil jen výběr. Od Pedra Ruimonta byly na programu pouze sobotní lamentace, ale zato kompletní.
První zřetelnou linií koncertu bylo přiblížení programu liturgickému roku. Od Škaredé středy k Bílé sobotě je sice z duchovního hlediska předlouhá cesta, ale z lidského se jedná pouze o tři po sobě jdoucí dny, k nimž se texty Jeremiášových lamentací vztahují.
Oba skladatele večera spojoval kompoziční styl, který byl proti špičce dobového hudebního vývoje už poněkud pozadu: lamentace Carola Luythona pocházejí z roku 1604, a Pedra Ruimonta z roku 1607 – v tom samém roce už Monteverdi dokončil svou epochální hudební báji Orfeus. Není ovšem od věci si připomenout, že ani hudební uvažování – stejně jako obecně lidské – se nemění na povel a myšlenky mívají velmi dlouhou setrvačnost či poločas rozpadu.
Carol Luython a Pedro Ruimonte byli také oba ve službách Habsburků: Luython byl prvním varhaníkem císaře Rudolfa II. – působil tedy významně v Praze. Ruimonte byl ve službách Rudolfova bratrance Albrechta Rakouského, který jako regent tehdejšího Španělského nizozemí sídlil v Bruselu.
Graindelavoix je komorní soubor specializovaný právě na provádění staré polyfonie a od své první nahrávky z roku 2006 si buduje oprávněnou pověst špičkových interpretů. Jedná se o skupinu technicky vyspělých pěvců, kteří navíc tvoří vyrovnaný ansámbl asi podobným způsobem jako si lze představit špičkové smyčcové kvarteto. Takže se jedná nejen o hudebníky sólistických kvalit s charakteristickým projevem, ale zároveň o jejich stylové sjednocení ve způsobu vedení hlasů, které mají vyrovnaný objem, dobře se spolu barevně pojí a přitom nesplývají. Je to vlastně nezbytný předpoklad pro dosažení ideálně vyrovnané polyfonie, v níž má každý hlas svou osobitost a rovnocenné postavení.
Zakladatel a vedoucí souboru Björn Schmelzer vedl provedení maximálně plynule, obdivuhodná byla pečlivá a jemná práce s dynamikou jednotlivých hlasů. A stejně obdivuhodná byla i výdrž pěvců, kteří zazpívali bez pauzy více než devadesátiminutový program. Nejedná se sice o drastické zpívání v extrémních polohách, ale nároky na soustředění, intonaci, sledování okolních hlasů a přesnénástupy jsou obrovské.
Koncert složený celý z lamentací by snad mohl předem odrazovat dojmem monotónnosti, zvlášť když oba skladatelé pracovali s částečně shodným textem, ale interpretační úroveň nic takového nepřipouštěla. Navíc oba skladatelé od sebe byli dost zřetelně odlišitelní hudebně – a určitě i pouhým vnímavým poslechem, bez nějakých „odbornických“ analýz kontrapunktu.
Hudební členitost lamentací vyplývala už ze struktury textu: každou větu uvádí i v latinském překladu písmeno hebrejské abecedy, kterému se dostává samostatného polyfonního zpracování, následuje vlastní text a každé čtení završuje refrén „Jeruzaléme, obrať se k Hospodinu, Bohu svému“. Carol Luython odlišuje jednotlivé části především vnitřními proměnami a působí celkově spíš meditativním dojmem. Pedro Ruimonte naopak buduje z dramatické situace připomínající pozdější užívání polyfonie jako gradačního prostředku.
Celý koncert vlastně zapůsobil jako výjimečný moment zastavení v jakémsi dočasně stvořeném malém světě. Soustředění členů souboru Graindelavoix se přeneslo i na publikum a vytvořilo ohromně koncentrovanou atmosféru takřka bez doprovodných hluků, tedy i s minimem obvyklého kašle a vrtění v přestávkách mezi jednotlivými částmi. Přitom se jednalo o hodinu a půl velmi náročné hudby. A velmi silně zapůsobil i předěl mezi oběma autory, kdy se hudba opravdu vznesla jakoby o jednu energetickou hladinu výš a zesílila tak vědomí, že vzkříšení už je blízko.
Velikonoční festival duchovní hudby má před sebou ještě tři koncerty. Ve čtvrtek 20. dubna to bude Svědectví svatých v hudbě Hildegardy von Bingen – v bazilice Nanebevzetí Panny Marie na Starém Brně vystoupí Tiburtina Ensemble. V pázek 21. dubna rovněž na Starém Brně varhanní koncert, na programu jsou Charles Tournemire, Bohuslav Martinů, Charles-Marie Widor, Vladimír Werner, Sigfrid Karg-Elert a Max Reger. A na závěr festivalu v neděli 23. dubna oratorium Paulus – tedy svatý Pavel – Felixe Mendelssohna Bartholdyho. V kostele sv. Janů „u minoritů“ hraje Filharmonie Brno, zpívají Marie Fajtová, Štěpánka Pučálková, Jan Rusko, Roman Hoza a Český filharmonický sbor Brno, řídí Leoš Svárovský.
Ukřičené lamentace (temné hodinky). Lamentace Pedro Ruimonte (1607) a Carol Luython (1604). Graindelavoix (Belgie), umělecký vedoucí Björn Schmelzer. 12. 4. 2017, kostel sv. Jakuba, Brno. V rámci Velikonočního festivalu duchovní hudby.

FRI 14 APR 2017

Listen now to our lamentation program on polish radio broadcast...

photo Paweł Stelmach

FRI 14 APR 2017

Wonderful review with some pictures of our Brno Lamentations performance!

Read more

Photos by Petr Francán

- - -

Graindelavoix – v chvále nadpozemské krásy
Ve středu 12. dubna se na třetím koncertu Velikonočního festivalu duchovní hudby objevil jeden z nepochybných vrcholů letošního ročníku přehlídky – belgický vokální soubor Graindelavoix. V kostele svatého Jakuba Staršího představil na vystoupení s názvem Ukřičené lamentace obecenstvu absolutně nekoncertní program: velikonoční zpívaná čtení matutina, ve kterých v závěru Svatého týdne zaznívaly Nářky proroka Jeremiáše. Graindelavoix pod vedením Björna Schmelzera předvedl zhudebněná čtení z obřadů temných hodinek dvou skladatelů, kteří stojí na pomezí pozdní renesance a raného baroka – Carla Luythona (1557–1620) a Pedra Ruimonte (1565–1627).

Průměrný divák, jenž trpí nedostatkem času a nemůže si dovolit jezdit na festivaly staré hudby, nemá mnoho příležitostí k živému poslechu čistě vokální, vrcholně renesanční polyfonie. Pro mnohé to byla nejen možnost, jak přijít do kontaktu s vokálním renesančním kontrapunktem, ale také šance k bližšímu poznání svátků velikonočních a jejich klášterní celebrace, do které nemá publikum běžně příliš možností nahlédnout. Teprve až když je posluchač očitým svědkem podobného vokálního koncertu, uvědomuje si nekonečnou komplikovanost této hudby, samostatnost a svébytnost jednotlivých hlasů. Bylo zřejmé, že každý zpěvák prosazuje svou individualitu; u osmihlasého souboru Graindelavoix byla tato autonomie podtržena faktem, že zpěváci nevystupovali v žádném stejnokroji – nalevo byly černé kalhoty, košile a sako, vedle pak modrý svetr, uprostřed košile s krátkým rukávem a žádné boty, vpravo naopak modré triko a mikina. Poslech tohoto belgického uskupení tvořil pouze dvě třetiny celkového zážitku – ke stoprocentnímu požitku z jeho vystoupení byl velice důležitý vizuální vjem, pozorování pěvců při vystoupení, kdy byl sice každý sólistou, na druhou stranu ale také součástí celku. Byl obrovský zážitek pozorovat zápal a zanícení jednotlivých zpěváků, a to i když právě mlčeli – hudba je zcela pohltila do svých mimozemských sfér. Graindelavoix se nesnažil za každou cenu o ideálně krásný zvuk; Björn Schmelzer si byl velmi dobře vědom toho, že v takovém případě by byl dojem strojený a umělý. Ansámbl spíše uplatňoval odlišnost všech individualit, která však ve výsledném zvukovém účinu fungovala zcela koherentně.

Naprosto perfektní reciprocita účinkujících šla ruku v ruce s balancem jednotlivých hlasů, kdy bylo v celkovém zvukovém výsledku slyšet vše – zaměřil-li se například posluchač pozorně na individuální melodickou linku jakéhokoliv hlasu ze šestihlasé sazby, mohl přesně určit tóny, které daný zpěvák produkoval. Je bez debat, že vedoucí ansámblu pracoval s výbornou zvukovou představou kompozic, kdy v určitých místech nechal například zaznít jeden hlas nad ostatními, avšak v rámci zvukové celistvosti, ne na jejich úkor. Intonace jednotlivců i celku byla pak zkrátka dokonalá, a to ať se jednalo o zahájení zpěvů, průběh, či jejich ukončení – všechny souzvuky zaznívaly ve zcela čistých intervalových proporcích. Zvuková dispozice kostela sv. Jakuba Staršího společně s umem Graindelavoix byly neskutečné, a tak na konci každého čtení, před tím, než zaznělo ticho, byl dozvuk souboru naprosto ohromující; ne v plnosti a intenzitě zvuku, ale v jeho doznívající nádheře kostelního prostoru, kdy se, ačkoliv těleso už umlklo, jeho dozvuk stále nesl celou kostelní lodí a omračoval posluchače dlouhou ozvěnou, při které si divák nebyl jistý, zdali se mu onen akord, vycházející odněkud z výšky nad ním, pouze nezdá. Sbormistr Schmelzer velmi dobře rozpoznal akustiku prostoru, a tak nikdy žádný nástup na další zpívané čtení neuspěchal, ale vždy exaktně počkal se zahájením hudby tak, aby se nový zpěv zvukově nebil s ukončeným a doznívajícím melodickým předivem.
S blížícím se koncem představení jsem si uvědomil, že nemám po umlknutí zpěváků nutkání jim tleskat; ne, že by si to nezasloužili, to v žádném případě, spíše naopak – program, prostředí a zejména jejich výkon byl natolik mystickým zážitkem, že mi přišlo snad až pošetilé a nemístné ničit ho něčím tak světským, jako je potlesk, jenž slouží k dalšímu pozemskému nešvaru – uznání. Ačkoliv si Graindelavoix ocenění po svém skvělém výstupu určitě zasloužil, po prožitém představení byl potlesk pouhou rušivou entitou, jež bořila prožité mystérium. O to více mě vytrhl z rozjímání další nepříjemný zlozvyk, který jako strašák obchází soudobé koncertní prostory – aplaus ve stoje, jenž zdevastoval blaženou atmosféru v kostele sv. Jakuba Staršího po tomto transcendentním zážitku.
Hodnocení autora recenze: 95%

THU 13 APR 2017

Preparing lamentations in the fabulous Artushof in Gdansk. Concert tonight at 8 pm and tomorrow on Polish radio.

THU 13 APR 2017

On our way to Gdansk...

Read more

WED 12 APR 2017

Just only to hear the lamentations in the beautiful acoustics of this church, it's worthwhile to come tonight to Brno. Première of our lamentations program: works by Luython (printed in Prague in 1604) and Ruimonte (printed in Antwerp in 1607)... By the way Luython was born in the Antwerp Sint-Andrieskwartier where the graindelavoix adventure once started...

Read more

TUE 11 APR 2017

Very nice review by Cristina Fernandes in today's Publico of Gulbenkian concert in Sao Roque!

MON 10 APR 2017

Rehearsing Luython and Ruimonte lamentations in the sacristy of the Igreja de Sao Roque, Lisbon: both paintings and music are from the beginning of the 17th century and share a breathtaking exotism. Concerts in 2 days in Brno and Gdansk! We keep you informed...

SUN 9 APR 2017

Two days in Lisbon rehearsing Lamentations and we still didn't find the right long as the lamentations are 'à point'!
(c) Koen Broos

SAT 8 APR 2017

Arrived in Lisbon. Duarte Lobo & Orazio Vecchi tonight at 9pm in the fabulous Igreja Sao Roque! Join us!

SAT 8 APR 2017

Luister op Klara naar concert review van over-enthousiaste Véronique Rubens over Vecchi première in Amuz!
If you missed it, tonight in Lisbon!

THU 6 APR 2017

If you miss the concert tonight, no worries we are back tomorrow with the same program in the Abbaye of Herkenrode, near Hasselt, easily to reach, even if you live in The Netherlands or Germany...

Read more

WED 5 APR 2017

What a pleasure to rehearse in the wonderful St. Paulschurch in Antwerp for tomorrow's concert in Amuz!
Be quick because there are only a few tickets left!

TUE 4 APR 2017

Frank Heirman in Gazet van Antwerpen about the new cd release!

TUE 4 APR 2017

Björn Schmelzer initiating dancers in singing and negotiating with the past in Royaumont...
Read more

FRI 31 MAR 2017

A new bootleg...check it out!
Du Fay as you never heard it before!

WED 29 MARCH 2017

And some more photos by Markus Werner! Our next performance of AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS (polyphony/Beckett) is in Kortrijk on May 9th.
Don't miss it!

WED 29 MARCH 2017

Nice memories of two crazy performances during MaerzMusik's The Long Now. Many thanks to Berno and his team!
photos by Camille Blake

SAT 25 MARCH 2017

Getting prepared for a long, crazy night... First performance of our Beckett/Insomnia program at 0.00 and a second time tomorrow at 1 pm. Don't miss the event!

The Long Now
Köpenicker Str. 70, 10179 Berlin

Read more

FRI 24 MARCH 2017

We are getting excited...

THU 23 MARCH 2017

Still in Berlin preparing the Long Now and in the meantime a nice review at Gonzo Circus of last Saturday's concert :
"(...) Uiteindelijk is het Graindelavoix dat in het openingsweekend als beste de ambities van MaerzMusik waarmaakt. (...)"

WED 22 MARCH 2017

Memories from Berlin concert last Saturday. Tomorrow we start preparations of our contribution to The Long Now.

SUN 19 MARCH 2017

Listen live or afterwards to the lecture by Björn Schmelzer at MaerzMusik, The Chronopolitics of Early Music, 2 pm. (available via MaerzMusik Facebook )

Read more

SAT 18 MARCH 2017

Tonight Cypriot nocturne at Church am Hohenzollernplatz, Berlin!
with Anne-Kathryn Olsen, Razek-François Bitar, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Adrian Sîrbu, Bart Meynckens, Tomàs Maxé, Jean-Christophe Brizard, Björn Schmelzer (dir)

Read more

TUE 14 MARCH 2017

Even at Heathrow airport you can detect trouvère songs... Graindelavoix on its way to Oxford.

THU 9 MARCH 2017

Fresh arrival at the office: Vecchi Requiem CD, release beginning of april!

MON 6 MARCH 2017

Memories from Warsaw concert...
Thanks to Sonia, Lukasz and Olga!

FRI 3 MARCH 2017

graindelavoix in Warsaw diving into Polish polyphony... Concert tomorrow will reveal new discoveries and never performed stuff, featuring Marcin Leopolita!


Wonderfull spanish review on Cypriot Vespers cd!
"Las ocho voces del conjunto, una femenina y siete masculinas, parecen gemir y suplicar con su canto en una suerte de trance canoro que todo lo envuelve y contagia, y del que resulta imposible abstraerse. Las inflexiones en la voz, desde las más leves hasta las más evidentes, la ornamentación, la emisión abierta y casi sin impostar, el canto de garganta rico en armónicos con sus resonancias de pecho, todo queda eclipsado por la emocionalidad de estas interpretaciones a tumba abierta y sin remisión."

Click here for the complete review


Starting the preparations of our Oxford residency 'en petit comité', close reading and performing pieces from Manuscript Douce 308, listening to the voices of early 14th century Lotharingians... More to come!


Jeroen Olyslaegers on graindelavoix;
misschien was de heilige Macharius een Armeen, misschien kwam hij uit Antiochië vlakbij Libanon. hij was een pelgrim en stierf in Gent aan de pest die, zoals hij op witte donderdag had voorspeld, zou verdwijnen na zijn dood. ne praktische mens dus. het is in de Sint-Machariuskerk te Gent Dampoort dat ik gister voor het eerst een concert van Graindelavoix heb mogen meemaken. ze zongen Cypriotische vespers van Jean Hanelle uit de vroege vijftiende eeuw. die Hanelle deed het omgekeerde van de heilige Macharius: vanuit Cambrai werd deze kapelaan naar het oosten gestuurd, naar Cyprus en door de kortsluiting tussen de vlaamse polyfonische stijl en de cypriotische liturgie kwam de mens met geschenken terug, geen pest. ik keek heel erg uit naar dat concert. maar fan of niet, Graindelavoix liet mij niet zomaar toe. het begin vergde concentratie, er zat een weerstand in mij over de complexiteit in de muziek, of kwam het anders door de vrijheid die ik niet wist te plaatsen, wat was het? waarom mocht ik nu niet meteen erin, kon ik me niet direct onderdompelen? het was me niet duidelijk, maar na twee liederen was dat gevoel plots weg. ik was emotioneel binnen, om het zomaar te zeggen en ik kreeg toegang tot de extase die er in die vespers huist. achteraf, door met de dirigent en bezieler Björn Schmelzer te babbelen snapte ik die aanvankelijke weerstand ineens. dit is een echte band, een grillige band vol toptalent. ge hoort individuele stemmen die excelleren en tegelijk de collectiviteit waarborgen. het is een spannende drone-band, een rituele band met voorzangers als sjamanen, ze bezorgen u een trip. eind maart staan ze op het muziekluik van de Berliner Festspiele tijdens een non-stop event dat dertig uur duurt samen met concerten van elektronica-mensen als Tim Hecker en de legendarische William Basinski. they are something else. die Björn en zijn band zijn rock 'n' roll.


Tonight Cypriot Vespers cd-release concert for Bijloke at Sint-Machariuskerk Gent. Unfortunately it is completely sold out...


Check-it out: a new "bootleg" channel around graindelavoix with previously unreleased stuff...collector's items!


Listen and look at new Cypriot Vespers movie...!
Belgian release-concert next week in Ghent!


Specialist website by Todd McComb very enthusiast about Cypriot Vespers...

This is a fascinating cycle of antiphons (motets), and one of the most interesting sacred compositions of the period. There is a lot of very elaborate isorhythmic passagework, yet the pieces hold together in a coherent way. In fact, there are motivic connections through the cycle, making it stand as perhaps the largest-scale isorhythmic work. Despite its obscurity, it can be viewed increasingly as a monument of the period, and a cycle of uncommon merit. The above was written prior to the recent attribution of both this antiphon cycle & the entire Turin mansucript to the previously obscure Jean Hanelle. His suddenly becomes an amazingly extensive output, including e.g. the Cypriot secular music. I continue to find this cycle to be highly appealing. The performance, as usual with Graindelavoix, is fascinating. Greek & Arab liturgical pieces are included, and vocal articulation & ornmamentation encompass a range of Eastern & Southern styles, including antiphon selections that might be taken as explicitly Gallican. As a result, the way the motets of the cycle come together seems even more magical, and indeed the interpretation opens up to many broader possibilities of affective response. There is more of a "flow" here than one might expect.


Noteer alvast... Lezing 'de demonen van de Oude Muziek'

Lees meer


Nieuwe recensie Cypriot Vespers op Klassieke Zaken:

"Gewaagd, want het zal op kritiek stuiten."
Allez, vooruit....

Muziek ontdoen van pseudohistorische saaiheid – dat is wat het Belgische ensemble Graindelavoix al sinds jaar en dag voor ogen staat. ‘In Vlaanderen zijn we lang gemarginaliseerd en zelfs tegengewerkt’, zei artistiek leider Björn Schmelzer, ‘maar inmiddels is het tij gekeerd. Sterker nog: voor het eerst krijgen we subsidie. En opeens doet iedereen alsof we het warm water hebben uitgevonden!’ De nieuwe aanpak is verfrissend en dat blijkt ook weer uit deze nieuwe cd met vespers van de middeleeuwer Jean Hanelle (ca. 1380-1436). Diens muziek is door de Utrechtse musicoloog Karl Kügle aangetroffen in een manuscript in Turijn, en de verbluffende kwaliteit laat maar één conclusie toe: deze man kan de concurrentie aan met Landini, Dufay, De Machaut en andere kopstukken. Schmelzer en zijn groep kozen een liturgische cyclus van motetten. Waar ze dan weer hun eigen draai aan geven, bijvoorbeeld door er Byzantijnse gezangen in te schuiven. Het lijkt wel improviseren wat ze doen, al het gepolijste valt weg. En de onconventionele klanken hebben overal iets oriëntaals, met volop versieringen. Gewaagd, want het zal op kritiek stuiten. Zo blijft Graindelavoix dapper sleutelen aan de uitvoeringspraktijk en bestrijdt het ‘conventional wisdom’.


Read new Machaut review and an exhaustive after-comment by Björn Schmelzer...
On booklets, liberties and speaking with the dead...

Read here Björn Schmelzers two reactions;

First reaction
Dear Mr Leone,
Thanks a lot for writing about our Machaut cd. I normally don’t react directly on reviews, but because I appreciate your approach and at the same time you put some relevant question marks at the articulation of my work, I take the opportunity to clarify some points. I will try to put your remarks in the wider field of critical voices towards my approach and try to answer them from within this field, so please consider them as my open response and not as a direct statement to the specific points you make.
Some of them were also put forward in the past by other critics. For example the refusal of the ‘strange’ (and apparently for some people incomprehensible) booklets I fabricate, which texts supposedly blur more the interpretation on the recording than inform it…Well, in fact that’s exactly what I would like to achieve. For me the booklet should be an accomplice of the recording, not a legitimation of it.
In ‘early music’, people often expect from the musicians to legitimize themselves, strangely they don’t expect you to be creative, productive, imaginative. These categories are in the context of early music mostly received with suspicion and are a possible threat of the ‘authenticity’ of the performance. Imagination contradicts or covers in this view the ‘historical truth’ lurking beneath the soil of time…
These booklet texts are from the beginning a love and hate issue. Some critics like to see them fitting in a sort of pedagogical, paternalistic program, a problem which contaminates (and finally will kill?) in my opinion the whole classical music world. No department of the arts looks so much like elementary school as classical music: is it because classical music was a product of the Bildung regime that it likes so much to keep this Bildung mentality?
Opposed to that, I try to write a booklet who makes the situation more complex, but I hope also more rich, for the listener, instead of reducing our work to some biographical liner notes. I would like that the listener feels triggered and challenged. The booklet texts are for those who are intrigued, who want more, or those who like to search for the layers in the musical machine. In this perspective some trust or even good will is needed….I’m lucky that I found a label as crazy as myself that let me write all these essays and is even happy to release it, I’m really grateful to Glossa because I know other labels would never give this freedom.
At the same time, most of what i say in the booklets is like hammering on the same nail. The theme or concept of ‘euchronism’ versus anachronism is coming back all the time, it’s a thread through all our recordings. You ask what this ‘euchrony’ means: well, I explain it literally on the first page p.6, between brackets behind the term: “the historicist obsession with banning every single element of anachronism”. What do I mean with this? Consciously or not, most early music approach operates with some sort of cliché or common sense scalpel, starting with present time and cutting off everything what is not proper or contemporary to its proper time. What we keep in the end is the result of a pseudo-historicist filleting…To say it very bluntly: where is all the dirt of time (scholars would maybe call it : the anachronisms) ? and what happens if we bring it in again (this is a very fragile work which asks for a lot of performative trial and error), creating a musical performance which is not primordially focused on historical information but on historical transference, and what, in this transference, is, intentionally or not, cut away, exorcized. In fact in this sense I fight against early music as ‘modernism projected into the past’ (as if in the past everything was contemporary with its own time…what a weird idea). I’m interested in the fact that there is no existing ur-text, no existing consciousness of a first group of performers who establish a normative performance practice, and that in this sense we as performers are so to say the same as all the others who came right after,…or differently expressed: it’s a sort of historical absurdism to cut off some original group of completely informed and self-identifying people from a next generation who knows already less or starts to transform it, and so and so forth till now, till us, the least informed, the furthest away from truth…
If people don’t know or pretend not to know in the 20th century, it’s mostly because they don’t care or because aesthetical strategies are in charge, often also because they don’t really listen to the material: they appropriate it, which is the opposite of reclaiming or fabulating the past: I really believe that the material speaks or even screams to us, but we have to find the right machine to capture and produce the sounds.
What I would like to show is that even Machaut didn’t know, so to say, what he was shaping, what he was doing…and yet, he did it…his main concern was the keep his things going, to give them immortality, afterlife. To keep them moving.
We underestimate this anthropological need to continue things, to let them flow in a trans-generational way, people are really busy with that, it’s about history, nothing to do with New Age. And Machaut put himself in a tradition, but cracked it, as I called it, he didn’t break with the tradition but cracked it from within, using all the tools he got from the tradition: therefore artists can be in a tradition and revolutionary at the same time.
In musicology one of the big debates is the problem of musical ‘works’: the Messe de Nostre Dame is probably such a work, a monument etc, but at the same time musicologists know that this notion of monument and even of work is completely not functioning in the context of these early repertoires. And why is that? The main reason is because they were made in a logic of continuation, of afterlife and this means: they were made to fit in operative practices. And what we call now scores, are in fact diagrammatic writings connected witch operative knowledge, as I explain in many of my booklets. In concreto, musicians would not perform a ‘work’ like Messe de Nostre Dame without what we would call now, arrangement or embellishment: respecting a composition would mean adding, enriching, with flowers, with ‘merveilles’ as the 14th century French would say, of which yes, exotica, were certainly a standard element, but this is only a superficial aspect of how they would make of the composition an event that would connect memory, the past, and the present, the embodiment.
I like so much to put the art historian Aby Warburg in this context, because he is certainly a writer historical musicologists should learn to know. He is someone who opens up the field of art, of history and also of musical repertoires of the past.
In fact my approach is nothing new, in anthropology, literature, even in art history this is already more than ten years part of a new, even historicist, approach.
In art history this was clearly understood by Warburg who was able to combine a historicist approach with something that seems to be contradictory to it, but certainly not a cheap universalist approach: in fact his idea of the afterlife and agency of images was completely historicist in a way, but offered exactly the toolbox to go beyond the paradoxes of historicism for works of art or performance, works that continue in time, moreover this continuation is fundamental for their condition.
So, in fact, I don’t understand what people mean when they claim that my work is subjective or that i would take too much liberties: liberties towards what? subjective towards which sort of presumed objectivity? On the contrary, for me doing early music is not a question of pleasure or ‘we can do what we want because the composers are all dead’ (claimed by Leech-Wilkinson in his highly problematic ‘The Modern Invention of Medieval Music’). The whole confusion emerges because of the so called objective performances, which are in fact just performances that don’t touch or affect us and in this sense contain an aura of pseudo-objectivity…like a dead body that doesn’t move and can be approached so called objectively, scientifically…And this pseudo-objectivity is of course coming from 19th century positivism and goes hand in hand with the necessity of historicism…But historicism also changed so much, and it is as if people in early music didn’t know. Let me just recall Stephen Greenblatt’s opening sentence of his 1988 historical bestseller Shakespearean Negotiations “I began with the desire to speak with the dead.” My claim to let the dead speak in early music comes in fact very late, painfully late even, after all that….
Next issue, this so called historically informed approach: historical research is not only needed for historical information, in order to enlarge our knowledge of the past but rather to differentiate what is said, claimed, stated in a certain time and what is done, perceived, practiced, operated on, etc…something Foucault taught us so aptly….one can know a lot about the Middle Ages, well, there is still the music which can function as a last test case…or the other way round: this music, when performed, gives us an idea of space, virtual space, sound space, but also about motion, tension, dynamics, consonance and dissonance, desire, lines, texts sung together, affects, melodies etc etc… suddenly there is the music which erases all our knowledge: it seemed all not that right, or at least things seemed to be still differently connected, with other dynamics and dimensions. We listen and we say: if this is possible, if we hear this, we need to change our visions, we need to change ourselves…
At the same time we maybe should all become anthropologist and try to speak with the dead and experience that evoking the music of the past is not some exclusivity of western culture, on the contrary: my claim is that early music exactly only makes any sense if we reconnect it with other worldwide practices of listening to the past, listening to the ancestral voices (who are engraved in the musical diagrams they left for us) etc…in the sense, early music is not the modernist separation of the present (our present) and a historical (unknown) past, but exactly the opposite: it is the potential to evoke the past as music (quality time) with present voices which are not so much expressing themselves but rather revealing (past) others: a sort of conditional, historical ventriloquism…
Quite aptly musicians of early music often call themselves, with modest intentions, ‘mediums’ of the composers and repertoires of the past: voilà, here, without even knowing it, the claim is made, early music is an art related to spiritualism and why not, to magic or divination (which is, in a way, also a sort of score reading), and this is why I talk in the booklet about the art of making the ‘transfer’. Anthropologists, busy with divination etc, know what it means to evoke the voices of the past, which should be at the same time familiar and foreign, so that something affective emerges, a message so affectively strong that it changes something in the listener. Here we are, that’s all what I wanted to say. Respecting Machaut and his music, for me, means trying to make this transfer so that something would happen while listening or performing.
It is our so called modernism and pseudo-rationalism (applied on terrains which have little to do with rationality) which blocks our understanding or perception. That’s all.
That’s why I mentioned Marcel Pérès, because to me he is one of the only figures of early music who speaks with the dead and in this sense opens up the field for reclaiming the past, fabulating it, articulating it’s unheard potentials, washed away by the sponge of western history. People think maybe it’s about aesthetics, doing something what looks like what he did, but for me it’s a question of politics and I explain also this in the end of my booklet text, apparently it’s alien talk on early music planet. It’s a very important element because it is what early music performance can do: changing affectively our vision of the past, opening up the past, showing that it co-exists with our present. And more, we can reclaim the past, give it back to those collectives who were banished outside the glorious history of Western humanity (there is even so much quality of the non-human to discover in those repertoires by the way…), of which classical music is still all too often a symbol. Marcel Pérès said somewhere something interesting: why is it weird or wrong to do Machaut with Corsican singers who objectively are still with one or even two legs in a chant tradition, which anyhow has maybe more to say about polyphonic practices from earlier times, than a conservatory education of which you know objectively that the whole vocal, bodily approach and even more important, the whole aesthetic and affective approach is a clear modern denial and cut with the past? Singing early music with conservatory voices is apparently professional and neutral (implied: because it’s eurocentric?) but when you work in this repertoire with European singers who have a phrasing expertise in singing glissandi and ornaments you deliver yourself to the dangerous transgression of ‘orientalism’. (There is still a story to write about the false accusations of ‘orientalism’ for example in early music performance by western modernist musicologists, I guess nobody dares to go on this slippery domain…)
More important, Pérès shows that there is no direct line from Machaut towards modernist music (a line Western scholars still implicitly and all to often draw and which is revealed through their common sense knowledge and aesthetical preconceptions) without the bending, the cracking and continuous bifurcation of that line passing through ‘minor voices’, and ‘minor voice techniques’ who realize something of Machaut’s notation what was never heard before and challenge all our preconceived historical and aesthetical ideas.
I hope my notes shed some little light on the complexity implied in the Machaut booklet text and I thank you for the opportunity to reflect on your comments.

- - -

Second reaction
Dr Mr. Leone,
The graindelavoix recording would be only a detour of the legacy of recordings you mention, if I would somehow claim this legacy, which I clearly do not, as you can read…
My booklet text functions exactly to claim a complete different one. It’s true that all the recordings you mention are in the same tradition, they differ maybe a little bit in the use of ficta and text placement etc, but grosso modo they share a common aesthetics, which I connect with the professional concert scene and a voice aesthetics legitimated by classical western music. If you would only just experiment with what this classical singing excludes, your whole sound spectrum changes and will immediately recall vocal aesthetics which we connect with mediterranean or traditional music. In a way, it’s funny. You could do the test: let singers in a polyphonic piece sing an ornament, for example a simple appoggiatura, a slow tremolo or even a simple glissando and everything changes. This has nothing to do with so called folk music, oriental singing or what so ever, it’s just a potential of dynamic possibilities which are lost in Western classical singing. (What the reasons are for their disappearance would be to complex to explain here…)
And one of the reasons why singers of early music are mostly classically trained singers and not singers from an existing chant tradition is because it’s common sense that there is a line going from Machaut to modernism, which apparently legitimates a common voice aesthetics. Nobody feels forced to explain why a recording with medieval music is sung with classical western singers, this seems to be self evident, but if performed by singers belonging to, let’s just say, a ‘minor’ vocal chant tradition, legitimation is needed. You see, here the politics of early music come into play and need maybe some analytical deconstruction.
Listen for example to recordings of the beginning of the 20th century: you get almost dizzy from the glissandi, portamenti and appoggiatures the singer use…
In May we were in Hannover doing renaissance polyphony, but also Bach. The director of the festival, Ingo Metzmacher, who is also a famous Mahler conductor, asked me how I managed to make my singers sing glissandi so well, because he never achieved to get his violin players playing glissandi in Mahler symphonies: they just didn’t want to do it, because probably they didn’t like it or where taught not to do it…I work with my singers so intensely till they start to bend their notes, till they start to sing dynamics in a single note itself. For most of them it’s a re-discovery of dynamic possibilities, they can apply these techniques for Lied repertoire or baroque singing, because they discover that this early polyphony was a soloist repertoire performed together with others, and completely different from the norms of a choir tradition: you can just do so much more with the voice, and it’s the music of Machaut that invites you, obliges you to explore all this… And some singers of my ensemble are very good in those explorations and help the others and so we try to liberate these early repertoires from its rigid appropriation by western modernist musical legacy…
And in this sense it’s true as a group there is still such a long way to go, it’s continuously developing, it’s infinite…we did the Machaut mass some months ago in the festival of Herne in Germany, and it sounded so different from what we recorded…that’s nice!
Finally it’s maybe still important to eliminate what is probably part of the confusion: the singers of graindelavoix are not from Corsica. I don’t know where this idea comes from. Most of them have even a ‘normal’ classical vocal training, but developed next to that also other performative skills, in other music genres and in other disciplines. On the Machaut recording I work with singers from Belgium (3+ myself), France (2), Estonia (1), Romania (1), Spain (1) and US (1).
And suddenly Machaut can become convincingly part of what we could call now ‘minor’ traditions: maybe some singers, I don’t know where, would hear our recording and would say: but, this is exactly in the line what we are doing for centuries: here something amazing and for me something political would have happened.
Thanks again for helping me to explain things better!
Björn Schmelzer
- - - -


Very succesful and - what did you expect? - controversial premiere yesterday at Vienna Konzerthaus...standing ovation! Graindelavoix, you loved it or you hated it...(as usual)
Many thanks to the wonderful team of the Konzerthaus!
Come and see the show in Berlin (March 25th & 26th) or Kortrijk (May 9th) !

image Koen Broos


Tonight 7.30 pm Vienna premiere and in good company...


Start of our Vienna rehearsals in the nice spaces of the Konzerthaus. Something starts to emerge... Première on Thursday! With Katy Olsen, Carine Tinney, Razek Bitar, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Joachim Höchbauer, Margarida Garcia, Koen Broos, Willem Van Vooren and Björn Schmelzer.

Images Koen Broos


Watch interview with Björn Schmelzer about new production: sleep, insomnia, Samuel Beckett, John Sheppard...


Our new show next week at Resonanzen Wiener Konzerthaus!


Nice review at Cross Rhythms magazine!

I have never heard anything quite like this release of a cappella music performed by the Belgium ensemble Graindelavoix, as always directed by Björn Schmelzer. The pieces, marked by a moving beauty, with one female and eight male singers, results in another of their peculiar and intriguing soundscapes that takes the listener somewhere unexpected. My first response was to label this as Orthodox music with its typical bass drone but it is neither Greek nor Russian as the flavour is more Hebrew or Arabic, reflecting the unique history of the island of Cyprus. The little-known composer Jean Hanelle (c 1380-c 1436) was a professional musician at Cambrai Cathedral and possibly later a teacher of Guillaume Dufay, who spent more than 20 years from 1411 onwards at the French court of Lusignan in Nicosia, Cyprus, a stay which involved him becoming the chapel master there. According to music scholars, Hanelle was the composer of a cycle of Magnificat-antiphons - the so called 'O'-antiphons traditionally performed during the last week of Advent - found in an Italian codex and included in this new production. Both the original plainchant and the Hanelle antiphons are presented in a series of nine pairs, between which the ensemble also performs an appropriate and context-setting selection of Maronite and Byzantine chants. The CD booklet comes with an interview with Björn Schmelzer carried out by Anne-Kathryn Olsen, a selection of late 19th-century photographs taken in Cyprus by John Thomson, and the first English translation of the antiphons, made by Jeannine De Landtsheer from the University of Leuven. While this is certainly a scholarly project it is also very listenable if you are prepared to set aside your musical preconceptions. While the singing is outstanding I would classify the release as "World Music" rather than "Choral" as listeners expecting a traditional Western vespers service will get a shock when they hear this.


Starting preparations of a new Royaumont program: weird Florentine repertoires around 1440…some musical survivals by the obscure Benoit Sirede, Italian anonymous, the magnificent Du Fay and the English mercenaries Dunstable and Lionel Power…
with Katy Olsen, Adrian Sîrbu, Marius Peterson, Bart Meynckens, Arnout Malfliet & Razek Bitar.


Very nice résumé and comment (in French) by Florian Thiébault of new Glossa-cd Cypriot Vespers with musical extract!


Machaut CD of graindelavoix rewarded by SCHERZO magazine with "Disco Excepcional"
a promising start of another busy year with plenty of international concerts, new projects and Glossa-cd releases!

MO 11 JANUARY 2016

Diary pages are dangerous, because they are promising, but not often kept or continued...
The start of a new year is a good reason to pick up again.
2016 will be a year of new recordings!
First of all there is the long-expected Messe de Nostre Dame of Machaut. Alex (Fostier) and me, we finished it yesterday night. It will be released in april for Glossa. There is the mass, plainchant proprium and two additional motets by Machaut, quite spectacular works. According to musicologists they are connected with the city of Reims, but also with the Marian devotion at Reims cathedral and indirectly with Machaut's mass.

Next there is the cd with Cypriot Vespers we recorded end of december after a nice tour, passing through Poland, Portugal and Belgium. We still have to start montage and mixing but the 'rushes' are very promising. It's a very caleidoscopic program with a lot of different, quite virtuoso elements. The release is scheduled for autumn 2016. In the meantime live performances of Cypriot Vespers in 2016 can still be heard in Prague, Tournai and Utrecht. Please keep an eye on the agenda.

In between there is something special: a recording we will make beginning of february and which will be the 'extra' of a catalogue for an exhibition in the Antwerp museum Mayer Van den Bergh. Unfortunately the museum is not so known, which is a shame. It has major pieces in its collection, as there is, one out of many: Bruegel's 'Dulle Griet' painting. I mentioned the museum once, some years ago, in an interview for Glossa, as one of my favorite. In june an expo called 'In Perspective', with intriguing interior paintings of Antwerp churches, will open. For this occasion graindelavoix provides fitting music, to be experienced in the museum while looking at the paintings, but also to take home, as part of the catalogue. The content of the cd are all first time recorded worldpremières so to say, coming from Antwerp prints around 1600 (Plantin, Phalèse). There are international compositions by Pedro Rimonte, Duarte Lobo and Orazio Vecchi; Franco-Flemish masterpieces by Georges de la Hèle and Alard du Gaucquier and Antwerp miniatures by locals Matthias Pottier and Guillelmus Messaus. It's an amazing treasure of unknown Latin pieces that give literally acoustical insight to the painted interiors, often showing singers in action. The cd will be only and exclusively available with the catalogue in 2016.

Finally, in june 2016 we will also record the 'Portrait of the artist as a starving dog', featuring the madrigals of Cipriano de Rore, of which many never recorded before. We will bring the program also at least two times in France in the summer, in the festivals of Sarrebourg and Saintes. Agenda announcements in march!

SA 25 JULY 2015

Souvenirs of an intensive masterclass at Fondation Royaumont. Subject was the cycle of motets, known as O-antiphons, of the Turin manuscript J.II.9. According to musicologist Karl Kuegle this manuscript reprensented the repertoire of the French court of Cyprus, and in extenso, of Jerusalem and was probably composed and copied by Jean Hanelle, a singer at Cambrai cathedral, later court composer in Nicosia, Cyprus. After leaving Cyprus, Hanelle could have used the manuscript to find a new employer (somewhere in North Italy?) who could give him a place to retire. But according to Kuegle, the real purpose and Hanelle's final destiny are still open questions...
Our approach was a concrete musical one, trying to understand the writing, style and performance of a selection of seven motets: the idea of a concrete musicology en acte!
I asked Adrian Sîrbu, specialist in Byzantine chant traditions and core singer of graindelavoix, to shed his light on the repertoire, assisted by two other singers of graindelavoix, Olalla Alemán and Razek François Bitar, who both have a lot of stylistic experience in affective singing and ornamentation.
We tried as much as possible to start from what the manuscript and its writing could offer us...
Our residency in Royaumont made it possible that we had all the time the monumental facsimile of the Turin manuscript that Karl Kuegle edited some years ago to our disposal. And one of the first things we discovered was the very precise and consequent placing of the text under the notes. When we dived into this repertoire some years ago, I still had the pretention I could improve the rhetorics of the text by changing the placement of the text offered by the manuscript and make the relation between text and melody more organic. For example, I would adjust the place of the end of a verse with the end of a musical phrase or with a cadence formula, and 'correct' the odd way the scribe placed the text on first sight. But this was exactly neglecting the way the composer tried to hook together the verses, creating a sort of 'musical enjambement', a micromusical level that finds its macromusical pendant in the three isorhythmic patterns together with a different spread of verses in every pattern hooked together by the composer.
This was only the first level of our research and we wanted to take the work of the composer serious, we tried to understand what he was up to with phrasing the text in this specific way. Taking the text placement serious as a part of the style of the composer taught us a lot about the musical expression and rhetorical phrasing. The moment you decide to trust the scribe, a whole world of affective musical imagery begins to emerge.
The motets we studied had two upper voices with to different texts sung at the same time. The texts itself consisted of poetic, ornamental and explanatory tropes of the simple antiphon text of which only the incipit and some words remained in the new version.
One of our focus points was also to discover how the composer created meaning by intertwining two different texts stretched over two layers of melodical phrases, producing a depth structure of meaning, or a meaning that is the effect of two different but interacting/intervocal texts accompanied by their musical affective rhetorics. Many new insights of meaning emerged that could almost only be discovered in the practical experience of singing and listening. For a big part it was this emergence of meaning, a meaning that can as such not be reduced to some elements but is the result of the total production of the motet, what was keeping us busy for a week.
At the same time it changed our view of how complex and subtle 'meaning' can be (more linked with mnemonic, affective, sensitive knowing than with signification), and how it is produced in an operative context. This was the other level: the singers' involvement in the never ending, but open finalization or creation of the motets. It was on this level that Adrian Sîrbu's expertise of other chant traditions, i.e. Byzantine chant, came into the picture.
A crucial aspect is the articulation of cadences which are only partly written down and rather suggested in the writing, but should be finalized by the singers' application of musica ficta or colorata, the sharpening of leading tones, many times even in a chromatic way in these motets. As a result, we articulated for example only in one motet O sapientia, which takes four pages in transcription (115 bars in Hoppin's transcription), more than 45 cadences, which function also as important phrasing and framing anchor points. Structure becomes at the same time audible: the motet cadences almost every two, three bars and the consequences for the auditive and affective perception of these motets are huge. It was very practical and fertile to have two participants with academic musicological background: Bartosz Izbicki and Jan Janovcik. I thank them for their interesting suggestions.
A musicology en acte relates all different aspects of construction and analysis to the concrete performance and its effects. We believe that the performance of a work is not the problematic and uncertain endpoint of a process, but rather the starting point itself of a research process that is not separate from an actual execution, in this sense always linked to it.
The important contribution of Adrian Sîrbu is situated in the aspects of how meaning and performance, context and liturgy, what is written down and what is performed and how it could be performed with implications for the understanding of the motet, are all connected: separating one of these elements is changing the whole. Another aspect of this qualitative analysis is the idea of the image: a word or a quantity of words is linked to a musical gesture: what appears in performance is a moving, sounding image. This process is complexified by the arrière-plan of tenor and contratenor and two simultaneous upper voices, making vibrate the simple sound image, giving it a depth structure. The upper voices of the motets are like infinite catalogues of affective possibilities of the words, combining syllabic and melismatic zones. The rhetorical way the composer uses color, pausa, etc, creating suspense and attraction, together with the help of multiple cadences, is still a huge subject of discovery. I had to think of Didi-Huberman's analysis of the figura in the context of Fra Angelico and Dominican image-making, even more if you get the impression that the troped strophes of the motets were written by a Dominican poet-theologian...
Graindelavoix will perform the whole cycle of motets in concert at Royaumont on the 11th of october 2015.
For the whole tour at the end of the year in Belgium, Gdansk and Lisbon, see the agenda.
I will present our findings at a conference of Montpellier University in the beginning of november.

WE 15 JULY 2015

We are proud to announce the online release of the new website of graindelavoix, finally. It took some time, and we apologize for the long waiting...too much work, too few people.
When not mentioned explicitly pictures on this website are from photographer Koen Broos, long time collaborator and also involved in many stagedesigns of our productions.

The plan is to keep you instantly informed with our facebook page. This is a public page, so you don't need to log in or being a member of facebook. You can visit our page without any problem just via a website browser.
On this website on the contrary, you will find more background information, more substantial texts and ideas, but also a calendar, images and sound examples.

We will try to keep the office diary on this page. The idea is to offer you an insight in the inner kitchen of our work, the embryonal state of things, the work in progress, the thoughts behind the work, feedback and comments after the events.